Qoǵam qaıratkerleri mınıstr pikirine ún qosty

Qoldaýǵa laıyqty bastama

Mınıstrimizdiń «Naýryz eń áýeli baldyrǵandarǵa arnalýy kerek» degen bastamasyn qoldaýymyz qajet. Bári de ur­paq úshin, bolashaq úshin jasa­lyp jatqany jaqsy ǵoı. Jańa za­manǵa laıyq jańǵyryp, ja­ńaryp otyrý – ýaqyt talaby. Onyń ústine bul – bizdiń tól me­rekemiz. Túrki halyqtaryna or­taq meıram bolǵanymen, Qazaq dalasynyń qan-bazardaı qaınaǵan ómiriniń mán-maǵynasyn asha túsetin, beıbit kúnniń besigin ter­betip, el birligin nyǵaıtatyn, salt-dástúr, ádet-ǵurpymyzdy qaı­ta jańǵyrtyp otyratyn aıtýly kún. Árıne, mundaı aıtýly sharany el bolyp qolǵa alyp, qoldaýymyz kerek. Ásirese, bul sharada jumyla kóteretin júk­tiń salmaǵy óner adamdaryna túsetini belgili. Sondyqtan men osy rýhanııat salasynda júrgen barlyq áriptesterimdi, ultymyzdyń uly meıramy – Áz Naýryzdy óz deń­geıinde urpaqqa ulaǵat etýge sha­qyramyn.

Asanáli ÁShIMOV,

Qazaq­stannyń Eńbek Eri, KSRO jáne Qazaqstannyń halyq ártisi

Rýhanı jańǵyrýǵa arnalǵan joba

Qazaqstan Naýryz toıyn 1988 jyl­dan bastap qaıtadan atap óte bastady. Alaıda, búgin Naýryz merekesi kóbine qatardaǵy is-shara retinde toılanyp, sahnalyq qoıylymdar sheńberinde ǵana ata­lyp ótip kelgeni taǵy ras. Al shyn mánin­de Naýryz kún men túnniń te­ńe­lip, tirshilik uı­qydan oıanyp, barsha dúnıe ja­ńaratyn, ejelgi qazaqı tanymmen aıtsaq «Samarqannyń kók tasy jibıtin» kezeń. Naǵyz Jańa jyl osy! Alaıda, elimizde naǵyz jańa jyl – Naýryzǵa daıyndyq resmı Jańa jylǵa qaraǵanda múlde eleýsiz júrgiziledi degen renishter kóptep kezdesedi. Árıne, qazir zaman basqa, talap basqa bolǵandyqtan endigi jerde eldiń Naýryz toıyn atap ótýge qoıatyn talaby da jańara túsetini zańdylyq. Osy oraıda el qalaýynyń tamyryn dóp basyp, Naýryz merekesin jańasha atap ótýge usynys jasaǵan elimizdiń mádenıet salasynyń tizginin ustaǵan Arystanbek Muha­medı­ulynyń tól merekemizdi qalaı atap ótý kerektigin kórset­ken oılary – ultymyz­dyń shyn máninde rýhanı jańǵy­rýyna baǵyt beretin irgeli jo­ba dep oılaımyn. Sondyqtan bul bastamany qoldap, ondaǵy aıtyl­ǵan oıdyń júzege asýyna barsha­myz atsalysýǵa tıispiz. Elba­symyzdyń ult bolashaǵyna negizdelgen «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» strategııalyq baǵdarlamasyn basshylyqqa ala otyryp, Naýryz meıramyn ulyqtaýdy qolǵa alǵan mınıstr qoǵamnyń barlyq suranysyn eskere kele, eń birinshi úlgi kór­setýdi mádenıet salasynyń qyz­­metkerlerinen talap etýi zań­dylyq. Bıylǵy Naýryz múlde basqa reńkte ótetindikten osynaý tól merekemizdi atadan jetken dástúrimiz ben mádenıetimizdi zaman talabymen úndestire otyryp barynsha joǵarǵy deńgeıde uıymdastyrý – paryzymyz dep bilemiz. Bala kezimizde aýylda ótetin Naýryzda árbir úı naý­ryzkóje pisiretin. Naýryzkóje bas­talǵanda kójeniń aldyn «ba­lanyń kóńili – taza, tileýi – oń», – dep balalarǵa ishkizetin. Arys­tanbek Muhamedıulynyń Naýryzdy eń áýeli baldyrǵandarǵa arnalǵan meıram etý kerek degeni sol dástúrdi qaıta jańartý dep bilemiz. Jalǵyz ol ǵana emes, Naýryz meıramyn atap ótýdi birneshe salaǵa jikteı otyryp, osy merekeniń aıasynda ulttyq kıim men ulttyq ashananyń abyroıyn kóterýge, adamdardy tatýlyqqa jeteleıtin babadan jetken «Amal dás­túrin» jańǵyrtýǵa, Naýryz meı­ramynyń ózindik sımvolyn bekitýge úndeýi, baqýatty adamdardy qaıyrymdylyqqa shaqy­rýy kókeıge qonymdy qundy bastama dep esepteımin.

