Qazaq tiliniń jańa álipbıinde qoǵamdyq pikir eskerilgen

Búkil qoǵam bolyp atsa­lys­qan, el bolyp belsendilik ta­nyt­qan jańa álipbı nusqasyn halyq jaqsy qabyldady dep oı­laımyn. Olaı deıtinim, bul másele túrli deńgeıde talaı talqydan ótip, mamandar men qoǵamnyń pikiri es­kerilip, jetildirilgen, kóńilge qonymdy, qoldanysqa óte yń­ǵaıly nusqa bolyp bekitildi.

Elimizdiń árbir azamaty latyn qarpine kóshý – bul álemdik órkenıetke qol jetkizýdiń basty joly ekenin bilip, oǵan búginnen bastap beıimdele berýi tıis.

Latyn grafıkasyna kóshý – ultymyz úshin jasalǵan mańyz­dy qadamdardyń biri. El tarıhyna kóz júgirtsek, birinshi baılyq qashanda – jer, ekinshisi – til, úshinshisi – memleket jáne onyń tarıhy bolýy kerektigi aı­qyn­dalady.

Kezinde Alash qaıratkerleri de latyn álipbıin keńinen qol­dan­­ǵan. Alash ardaqtysy Ahmet Baı­­tur­­synuly aıtyp ketkendeı, «Ult­tyń saqtalýyna da, jo­ǵa­lýy­­na da sebep bolatyn nár­seniń eń qýat­­tysy – tili». Son­dyq­tan la­­­tyn qarpi bizge jat dú­nıe emes.

О́rkenıetti álem latyn jazýyn erteden paıdalanǵanyn bile­miz. Búginde latyn qarpi dúnıe júziniń júzden asa elderinde qoldanysqa ense kerek. Máselen Túrkııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Túrikmenstan elderi bul álipbıge áldeqashan kóship úlgergen.

Latyn qarpine ótý – orys tildi nemese ózge tildi azamat­tary­myzdyń múddesine qaıshy emes. Kerisinshe, qoldanystaǵy orys tili óz qyzmetin jalǵastyra ber­mek. Al mamandar latyn qar­pine kóshý arqyly qazaq tilin jas býynǵa, sheteldikterge úırený áldeqaıda jeńildeıtinin alǵa tartýda.

Shartarapqa zor silkinis tý­ǵyz­ǵan Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq sıpattaǵy maqa­la­synda «Qoǵamdyq sana jańǵy­rý­dyń negizgi qaǵıdalaryn qa­lyp­­tas­tyrýdy ǵana emes, sonymen birge, bizdiń zaman syna­ǵyna laıyqty tótep berýimizge qajetti naqty jobalardy júzege asyrýymyzdy da talap etedi. Osyǵan baılanysty men aldaǵy jyldarda myqtap qolǵa alý qajet bolatyn birneshe jobany usynamyn. Birinshiden, qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshirý jumystaryn bastaýymyz kerek...», – delingen.

Elbasy atap ótkendeı qazaq tilin latyn qarpine kóshirý má­selesiniń máni tereńde jatyr. Se­­bebi bul jerde grafıka máse­lesi ǵana emes, qoǵamdyq sana men mádenıetti qaıta jańǵyrtý máselesi tur. Halqymyzdyń ba­sym kópshiligi qos tildi, al soń­­ǵy kezdegi aǵylshyn tiline de­gen suranystyń artqanyn es­kerer bolsaq latyn tiline kó­shý qoǵamda aıtarlyqtaı problema týyndatpaýy tıis.

Latyn qarpine kóshý ar­qy­ly kósh ilgeri júretini anyq. Máselen: tildiń tabıǵı taza­lyǵy saqtalyp, qazaq tilin oqytý barysynda artyq tańba men emlege qatysty erejeler qysqaryp, qazaq qaýymy dúnıe­­júzilik ǵalamtor jelisine erkin ene alady. Eń bastysy, la­tyn qarpine kóshý arqyly qazaq tili­niń mártebesi artyp, halyq­­aralyq deńgeıge shyǵýyna múm­­kin­dik týmaq. Sonymen qatar la­tyn qarpin qoldana­tyn túr­ki álemimen rýhanı, mádenı, eko­nomıkalyq jan-jaq­ty baıla­nys­tyń artýyna da múm­kindik zor bolady dep kútilýde.

Bul iri bastama – táýelsiz memleket pen qazaq qoǵamynyń dara tańdaýy. Elimiz buǵan daıyn desem artyq aıtpaǵan bolarmyn. Jańa qaripke kóshý úl­ken nartáýekelden týǵan she­shim. Qoryta kelgende, qazaq hal­qy­nyń ilgerirekte qoldanǵan álip­bıine qaıta oralýy, ulttyq sana­myzdyń qaıta jańǵyrýyna jol ashady demekpin.

Aıdar ÁBÝOV, Halyqaralyq mádenıet jáne din ortalyǵynyń dırektory