Reseıde júr qazaqtyń bir balasy

Erkebulanyn izdegen «Egemen Qazaqstan»

– Qaıda, ne úshin bara jatqanyńdy aıtpasań da bolady. Bilip otyrmyn. Ýaıymdama, «qazaq Messıi» bizde jaqsy oınap ketedi, – dep jyly jymıdy.

Kúlip jiberdim. Qazaq eliniń bas gazeti «Egemen Qazaqstanda» isteıtinimdi aıttym.

– Fýtbolǵa asa qumar emespin. Qazaq fýtbolshysynyń «Ýfaǵa» aýysqanyn ınternetten oqyǵanym bar. Astanaǵa kelerde bir top Ýfadan qaıtqan qazaq jankúıerlermen keldim. Degenmen óte baýyrmal ekensińder, – deıdi Ilnýr.

– Erkebulan áli óte jas fýtbolshy. Ja­qyn­da ǵana 18-ge toldy. Bashqurt eli bizge bóten emes. Biraq Ýfa úlken qala. Alys­tyǵy taǵy bar. Býyny bekimegen, aýyl­dan uzaq ýaqytqa shyqpaǵan jas ta­lantty fýtbolshymyzǵa jan-jaqty qol­daý kerek. Izdeýshisi bar ekenin sezinsin. Bilsin. Redaksııa basshylyǵynyń tapsyrmasymen bara jatyrmyn.

Ýfaǵa deıin jaqsy jolserikke jolyqqanyma qýanǵanym sol edi, «negizgi quramda áli oınamaǵan bala týraly ajıotaj, jalań sóz nege kóp?» dep tótesinen qoıyp qaldy suraǵyn kórshim. «Bundaı qysymdy, maqtaýdy kótere almaı qalýy bek múmkin ǵoı» dep oıyn jalǵady Ilnýr baýyr.

Shynymdy aıtaıyn, bul suraq sońǵy kezderi meni de kóp mazalap júrgen. Qýanyp qaldym. Baýyrlastyń jaqynyna degen janashyrlyǵy dep túsindim. Táptishtep Tarazdan shyqqan jas talanttyń taǵdyry, qazirgi qazaq fýtbolynyń jaǵdaıyn túsindirýge týra keldi.

Ne úshin Erkebulan arqalaǵan jaýapkershiliktiń júgi aýyr? Sońǵy on jylda bizden syrt elde dop tepken táýir fýtbolshy shyqqan joq. Jaqsylap oılanyp qarasańyz, namysymyzǵa tıetin jaǵdaı. Samat Smaqov pen Ashat Qadyrqulov qana Reseı komandalarynda oınaǵan-dy. Nege qazaqtyń fýtbolshylary aǵylshyn premer-lıgasyn, ıspan la-lıgasyn aıtpaǵanda, eń bolmaǵanda Reseı, Polsha, Chehııa komandalarynda oınaýǵa tyryspaıdy? Bizde shyn ta­lant­tar joq pa? Álde barǵan elinde báse­kelestikten qorqa ma? Kim, ne kedergi?

 «Arqada qys jaıly bolsa, arqar aýyp nesi bar» degen sóz dál bizdiń fýtbolshylarǵa arnap aıtylǵandaı. Shyndyǵynda bizdiń fýtbolda básekelestik joqtyń qasy. Talap az. Qazaq fýtbolynda qosalqy quramda júrip te qomaqty qarajat tabýǵa bolady. Osy kóılegi kóktik, kóńili toqtyq talaı talanttarymyzǵa tusaý bolyp turǵandaı. Áıtpese Mujyqov, Shomko, Beısebekovterdiń basqa deńgeıi myqty eldiń birinshilikterinde oınaıtyn ýaqyty keldi emes pe? Eýropa komandalarymen oınap mol tájirbıe jınaqtady. Kórdi. Qashanǵy qazaq fýtbolynyń qazanynda qaınaı bermek? Abzal, Serikjandar alǵa umtylyp, myq­ty birinshilikterde Qazaq eliniń atyn shy­ǵaryp, namysyn qorǵamaǵanda basqa kimder qorǵaıdy?

Qaıbir jyly Baýyrjan baryp kel­di. Islamhan Reseıde oınap ketedi de­gen­ge ılanǵandardyń qatarynda edim. О́ki­nishti. Qosalqy quramnan keri qaıtty.

