Qazaqstannyń áýe keńistigine jańa halyqaralyq standarttar engizildi

2011 jyldyń 17 qarashasynda Qazaqstannyń áýe keńistigine ha­lyqaralyq standarttar boı­yn­sha ushý eshelondaryn bólýdiń ja­ńa kestesi engizildi jáne bir mezgilde joǵarǵy áýe keńistigindegi tikeleı eshelondaý aralyǵyn qys­qartýǵa kóshý júzege asy­ryl­dy. Bul áýe qozǵalysyn uıymdas­tyrýdyń jahandyq júıesin ıge­rýdiń asa úlken qadamy bolyp tabylady. Aralyqtardy qysqartýǵa kó­­shý Halyqaralyq Azamattyq avıa­sııa uıymynyń barlyq talaptaryna sáıkes keledi jáne álemdik deńgeıdegi júıemen úılesim tabýǵa, shyǵyndardy únemdeýge múmkindik beredi. «Qazaeronavıgasııanyń» bas dırektory Sergeı QULNAZAROV tilshiniń osy oraıdaǵy suraqtaryna jaýap berip, atalǵan istiń mán-jaıyn túsindirgen edi. – Sergeı Dabysuly, 2011 jyldyń 17 qarashasynda Qazaqstannyń áýe ke­ńis­tiginde tikeleı eshelondaýdyń jańa júıesi engizildi. Onyń mánisi nede? – Barlyq memleketter áýe keńis­ti­gin­degi halyqaralyq standarttar men úde­risterdi ózderinde qoldanýǵa mindetti ekendigi aıan. Bul jaǵdaı bir esepten túsinikti de bolsa kerek. Degenmen olardy engizý ońaılyqqa soqpaıdy. Problemalardyń bar­lyǵy da osydan týyndaıdy. Máselen, ushý eshelondaryn bólýdiń bizde qolda­ny­lyp kelgen kestesi álemdik tájirıbege sáıkes kelmegen edi. Osyǵan baılanysty áýe kemeleriniń ekıpajdary óńirlerge ushý kezinde 10 myń 100 metr, 11 myń 100 metr bıiktikke kótergen kezderinde edáýir qı­yn­dyqtarǵa tap bolyp jatatyn. Onyń ústine tikeleı eshelondaý júıesiniń ózi búkil álemde qoldanylatyn, ásirese joǵarǵy áýe keńistigindegi aralyqqa qoldanylatyn talaptarmen birizge túsirilýi tıisti bolady. Osyǵan baılanysty halyqaralyq talapty júzege asyrý maqsatynda elimizdiń Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi Halyq­ara­­­lyq azamattyq uıymymen kelise oty­ryp, oǵan kóshýdiń merzimin aıqyndady. Eshe­lon­­­daýdyń halyqaralyq júıesine kó­shý kúni bolyp 2011 jyldyń 17 qarashasy belgilendi. – Bul júıe nelikten erterek engizilmedi jáne oǵan kóshý úderisi sonsha­lyqty kúrdeli me? – Birinshiden, kez kelgen halyqaralyq standart talabyn engizý úshin eń aldymen oǵan tıisti daıyndyq jumystary qajet. Osyǵan oraı, bizdiń memleketimizdiń Aero­na­vıgasııalyq damý baǵytynda sońǵy 10 jylda aıtarlyqtaı alǵa basqandyǵyn, bul bizge atalǵan júıeni engizýge múmkindik bergendigin maqtanysh tutatyndyǵymdy aıta ketsem artyq bolmas. Eger ótken kezeń ishinde atqarǵan isterimizge taǵy bir kóz salatyn bolsaq, biz odan salany modernızasııalaý isinde kóptegen isterdiń júzege asqandyǵyn kóremiz. Bútindeı aıtqanda, Astana, Almaty, Aqtóbe jáne Shymkent qalalarynda áýe qozǵalysyn basqarýdyń zamanaýı avtomattandyrylǵan ortalyq­ta­ry­nyń qurylǵandyǵy jáne olardyń ha­lyqaralyq deńgeıde jumys isteı alatyn mamandarmen qamtylǵandyǵy bizge ha­lyq­aralyq talaptardy engizý múmkindigin us­yndy. Sondaı-aq buǵan áýe keńistigi men marshrýttar jelisin uıymdastyrýdyń jo­ǵarǵy deńgeıine qol jetkizgenimiz de