Fransııanyń densaýlyq saqtaý mınıstrinen bastap, Renn qalasynyń meri, senatorlary men depýtattary ár mereke saıyn qazaq qyzynyń qyzmet ústelin quttyqtaýlar men alǵys hattarǵa, al qushaǵyn gúlge toltyrady.
Árıne respýblıkalyq «Zań» jýrnaly jarııalaǵan Fransııadaǵy eń úzdik shetel ǵalymdarynyń reıtınginde kósh bastaǵan qazaq ǵalymyn dostary jaıdan-jaı «Bilim olımpıadasynyń chempıony» atandyń dep, Fransııa gımni «Marselezany» oryndap quttyqtamasa kerek-ti.
Búginde Renndegi 40 myńnan asa dáriger Fransııa densaýlyq saqtaý mınıstrligine keńes beretin Dárigerler ordasynyń keńesshisi bolyp otyrǵan Janar Tórebaevanyń aldynda «Gıppokrat» antyn bergen soń ǵana qyzmetine kirisedi, doktorlyǵyn qorǵaıdy.
– Fransýzdarda «óz elińde júrip istegen isiń men qylyǵyń – otbasyńnan alǵan tárbıeniń jemisi, al ózge eldegi istegen isiń men kórsetken mineziń – týǵan elińniń beınesi», degen sóz bar, – dep áńgimesin bastaǵan Janar Tórebaeva fransýz jerinde bilim alý maqsatymen barǵan kezde qalyp qoıǵanyn aıtady. Qazirgi Sankt-Peterbýrg memlekettik medısına pedıatrııa akademııasyn bitirgen Jetisý jeriniń týmasy Almatyda kandıdattyǵyn qorǵaǵan soń, doktorlyqty jalǵastyrý úshin 1999 jyly Batysqa bet alady. Bizdiń elde damı qoımaǵan onkogerıatrııa mamandyǵyn jetik meńgergen jas mamanǵa fransýzdar jyǵyla jabysady da, oqýyn bitirgen soń barlyq jaǵdaıyn jasap alyp qalady. Renn medısına ýnıversıtetinde endokrınologııa men ońaltý mamandyǵyn qosymsha meńgergen gerıatrdyń búginde negizgi qyzmeti sol oqý ornyna qarasty emhanada qarttardy emdeýmen jalǵasýda.
«Adam jasy ulǵaıǵan soń júrek-qan tamyr aýrýlary, qant dıabeti, onkologııa, búırek álsireýi sııaqty sozylmaly aýrýlar qaýpi ulǵaıdy. Sondyqtan úzdiksiz dári ishetin qarttardyń aǵzasyn búldirip almaý úshin dáriniń túri men dozasyn durys berip, ár aýrýǵa árqalaı em jasaý kerek. Sondyqtan gerıatrııa salasy qaı elde de mańyzdy.
Fransııada gerıatrııa medısınanyń jeke salasy retinde 50 jyldan beri jumys jasaıdy. Meniń bilýimshe, Qazaqstanda gerıatrııa áli de bolsa kenjelep tur. Bul mamandyqty meńgergenderdiń ózi halyqaralyq talapqa saı kelgendi qoıyp, tájirıbe júzinde kóp eshteńeni kórgen joq dep aıta alamyn. Bul jaqta terapevt-gerıatrlardy aıtpaǵanda, medbıkeler men kútýshilerdiń ózi gerıatrııa salasyna beıimdelip daıyndalady. Mysaly, biz Taǵamtaný jáne Aqyl-es ortalyǵymen birge jumys isteımiz. Em alýǵa kelgen naýqasty tutas jumys toby bolyp, kúni boıy jan-jaqty tekserip bolǵan soń ǵana úıine qaıtaramyz. Qarttardyń ómir súrý sapasy tómendeıtindikten áleýmettik jaǵdaıyn da zertteımiz. Pasıentke ǵana emes, balalaryna da keńes beremiz», deıdi Qazaqstannyń da gerıatrııa salasyn damytýdy perzenttik boryshy dep sanaıtyn dáriger.
Alaıda Otanyna úles qosqysy kelip, Fransııadaǵy Qazaqstan elshiliginiń qoldaýymen elimizdegi quzyrly organdarǵa gerıatrııa salasyn damytý boıynsha jobasyn jibergen J.Tórebaeva tushymdy jaýap alǵandy qoıyp, jobasyn da keri qaıtaryp ala almaǵanyn aıtyp nalıdy. Árıne, mundaıda fransýzdar ataǵyn aspandatyp otyrǵan mamannyń jobasy jaramsyz boldy degenge eshkim nana qoımasy anyq.