Endigi úmit Erkebulanda. «Egemen­niń» de ony izdep, qoldaý kórsetýge tal­pyn­­ýynyń sebebi sol. Tek Ilnýr baýy­rymyz aıtqandaı, aınalasyndaǵy daý­ryqpa sózdiń kóptigi alańdatady. Bas­qa teńeý tappaǵandaı álemdegi eń myqty fýtbolshy – Messıge teńep qoıdyq. Qu­daı-aý, Messı qaıda, Erkebulan qaı­da? Messı 18 jasynda la-lıgada oıqas­tap, qarsylastarynyń qaqpasyna goldy qos-qostan toǵytqan. Seıdahmettiń nemeresi úlken fýtbolǵa endi ǵana táı-táı basty. Qısynsyz teńeýler talaby bar balanyń basyn aınaldyryp jibermeı me? Sondyqtan «Ýfadaǵy» aıaq alysyn sabyrlyqpen baıqaıyq. Shyn talantqa tusaý joq. Úmitimiz zor. Ilnýrǵa Ýfaǵa jetkenshe Erkebulan týraly derekter aıtyp, qazirgi qazaq fýtbolynyń kemshilikteri men jetistikterin de túgel tizip bergendeı boldym. «Astana» fýtbol klýbynyń Eýropa alańdaryndaǵy bıylǵy tarıhı jeńisteri de áńgimemizge arqaý boldy. Ilnýr qoshtasarda aldaǵy ýaqytta mindetti túrde «Ýfanyń» oıy­nyna barýǵa ýáde berdi. «Erkoshtyń qoldaýshylary kóp. Baýyrlas eldiń balasyn jalǵyzsyratpaımyz. Talaı gol soǵyp, qazaq balasy komandamyzdy áli jeńiske jeteleıdi» dep qushaqtap qoshtasty.

«Ýfaǵa» úlken senim artylyp otyr

Endi 3 aıdan soń Reseıde fýtboldan álem birinshiligi ótedi. Tańdap alynǵan 11 qalanyń ishinde Ýfa joq. Bul bashqurt elinde fýtbolǵa degen qyzy­ǵý­shylyqtyń tómendiginen emes. Qalalar­dyń jaqyn ornalasýyna qatty mán berildi me, kórshi Qazan qalasy tizimde bar da, Ýfa enbeı qalypty. Esesine Ýfada úlken saıası kezdesýler jıi ótip turady. 2015 jyly BRICS uıymynyń otyrysy dál osy Ýfa qalasynda ótken.

Halqynyń sany mıllıonnan astam. Qala 6 aýdanǵa bólinedi. Qurylys qar­qyn­dy júrip jatyr. Ýfada hokkeıge degen turǵyndardyń erekshe yqylasyn qala­daǵy jarnamalardyń kóptiginen-aq baıqaýǵa bolady. Ataqty «Salavat Iýlaev» komandasynyń oıyndaryna 10 myńdaı adam jınalatyny sózimizge dálel. 2011 jylǵy Gagarın kýboginiń ıegeri Reseıdiń birneshe dúrkin chempıony.

«Ýfa» fýtbol komandasy 2009 jyly qurylǵan. Reseı fýtbolyndaǵy tómengi lıgalarda oınaǵan. 2014 jyldan bastap premer-lıgada óner kórsetedi. Bashqurt fýtbolynyń damýyna kóp eńbegi sińgen adamnyń biri – Shamıl Gazızov. Búginde Shamıl Kamılevıch «Ýfa» fýtbol klý­bynyń bas dırektory. «Bizde fýtbolǵa qaraǵanda hokkeı birinshi orynda boldy. Qazir fýtbol jaqsy damyp keledi. Bul bizdiń jumysymyzdyń nátıjesi. Alda atqarar sharýa óte kóp. Komandamyzdyń jetistikteri alda dep oılaımyn», deıdi Gazızov.

2016 jyly komandany Vıktor Goncharenko jattyqtyrǵan. Byltyrǵy jyl­dyń qorytyndysy boıynsha «Ýfa» 8-orynmen aıaqtady. 2017 jyldyń ortasynda Vıktor Goncharenko «SSKA» komandasynyń tizginin ustap, onyń ornyna Sergeı Semak bas bapker bolyp taǵaıyndaldy.