edáýir dárejede yqpal etti. – Osyǵan oraı taǵy bir suraq. Atal­ǵan halyqaralyq talapty oryndaýǵa biz­diń áýe qozǵalysyn basqarý júıemiz ben «Qazaeronavıgasııa» qyzmetkerleri qan­­shalyqty daıyn edi? – Eń aldymen aıta­­rym, tikeleı eshe­lon­daýdyń jańa jú­ıe­sine kóshkendigimizdiń ózi Qa­­­­zaqstanda áýe qoz­ǵa­ly­syn jahandyq deń­geıde uıymdastyrýdyń ázir­­­ligi bar ekendigin kór­setip berdi. Máse­len, bul úshin eń aldy­men búkil álem boıyn­sha ushý sa­­­parlaryna shy­ǵatyn áýe kemele­ri­niń ekıpaj­da­ry­na qa­jet­ti qural-jab­­dyqtar­dy álemdik stan­­dart­tarǵa sáıkesten­di­rýimiz qajet edi. Bul úderisti biz atqarǵan bo­latyn­byz. Mine, osy­nyń ózi-aq úlken daı­yndyq deń­geıin kórsetse kerek. Búkilálemdik qyzmettik birlestik – bul áýe qozǵalysyn basqarý qaýymdastyǵy qol jetkizýge tıis basty másele. Bul úshin ult­tyq sheshim halyqaralyq deńgeıde ınte­grasııalanǵan jáne birizdendirilgen bolýy shart. Mundaı jaǵdaıda áýe kemesi ushý tıimdiligin arttyra jáne shyǵyndardy azaıta otyryp, bir óńirden ekinshi bir óńirge bir marshrýt boıynsha ushyp bara alady. Biz áýe qozǵalysyn basqarýdyń ózimizdegi júıesiniń qazirgi zamanǵy osy talapqa sáıkestigin tekserip kórdik. Atalǵan iske baılanysty áýe qozǵa­ly­syn basqarý ortalyqtarynyń qural-jab­dy­q­taryn tikeleı eshelondaýdyń jańa ólshemderine yńǵaılastyrý jóninde úlken jumys kólemi júzege asyryldy. Eger maǵan senseńiz aıta keteıin, bul tipten de ońaı jumys emes. Ol úshin biz aldymen bizdiń mamandarymyz ben qural-jabdyqtar jetkizýshilerdiń jumysyn úılestirip alýy­myz qajet edi. Biz osyny istedik. Munyń syrtynda joǵarǵy áýe keńis­ti­gindegi tikeleı eshelondaý aralyqtarynyń tikeleı ara­lyqtaryn 500 metrden 300 metrge deıin qysqarta otyryp, 8 myń 500 metrlik qa­battan 12 myń 500 metrlik qabatqa deıin qys­qartý talap etildi. Bul ólshemderge óz­gerister engizý úshin áýe qozǵalysyn bas­qarý ortalyqtaryn qamtý baǵdarlamasyna oń ózgerister engizildi. Munan keıin tikeleı eshelondaýdyń jańa júıesine kóshýge daıyndalýdyń mańyzdy sáti qyzmet­kerler­di jańa úderister boıynsha jumys isteýge oqytý men úıretý boldy. Áýe qozǵalysyn uıymdastyrý uıymdarynyń barlyq qyz­metkerleri osy úderisti trenajerlar arqy­ly oqyp, úırendi. Mundaı oqý-jattyǵý jumystary «Qazaeronavıgasııanyń» kásip­tik daıarlaý ortalyǵynda ǵana emes, sony­men qatar halyqaralyq avıasııalyq orta­lyqtarda da júrgizildi. Biz bul iske 2004 jyldan bastap qyzý daıyndala bastaǵan edik. Árbir maman áýe qozǵalysyn basqarýdyń qysqartylǵan tikeleı eshelondaý aralyqtaryn qoldana oty­ryp, jańa jaǵdaıda jumys isteýdiń arnaýly kýrstarynan ótýge, dıspetcherlik trenajerlerde jattyǵyp, oqyǵandary boı­ynsha daǵdylanýǵa mindetti boldy. Qazaq­standaǵy 590 avıadıspetcherdiń 310-ny jo­ǵarǵy áýe keńistiginde áýe qozǵa­lysyn uı­ymdastyrý isimen aınalysady. Mine, osy­lardyń 210-i shetelderdegi aeronavıgasııa­lyq qyzmet kórsetýdiń halyqaralyq orta­lyqtarynda oqytyldy. 