Búıregin balasyna bergen ata-ananyń ahýaly

Symbat Qapezova Murat­saı aýylynda týyp-ósken. Kúıeýi Rýfat Qabıev te osy aýyl­dyń týmasy. Symbat Oral qalasynda joǵary bilim alǵan soń týǵan aýylynda mek­tepte mýzyka pániniń muǵalimi bolyp qyzmet etken. 2013-2016 jyldary aýyldyq máde­nı­et úıinde jumys istedi. Bel­sendi, qolǵa alǵan isin japy­ryp jiberetin jigerli jas 2016 jyldyń basynda Oral qa­la­syna aýysyp, oblystyq jas­tar shyǵarmashylyǵy ortalyǵyna jumysqa turdy. Alaıda aýyldastary sol jy­ly tamyz aıynda attaı qa­lap elge shaqyryp aldy. Aý­yl ákimi qyzmetine! Sóıtip Sym­bat Qapezova oblystaǵy saý­saq­pen sanarlyq áıel ákimniń bi­ri ári eń jas basshy atanǵan. 

О́mirdiń ózgerýi aıaq asty­nan eken ǵoı. Symbat pen Rýfattyń jalǵyz uly, se­giz jasar Baqytnur 2017 jyly qań­tarda qatty aýyryp, aý­dandyq aýrýhanaǵa tústi. Qy­zýy túspeıdi, ishi ótip, aıaq-qoly sarǵaıyp ketken. San­avıasııamen Oralǵa je­del jet­kizilgen sábıdiń qos búı­re­gi birdeı isten shyqqan­dy­ǵy bel­gili boldy...

– Baqytnur 1,5 jasynan bastap aýyrdy. Búırek aýrý­y­nyń belgileri sol kezden baı­qalǵan sııaqty. Ony qaı­dan bileıik?! 2 jasynda talma ustap, aýrýhanaǵa tústi. «Ane­mııa», «salqyn tıgen» dep emdel­di. Aqyry 8 jasynda, búırek syrqaty 5-stadııaǵa jet­kende ǵana bilip, «ah» uryp qaldyq. Qandaǵy mochevına – 24, kreotenın 90 paıyz boldy – deıdi Symbat. 

Jedel joldamamen Astana­daǵy «Ana men bala» ǵy­lymı ortalyǵyna jet­ki­zilgen Baqytnurdyń ómiri qyl ústinde turǵanyn dárigerler ata-anasyna ashyq aıtypty. Ádette búırek jetimsizdigine shal­dyqqan bala dıalızge jal­ǵanady, alty aı ýaqyt aǵ­zany jasandy búırekke úı­retedi. Biraq Baqytnurda mun­daı mursat bolmaǵan. Jalǵyz jol – jedel transplantasııa. Iаǵnı, sábıge shuǵyl túrde saý búırek salý kerek. 

– Rýfat ta, men de bala­myz­ǵa búıregimizdi berýge daıyn boldyq. Biraq men kúı­eýime: «Sen jumys isteýiń, ot­ba­syńdy baǵýyń kerek, jaýap­ty adamsyń!» dedim. Eń so­ńynda «mamandar biledi» dedik, – deıdi Symbat.

Konsılıým kezinde Sym­bat asa sabyrly bolypty. Dá­­ri­gerler «ekeýińizdiń de búıregińiz Baqytnurǵa úılesedi. Ákesiniki sál úlken­deý, al anasyniki úılese qalady. Kóbine búırekti ana­sy beredi» degenimen, she­shim­di ózderine qaldyrǵan. Baqyt­nurdy aldyna alyp otyr­ǵan Symbat aqyryn, bi­raq senimdi daýyspen: «Men qoryq­paımyn. Meni qorqady dep oılamańyzdar. Balamdy saq­tasańdar boldy», dedi. 

Osylaısha naýryzdyń alty­sy kúni ota jasaldy. Ana búı­regi balaǵa berildi. Ota óte sátti shyǵypty. Taǵdyry qyl ústinde turǵan Baqytnurdyń jańa ǵumyry bastaldy...

* * *

Bas-aıaǵy birer aıdyń ishinde taǵdyry túbegeıli ózgergen Symbat Astanadan elge múlde basqa adam bolyp oraldy. О́mirinde dárigerge qaralyp, pyshaqqa túsip kórmegen kelinshek bir sátte «óz erkimen» múgedek bolyp qalar dep kim oılaǵan?! 