Semak. Senim. Serpilis

Sergeı Semak Reseı fýtboly úshin mańyzdy tulǵanyń biri. Reseı quramasy 2008 jyly Eýropa birinshiliginde 3-oryn alǵanda Sergeı Semak komandanyń serkeleriniń biri bolǵan.Talaı jyldar «SSKA» klýbynyń namysyn qorǵady. 2000 jyldardyń basynda bizdiń Ashat Qadyrqulovpen birge oınaǵan. Artynsha, Parıjdiń «PSJ» komandasynda bir jyl oınap keldi. «Zenıttiń» jeıdesin birneshe jyl kıdi. Reseı premeer-lıgasynda eń kóp oıyn ótkizgen fýtbolshylardyń biri. Jalpy 530 oıyn ótkizip, 115 gol soqqan. 5 dúrkin el chempıony. Fýtbol jankúıerleri arasynda erekshe yqylas pen qurmetke ıe. Bapker retinde de ózin jaqsy qyrynan kórsetip keledi. Sol Sergeı Semak qazaqtyń jas oıynshysynyń komandaǵa alynýy­na múddeli bolypty. «Ýfa» komandasy da, bas bapkeri de jas. Klýb alǵa úlken maqsattar qoıyp otyr. Erkebulan Seıdahmettiń fýtbolshy retinde ósýine baýyrlas eldiń basty komandasy yqpal etedi dep úmittenemiz.

№ 10 oıynshy – Erkosh

«Ýfa» men «Anjı» arasyndaǵy kez­desý qos komanda úshin de óte mańyz­dy. О́ıtkeni eki komanda da aldyńǵy oıyn­da qarsylastarymen upaı bólisken. «An­jı» týrnır kestesinde sońǵy oryn­dardyń birinde. Qonaqtar Ýfada upaı joǵaltsa, jaǵdaılarynyń óte qıyn bo­latynyn jaqsy túsinedi. Alań ıelerine de jeńis aýadaı qajet. Búgin Ýfa qa­lasynda fýtbolmen bir ýaqytta hok­keı ótedi. Ataqty «Salavat Iýlaev» pen ombylyq «Avangard» komanda­larynyń pleı-off kezdesýin taǵatsyz­dana kútip júrgen sportsúıer qaýym jeter­lik. Sonyń saldarynan fýtbolǵa ádet­tegiden az jankúıer jınalady dep kú­ti­lýde. Shamamen 5-6 myńdaı naǵyz jan­keshti jankúıer 15 myń adam syıyp ketetin «Neftıanık» alańyna qaraı aǵylady. Komandalardyń negizgi quramy belgili bolǵansha asyqtyq. Nesin jasyraıyq, bizdiń Erkebulan Seıdahmet negizgi quramda shyǵyp qalady degen úmittiń bolǵanyn. Alań ıeleriniń quramynda Kehınde Fataıdan basqa shabýylshylardyń jaraqattaryna baılanysty kezdesýge qatyspaıtyny belgili. Igbýn men Krotov qaıta sapqa qosylǵansha qazaq balasyna da múmkindik beriler. Bul – bizdiń jas talanttyń oıynǵa qatysý múmkindigin arttyratyn faktorlardyń biri. Sergeı Semakpen bir kún buryn sóıleskenimizde «ózin kórsetý úshin mindetti túrde múmkindik beremin», – dep senimdi aıtqan.

Bas bapker búgingi oıynnyń birinshi taımyna basqasha sheshim qabyldapty. «Erkosh» qosalqy quramda qaldy. Kez­desý alań ıeleriniń basymdyǵymen bas­taldy. Qos qaptaldaǵy Dmıtrıı Sy­sýev pen Dmıtrıı Jıvoglıadov bel­sendi oınady. Qonaqtar sapynda «Qaı­ratta» úsh maýsym oınaǵan Mı­haıl Bakaev júr. Komandadaǵy kóshbas­shy oıynshylardyń biri. Alma-kezek sha­býyldarmen bastalǵan kezdesýde negizinen dopqa talas alań ortasynda bol­dy. Dop úshin talastardyń birinde qorǵaý­shy Denıs Týmasıan jaraqat alyp qaldy. Oıyndy jalǵastyra almaǵan qorǵaý­shynyń ornyna Alekseı Nıkıtın kirdi. «Ýfanyń» jalǵyz shabýylshysy Ke­hınde Fataı qorǵaýshylardy qulat­qan­nan basqa túk bitirmeı júr. Oıyn­nyń birinshi bólimi biz úshin de, myńdaǵan jankúıer úshin de este qalarlyqtaı bolmady. Birinshi taım teń aıaqtaldy.