2011 jyldyń 17 qarashasyna qaraı 590 mamannyń barlyǵy birdeı tıisti ázirlikterden ótkizilip daıyn turdy. Tek sońǵy 4 aıdaǵy, tamyz ben qarasha aralyǵyndaǵy jattyǵýdyń jalpy sany 4 800 saǵatty qurady. Mine, osynyń barlyǵy qosyla kelip, eshelondaýdyń jańa júıesine eshbir kedergisiz jáne qaltarys-bultaryssyz ótýimizge múmkindik berdi. Osynyń nátıjesinde ja­ńa júıege kóshýimizge baılanysty áýe qoz­ǵalysynda eshqandaı bir shekteýler oryn alǵan joq. Belgilengen ýaqytta, ıaǵnı 2011 jyldyń 17 qarashasyndaǵy Grınvıch ýa­qy­ty boıynsha 00 saǵatta tehnıkalyq qu­ral­dardyń barlyǵy jańa ólshemderge óz­­­­ger­til­di. Sóıtip, dıspetcherlar bir sátte áýe ke­meleriniń qozǵalysyn ushýdyń tıisti eshe­lony boıynsha qamta­ma­syz etýge kiristi. – Sergeı Dabysuly, sizdiń pikirińiz boıynsha, tikeleı eshelondaýdyń jańa júıesine kóshýdiń qandaı artyqshy­lyq­tary bar? – Engizilgen ózgeristerdiń artyqshy­lyq­tary birden kózge urady desem de bolady. Álemdik avıasııada qoldanylatyn ushý eshelondaryn bólýdiń jańa júıesine kóshý – ushý qaýipsizdigin edáýir arttyrady. О́ıtkeni, ushý eshelondaryn taǵaıyndaý úderisi endi standartty bolyp tabylady. Ekıpajdarǵa Qazaqstannyń áýe keńis­ti­gin­degi ushýlardy oryndaý kezindegi burynǵy erekshelikterge nazar aýdaryp otyrý endi qajet bolmaıdy. Buryn bizdiń ekıpaj­da­rymyz ushý kezinde eshelondaý júıesiniń aıyrmashylyqtaryn únemi eskerýge máj­búr bolyp, bul jaǵdaı edáýir mazasyzdyq týǵyzatyn. Bylaısha aıtqanda, úlken problema bolatyn. Endi ol joıyldy. Sondaı-aq joǵarǵy áýe keńistigindegi tikeleı eshelondaý aralyqtarynyń qysqa­rýy endi áýe kemelerin ótkizý múmkindigin edáýir dárejede jaqsarta tústi. Munyń ózi ushý deńgeıiniń neǵurlym qolaılylyǵyn meılinshe tańdap alýǵa múmkindik beredi. Áýe qozǵalysyn basqarý úderisi neǵurlym tıimdi bola túsedi. Áýe kemesiniń qaýip­sizdigin qamtamasyz etý úshin ushý bıiktigin ózgertý oqıǵalary kóp azaıady. Eger tikeleı eshelondaýdyń eski júıesi kezinde áýe qozǵalysyn basqarý aımaǵynda 300-400 ushýǵa 20-dan 30-ǵa deıin áýe kemesin belsendi barlaý oqıǵasy kezdesse, endi jo­ǵarǵy áýe keńistiginde qysqartylǵan ara­lyq­tardy qoldana otyryp, eshelondaýdyń jańa júıesine kirisý arqyly biz bul oqıǵalardyń sanyn beske deıin tómen­dettik. Sonyń ózinde qaýipsiz aralyqtardy qurý úshin belsendi barlaýdyń 2 oqıǵasy ǵana boldy. Sonymen qysqartylǵan aralyqtardy engizý degenimiz – bul eń aldymen ushýdy qaýipsiz jáne tıimdi uıymdastyrý degen sóz. Eger eshelondaýdyń eski júıesi kezinde otyn taýsylýyna oraı ekıpajǵa kezekti tıimdi eshelondy tańdaý úshin 2000 metrlik bıiktikti qamtamasyz etý qajet bolsa, jańa júıe boıynsha bul talap endi 600 metrden aspaıdy. Munyń ózi ushýdyń tıimdiligin jaqsartyp, qorshaǵan ortaǵa artyq ja­ǵylǵan otynmen lastamaýdyń áserin, ıaǵnı SO 2 artyq emıssııasyn azaıtady. Osy­lar­dyń barlyǵy qosyla kelip, bizge áýe ke­ńistigin tıimdi etýdiń, jańalyqtardy engi­zý­diń múmkindigin beredi. – Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Alekseı JÝKOV.