Ota memleket kómegimen, teg­in jasaldy degenmen, jol, tamaq, taǵy basqa shyǵyndary bar, olar biraz qaryzdanyp qalǵan edi. Dárigerlerdiń «de­ma­lys kerek» degenine qara­mastan Symbat elge kelisimen jumysyna shyǵyp ketti. Aýyl ákiminiń qyzmeti qym-qýyt qoı. Rýfat bolsa, ózge aýylda ýchaskelik ınspektor. Baqytnurdy dárigerlerdiń baqylaýynda bolýy úshin Oralǵa qaldyrýǵa týra keldi. Ja­nyna ata-ájesin qaldyryp, aýyl­ǵa oralǵan Symbat den­saý­lyǵynyń burynǵydaı emes­tigin baıqaǵan. Bala aýyr­ǵan kezde jan-júıkesine tús­ken salmaq, aýyr ota, bir mú­shesinen aıyrylý – munyń bári iz-túzsiz qaıdan ketsin?! «Mamyr boıy qyzýym kóte­ri­l­ip júrdi. «Aýyr­maýym ke­rek!» dedim ózime. Sóıtip maý­symda kezekti eńbek dema­ly­symdy alyp, qyzmetten bo­satýǵa aryzymdy jazdym. Biraq jaz boıy aýyrdym, ana­lızderim jaman bolyp ketti, aqyry aýrýhanaǵa jatyp qaldym. О́zime de kútim kerektigin túsindim», deıdi ol.

Qazir Symbat kúıeýi Rýfattyń jumys babymen Jánibek aýdany Qaırat aýylynda turyp jatyr. О́zi de qol qýsyryp qarap otyra almaıdy. Ári qarajat ta kerek, otbasy bıýdjetine sál de bolsa qosymsha kerek. Aýdan, aýyl basshylarynyń tabal­dy­ryǵyn tozdyryp jú­rip ja­qynda ǵana aýyldyq mek­tep­ten jarty shtattyq laborant qyzmetine ornalasqan. Aılyǵy 15 myń teńge.

Bir qyzyǵy, elimizde óz erkimen donor bolyp, bir búıreginen aıyrylǵan adamdar múgedektik járdemaqy ala al­maıdy eken. Ony aıtasyz, ózgege kómektesip, óz aǵzasyn transplantasııa jasaýǵa ke­lisken jan ol úshin qarjy ala­tyn bolsa, qylmystyq jaza­ǵa tartylady. 

Búginde Batys Qazaqstan oblysynda búıregi aýyratyn 450 bala esepte tur eken. Al óńirdegi eki dıalız orta­ly­ǵynda 180 adam em alady. Olar «jasandy búırek» apparatyna tańylǵan. Osy kezge deıin óńirde 4 sábı men 32 eresek adamǵa transplantasııa jasalypty. Al qazir oblys­ta 100-ge jýyq adam búırek donorlyǵyn kútip júr. 

Symbattyń bir kezdegi áriptesteri, Bókeı ordasy aýdandyq mádenıet, tilderdi da­mytý, sport jáne dene shy­ny­qtyrý bólimi men demalys ortalyǵy «Meıirbandyq kún­deri» aılyǵy aıasynda taǵ­dyrdyń aýyr synaǵyna ushy­raǵan balaqaıǵa kómek qolyn sozyp, Saıqyn selo­sy­nyń turǵyndaryna «Jú­rek­ten – júrekke» atty qaıy­rym­dylyq konsertin berdi. Rýfattyń áriptesteri de ota­dan keıin birjolǵy kómek kór­setken. Munyń bári teńizge tam­ǵan tamshydaı bolsa da, aq júrekten shyqqan shynaıy kómek bolǵandyǵymen qymbat. 

* * *

Qudaıǵa shúkir, Baqyt­nurǵa ana búıregi tolyq úıle­sip ketipti. Tek áli de dá­rigerlerdiń tolyq baqy­laý­ynd­a bolýy tıis. Apta saıyn birneshe kúrdeli analız tap­syrady. Ony Astanaǵa jol­daıdy. Astanadaǵy maman­dar sábıdiń qanyn zerttep, aǵzadaǵy ózgeristerge sáıkes apta saıyn beriletin dárilerdiń mólsherin bekitedi. Baqytnurdyń aı saıyn ishe­tin dárileriniń quny óte qymbat, 2 mln teńgege deıin jete­tin kórinedi. Áıteýir, onyń negizgi bóligi memleket ese­bi­nen, tegin berilip jatyr. 

Baqytnur qazir Oral qa­la­synda. О́ıtkeni bilikti dárigerlerdiń qadaǵalaýynda bolýy tıis. Talap sondaı. Atasy Ǵubaıdolla Qabıev bas­qa sharýanyń bárin jıyp qoı­yp, Oralǵa kelgenine bir jylǵa jaqyndap qaldy. 60 myń teńgege páter jaldap turyp jatqan aqsaqalǵa arnaıy kirip shyqtyq. Zeınetke shyǵýǵa áli birer jylyn toltyra almaı otyrǵan qarııa jaqynda ǵana júregine ota jasatyp shyǵypty. О́zine kútim kerektigine qaramastan nemeresin baǵyp, erkinen tys «qalalyq» bolyp otyr eken.