Semak oıynshy aýystyryp oıynǵa ózgeris engizbese alań ıeleriniń shabýyldary suıylyp barady. Múmkin oıynnyń qalǵan bóliginde Erkebulanǵa senim artatyn bolar?! Áıteýir komandaǵa bir ózgeris kerek. Alańda oıyndy qyzdyratyn fýtbolshy tabylmaı tur. Erkebulan shyqsa degen úmitpen biz otyrmyz. «Ýfanyń» bas bapkeri bizdiń oıymyzdy oqyp qoıdy ma, úziliste negizgi quramanyń oıynshylarynyń arasynda Seıdahmet jalt etti. Qansha alys bolsa da redaksııanyń arnaıy tapsyrmasymen oıynǵa bosqa kelmegenimizdi túsindik. Uzaq jyldyq úzilisten soń, Reseı premer-lıgasynda qazaq fýtbolshysy alańǵa shyqty. Tarazdyń tarlanbozy alǵashqy oıynyn ótkizedi. Qazaq fýtbolshysynyń oıynǵa kirýimen taktıkalyq ózgerister boldy. Erkebulanǵa shabýylshylar men jartylaı qorǵaýshylardyń is-qımylyn úılestirý mindeti júktelgen. Kezdesýdiń ekinshi taımy goldarǵa baı boldy. Aldymen, alań ıeleri esep ashqan. Aıyp dobyn ádemi paıdalanǵan ýfalyqtar alǵa shyqty. «Anjı» tez es jınap, qarymta shabýyldardyń birinde esepti teńestirip ketti.

«Ýfaǵa» jeńistiń aýadaı qajet ekendigin joǵaryda aıtqanbyz. Sergeı Se­mak shákirtteri salǵan jerden qos gol soqty. Qazaqtyń jas talanty qos sha­­býyl­dyń nátıjeli órbýine óz úlesin qos­ty. Jyldamdyǵymen, dopty ózinde us­taýymen erekshelengen №10 oıyn­shynyń alańdaǵy árbir qımyly jan­kúıer­lerdiń kóńilinen shyqty. Alań­nan «Er­kosh», «Leo» degen sózder qat­ty­raq estile bastady. Dál osy sátte ba­ýyrlas Ilnýrdyń «komanda­myzdy jeńiske jeteleıdi» degen sózi eske tús­ti. Qazaqtyń balasyna degen jankúıer­lerdiń iltıpatyn kórgeni­mizde, tóbemiz kókke jetkendeı boldy. О́ziniń alǵashqy oıynynda Kehın­deden artyq bolmasa, kem emestigin dá­lel­dedi. Tartysty ótken oıyn «Ýfa» koman­da­synyń jeńisimen aıaqtaldy. Qorytyndy esep 3-2.

Baspasóz máslıhatyna bardyq. Eńsemiz tik. Mereıimiz ústem. Basqa jýrnalıster Erkoshtyń alǵashqy oıynǵa shyǵýymen quttyqtap jatyr. Qazaq balasynyń búgingi oıynyna bári rıza. Sergeı Semak shákirtiniń alǵashqy oıyny týraly qysqa qaıyrdy.

«Erkebulan eki shabýyldyń nátıjeli aıaqtalýyna atsalysty. Rızamyn. Biraq kishkene jankeshtilik, qorǵanysta senimdilik jetispedi. Talantty oıynshy ekeninde daý joq. Tynbaı jattyǵatyn bolsa, bolashaqta jaqsy oıynshy bolady», deıdi Sergeı Bogdanovıch.

Eki saǵattaı kútti. Topyrlaǵan jas jankúıer 50-60-taı bolyp qala­dy. Erkebulan Seıdahmetten qoltań­ba alyp, estelikke sýretke túsý úshin bir toby ketip qalǵan. Kesh ba­ty­symen kún de sýyta bastady. Sońǵy­lar­dyń biri bolyp shyqty. Azdap jara­qat alyp qalypty. Jas jankúıer­leriniń báriniń ótinishin oryndap jatyr. Su­raqtarymyzǵa jaýap berdi. Qarapa­ıym­dylyǵy kórinip tur. Menmendikti baıqamadyq. Jańa ǵana aıaqtalǵan oıyn­nyń býymen shirenip ótip ketýine de bolar edi. Semak, Stoılov, ulttyq qurama týraly sóılestik. Gazetimizdiń aldaǵy sandarynda suhbatty oqı alasyzdar. Elge sálem aıtty. «Egemenniń» oqyr­mandaryna aq tilegin jetkizdi. Biz de Reseı premer-lıgasy tarıhynda alań­ǵa shyqqan eń jas fýtbolshyǵa sátti­lik tiledik.

Erkebulan Jomart,

«Egemen Qazaqstan» – Ýfadan (Reseı)