«Eýropa elderinde myqty mamandardyń elektrondy bazasy bar. Ony ańdyp otyratyn mekemeler de kóp. Olardan maǵan kúnine 2-3 usynys kelip túsedi. Bul jaqta básekelestik óte joǵary. Sondyqtan da eńbek etý men tynbaı úırený barlyq mamandyq ıesinde ádet bolyp qalyptasyp ketken. Fransııada eń joǵary jalaqy medısına salasynyń qyzmetkerlerine beriledi. Ekinshi orynda – zańgerler. Memleket medısına ýnıversıtetiniń stýdentterine jylyna 5000 eýro shákirtaqy bergennen bólek, aýrýhanalarda kezekshilik atqarǵany úshin bir túnge 57 eýrodan tóleıdi. Olar 4-kýrstan bastap tek tájirıbeden ótkeni úshin jylyna 2500 eýro alady. Internder aıyna 2000 eýro, jas dárigerler 3000 eýrodan bastap, tájirıbeli dárigerler 20 myń eýroǵa deıin aılyq alady. Sondyqtan olar áleýmettik máselelerge eshqashan tap bolmaıdy. Menińshe, ǵylymmen aınalysqan kisi otbasymdy qalaı asyraımyn, ákimshilik jumystyń údesinen qaıtsem shyǵamyn degen mazasyz oılardan aýlaq bolǵany jón. Sonda ǵana ol biliktiligin de, eldiń ǵylymyn da damyta alady. Mundaı máseleler Fransııada tolyqtaı sheshilgen. Sondyqtan da biz ýaqytymyz ben aqyl-oıymyzdy óz salamyz úshin ǵana jumsaımyz», deıdi gerıatr.
Janar Tórebaevanyń aıtýynsha, 67 mln halqy bar Fransııa bilim salasyna basa mán beretin kórinedi. Iаǵnı 318 mlrd eýro bolatyn jyldyq bıýdjettiń 97 mlrd-y bilim salasyna bólinedi eken. Ǵylymı jańalyqtar ashýǵa arnalǵan úlken ortalyqtardyń da az emes ekenin alǵa tartqan ǵalym Nobel syılyǵy ıegerleriniń kóptep shyǵýyn memlekettiń ǵylymdy damytýǵa kúsh salatynymen baılanystyrady. Shetelde oqyp júrgen qazaq jastaryna kóńili tolatyn dáriger, solardyń elge baryp eńbek etýi úshin de dál osyndaı baǵdarlamanyń kerek ekenin aıtady.
«О́z salam boıynsha sarapshy dárejesine ıe bolǵannan keıin maǵan oqý ornyn ashýǵa múmkindik týdy. Qazaq jastary ana tilimen qosa, birneshe álem tilin meńgergeni durys. Ozyq eldiń tilin meńgerý arqyly onyń ǵylymyn da óz elińniń ıgiligine jarata alasyń. Byltyr Almaty qalasyna baryp, mektepterde fransýz synyptaryn ashýǵa atsalysyp keldim. Endi sol jastar Fransııadan kelip bilim alsa degen nıettemin. Shetelde júrgen talantty qazaq jastary Qazaqstanǵa baryp leksııa oqyp, ýaqytsha qyzmet etip júrgen sheteldikterdiń eshqaısysynan kem emes. Bizdiń memleket eli úshin shyn jany ashıtyn sol mamandardy, ózge elge ketken «baılyqty» tezden qaıtaryp alýy kerek», degen J.Tórebaeva baýyrlas qalalar Almaty-Renn qarym-qatynasynyń qaıta jandanýyna da septigin tıgizgen kórinedi.
J.Tórebaeva 1991 jyldyń sáýir aıynda baýyrlas qala retinde birlese jumys atqara bastaǵan qos shahardyń baılanysy 2005 jyldary nasharlap ketkenin aıtady. 2011 jyly oqýyn támamdaǵan qazaq qyzy qalalar qatynasyn qaıta jandandyrýdy ózi qolǵa alady. Sóıtip eki qala dostyǵynyń 20 jyldyǵyna qala merinen «Almaty» saıabaǵyn ashýdy suraıdy. Almaty-Renn baýyrlas qalalar assosıasııasynyń prezıdenti bolyp saılanǵan ol ótinishi kóp ótpeı oryndalǵan soń, 2016 jyly osy saıabaqqa Abaıdyń eskertkishin ornatýǵa da ruqsat alady.
P.S: Rasynda, kindik qany Uly Dala topyraǵynda tamyp, qıyrdaǵy halyqtyń qurmet-qoshemetine bólengen qazaqtar az emes. Al basqalar baǵalaǵan sol baýyrdy biz qashan baýyrǵa basamyz?!
Maıgúl SULTAN, «Egemen Qazaqstan»