– Nemerem úıden oqıdy. Muǵalim úıge kelip sabaq berip kete­di. Bala ǵoı, oınaǵysy keledi, dalaǵa shyqqysy ke­le­di. Biraq Baqytnurǵa aý­rý­­ǵa bolmaıdy. Kúndelikti qa­tań rejim, qunarly tamaq, kókónis kerek. Ýaqtyly dá­ri­sin iship, dárigerlerdiń qa­d­aǵalaýynda bolýy tıis. Aýyl­dy saǵynǵan soń jazda birer kún­ge baryp edik, birden aýyryp qaldyq. Bizge endi tek dárigerlik kómegi barynsha joǵary qalada turýdan basqa jol joq, – deıdi Ǵubaıdolla Násıuly.

Aqıqaty kerek, memleket tara­pynan Baqytnur sekildi naýqastarǵa kórsetilip jatqan kómek az emes. Baqytnurdyń týystary ásirese jergilikti dárigerlerge, oblystyq den­saýlyq saqtaý basqar­ma­syn­daǵy Aınash Jubanysh­qy­zyna, oblystyq balalar aýrýhanasyndaǵy bala­lar nefrology Gaýhar Turlan­qy­zyna alǵys aıtady. Kúr­deli otaǵa tegin kvota, dári­ger­lik kómek, tegin dári, mem­lekettik járdemaqy – osy­nyń bári sábıdiń aman qa­lyp, qatarǵa qosylyp ketýi­ne úlken járdem ǵoı. Bi­raq aýyl turǵyndary úshin eske­ril­meı qalǵan nárse – sapaly, tolyqqandy dárigerlik jár­­dem. Mysaly, Baqytnur mun­­daı járdemdi óz aýyly Muratsaıda ala almaıdy. Muratsaı túgili aýdan or­talyǵy Saıhynda da joq. Ora­l qalasynda ǵana Ba­qyt­nur­­dan apta saıyn analız aly­nyp, qan úlgileri jedel túrde ushaqpen Astanaǵa ji­be­rilip otyrady. Osyndaı jaǵ­daıda amalsyzdan qalada tu­­r­ýǵa májbúr bolǵan aýyl tur­ǵyndary ne isteý kerek?!

Symbat memlekettik úı ke­zegine turý úshin Oral qa­la­sy ákimine, Batys Qazaqstan ob­lysy ákiminiń oryn­ba­sar­laryna, oblystyq má­s­lıhat hatshysyna, qalalyq TÚKSh basshylary, bank mekemesine, oblystyq máde­nı­et basqarmasyna, ishki is­ter departamentine, kómegi tıip qalar-aý degen mekeme ataý­ly­nyń tabaldyryǵyn tozdyryp, bárine kirip shyqqan. Bárinen de estıtini – aýyzyn qý shóppen súrtken jaýap. 

– О́zim de bir jyldaı aýyl ákimi bolyp qyzmet etip kórdim ǵoı. Aldyma kelgen adamǵa «joq» dep aıtpaı, qo­lym­daǵy quzyret kishkene ǵa­na bolsa da barynsha kómek­te­sýge tyrysatynmyn. Biz te­gin nárse surap otyrǵan joq­pyz ǵoı. Aqyry qalada tu­ra­tyn bolǵan soń nesıege bol­sa da óz baspanamyz bolsa dep edik. Aı saıyn áldekimge páter­ge tólep jatqan qar­jy­ny óz úıimiz úshin tólep otyr­saq, túptiń-túbinde bas­pa­naly bolarymyzǵa sener edik. Qazirgi kúıimiz tamyr­syz qańbaqtaı, páter qo­jaı­y­nynyń qas-qabaǵyna qarap ótip jatyr, – deıdi Symbat.

Bala kúnimizde estigen, oqy­ǵan ertegilerdegi eń úl­ken jomarttyq, qaıyrym­dy­lyq­tyń shyrqaý shegi – keı­ipkerdiń óz etinen et ke­sip berýi edi. Qarny ashyp qal­jy­raǵan dosyna sanynan et ke­sip beretin adam balasyna sa­muryq ta rıza bolatyn. Sóı­tip qanatymen bir sıpap ót­kende, qansyrap turǵan ja­raqat jazyla qalatyn. Bizdiń qo­ǵam óz etinen et kesip berip, adam­ǵa ómir syılaǵan Symbat syn­dy aqjúrek jandarǵa qandaı kómek bere alar eken?! 

Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»

ORAL