О́tken jyldyń qorytyndysyna sáıkes, bir ǵana Almaty qalasynda Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasy saraptama negizinde satyp alǵan taýarlardyń 10,1 paıyzy qoldanystaǵy zańnama talaptaryna sáıkes emestigin anyqtaǵan. Onyń ishinde tamaq ónimderiniń úlesi 10,4% bolsa, balalarǵa arnalǵan taýarlar 20,0%, oıynshyqtar 21%, jeńil ónerkásip ónimderi 40 paıyzdy quraǵan.
Otandyq naryqty syrttan ákelingen sapasyz taýarlardan qorǵaý maqsatynda 63 sýbektige qatysty ákimshilik is qozǵalyp, 7 mln 265 teńge kóleminde aıyppul salynsa, 19 sýbektiniń qyzmeti toqtatylyp, barlyǵy 6 705 013 teńge turatyn 4423,11 kılo jaramsyz ónim qoldanystan shyǵaryldy.
Almaty qalasy Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń mamandary sapasyz azyq-túlik, balalar assortımenti jáne basqa da halyq tutynatyn taýarlardy anyqtaý negizinde júrgizilgen jumys legi týraly málimdedi. Olardyń aıtýynsha, 2017 jyly josparly túrde 19 túrli tamaq ónimderi satyp alynǵan. Nátıjesinde 2613 ónimniń 264-i sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptama qorytyndysyna sáıkes normatıvtik tehnıkalyq qujattama talaptaryna saı kelmegen. Onyń 12,9 paıyzy otandyq óndiriske tıesili bolsa, 5,7 paıyzy – EAEO elderinen ákelingen ónimder.
«Qala bazarlary men dúkenderde sapasyz ónimniń aınalymyn anyqtaý jáne bultartpaý boıynsha jumystar turaqty negizde júrgizilip keledi. Aı saıyn halyqqa usynylatyn ónimge baqylaý satyp alýlary júzege asyrylyp, ishki ekonomıkalyq qyzmettiń qatysýshylaryna qatysty kameralyq baqylaý, oǵan qosa tamaq ónerkásipterine josparly túrde tekseris uıymdastyryp otyramyz. 2017 jyly barlyǵy 5 mln teńge kóleminde satyp alýlar jasaldy. Zań buzýshylyqtardyń úlken bóligi tańbalaýdyń sáıkes kelmeýinen jáne qaýipsizdiktiń mıkrobıologııalyq kórsetkishterine baılanysty anyqtaldy. Tamaq óniminiń túrleri boıynsha eń kóp sáıkes emes kórsetkishter: et ónimderinde – 29,7, aspazdyq ónimderde – 29,2, balyq ónimderinde – 28,4, qus ónimderinde – 23,0, bıologııalyq belsendi qospalar – 15,7, kókónister men jemister – 13,9, kondıterlik ónimder – 13,0. Jetpis eki óndirýshiden satyp alynǵan sút pen sút ónimderiniń 211 túrli synamasynyń 8-i talapqa sáıkes emes. Balalar men jasóspirimderge arnalǵan ónimderdi baqylaý da árdaıym basty nazarda. Tekserý maqsatynda balalarǵa arnalǵan ónimniń 165 úlgisi satyp alynsa, onyń ishinde 81-i oıynshyq úlgileri. О́kinishke qaraı, tekserý qorytyndysynda 33 synama tehnıkalyq reglament talaptaryna sáıkes kelmedi», deıdi qalalyq Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Aızat Moldaǵasımova.
Atalǵan mekemeniń bastamasymen halyqty sapasyz ónimnen saqtandyrý boıynsha birqatar jobalar iske asyp, keıbir ónimderdiń zııandy tustary áshkerelengen. Bul turǵyda qala bazarlarynda samsap turǵan bir ǵana tereze jýatyn suıyqtyqtardy ataýǵa bolady. Saraptama nátıjesinde onyń quramynda metanol mólsheri shamadan tys ekeni anyqtalǵan. Naqtyraq aıtsaq, Almaty qalasy bas memlekettik sanıtarlyq dárigeriniń qaýlysymen Lıtvanyń «MANNOL», Reseıdiń «AvtoLıýks» jáne otandyq óndirýshilerdiń «Omyvaıka» atty tereze jýatyn suıyqtyqtaryn qoldanýǵa jáne satýǵa tyıym salynǵan. Mamandardyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta sáıkessizdik sebepterin anyqtaý jáne kináli tulǵalardy jaýapqa tartý úshin tekserý jumystary júrgizilýde. Aıta bersek, budan ózge de nan, sút ónimderi, sýshı, pıssa, hot-dog, káýap, doner, qoǵamdyq tamaqtandyrý kásiporyndarynyń birinshi jáne ekinshi taǵamdaryna qatysty turǵyndardan shaǵym kóp túsken.
– Sapasyz tamaq ónimderin daıyndaıtyn jáne satatyn kásiporyndarǵa qatysty birqatar shaǵym túsip, tekseris júrgizildi. Osynyń nátıjesinde anyqtalǵan zań buzýshylyqtar boıynsha ákimshilik sharalar qoldanyldy. «Vıktorııa», «Magným», «Dostyq», «Túrgen», «Sevılııa», «Afon-pro» dúkenderi men tamaq saýda oryndaryna, «Jadyra-jaına», «Jaısań», «Taglaýra», «Ata doner», «Tandor», «Iftar», fast fýd «Donalds», «Roma kafe», «Edem», «Na dache», «Tastemır», «Mezzalýna» qoǵamdyq tamaqtaný kásiporyndaryna aıyppul salynyp, tıisti shara qoldanyldy. Qazirgi ýaqytta qala tutynýshylaryna sanıtarlyq aqparattandyrý jumystaryn júrgizý mańyzdy másele bolyp otyr. О́nimniń qaýipsizdik monıtorıngi, jasandy taýarlar men GMA-ny anyqtaý boıynsha aqparattar buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanyp, halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııalarda osy suraqtar kóterilýde, – deıdi Aızat Moldaǵasımova.
Mamandar keıbir kásiporyndar tekseris kezinde ýaqytsha óz qyzmetterin toqtatyp, tekserýge kedergi jasaıtynyn aıtady. Jýyrda Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaev mınıstrlerge ishki naryqty qaýipti azyq-túlikten qorǵaý úshin qatań shara qoldanýdy tapsyrǵan edi. Ol adam densaýlyǵyna asa zııan dep, saýda sórelerinen alynǵan taǵamdardyń qaıda ketip jatqanyn eshkim bilmeıtinin, tipti quramynda hımıkaty kóp ondaı ónimder qaıta saýdaǵa túsýi yqtımal ekenin, sondyqtan dúkenderdi jiti tekserý kerek degendi qadap aıtqan bolatyn. Sapaly ónim – qoǵam densaýlyǵynyń kepili. Sondyqtan bul máseleni baqylaýda barynsha muqııat bolǵan jón.
Arman OKTIаBR, «Egemen Qazaqstan»
ALMATY