 Gúlmıra MUHTAROVA,

Almaty oblysy «Esik» qoryq-mýzeıi dırektory

Tanymdyq mańyzy zor

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti  Nursultan Nazarbaev­tyń «Bo­lashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqa­lasy elimizdegi rýha­nı keńistikke tyń serpilis ákel­­­geni málim. Osy soqtaly dúnıemen úndes, Má­denıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly «Egemen Qazaqstan» gazetiniń til­shisimen keleli áńgime júrgizgen eken.

Atalmysh áńgimede mınıstr sońǵy jyldary Naýryz meı­­ramynyń buqaralyq sıpatynan aıyrylyp, sahnalyq shoýǵa aınalyp, asta-tók das­tarqan men jeńil-jelpi saýyq-saırannyń tasasynda qalyp, o bastaǵy tálimdik-tanymdyq mańyzy azaıyp bara jatqanyna alańdaýshylyq bildiredi. Son­dyqtan da Ulystyń uly kúni – áz-Naýryzdyń tárbıelik mánin arttyryp, mazmunyn baıytýda jańashyl ıdeıalar usy­nady. О́z oıyn «Iá, azdaǵan jurtshylyqtyń qyzyqtaýyna ǵana aınalǵan folklorlyq qoıylym kórinisinen aspaı júr­geni ras. Sol sebepti mere­ke­niń ózine sáıkes aıshyqta­ryn tú­lete otyryp, folklorlyq-et­no­­­grafııalyq aýqymnan jalpy qa­zaqstandyq mereke dárejesine jet­kizýimiz kerek. Bul máselede Ulttyq namys pen rýhanı bolmysymyzdy jańǵyrtý degen asqaq oı jatyr», dep túıindeıdi. 

Naýryz meıramy eń aldymen, balalardyń kókeıinde ósh­pesteı bolyp uıalaýy qajet eke­nine toqtalady mınıstr. Shy­­­ny­men de elimizdiń erteńi – bal­dyr­ǵandarymyzdyń balalyq bal shaǵynda sanasyna túıgen dúnıe ómirsheń bolary haq. Osy rette, meıramnyń eń  áýeli balalar úshin jan eliterlik mazmuny bolý kerek ekeni qýana quptarlyq jaıt. Sonymen birge mıfologııalyq beıne – Qydyr [Qyzyr] atanyń bul buqaralyq meıramdaǵy oryny áli naqtylanbaǵanyn tilge tıek etip, naqty jolyn usynyp, tereń oı-tolǵanysyn bildiredi.

Mınıstr áńgimesi sanada sartap bolyp qattalǵan kórnekti memleket qaıratkeri, el esinde izgi áreketterimen jattalyp qal­­ǵan jetpisinshi jyldardaǵy má­denıet mınıstri I.Omarovtyń urpaqqa jazǵan hatyn eske túsirdi. Zamanynda Ilekeńniń: «Halyq murasy degenim – ásirese, sol dáýir, zamandar kóshinde óziń­niń qaıtalanbas, tozbas, qasıetimen bizge deıin jasap kelgen án, kúı, mýzyka murasy, dastandar, jyrlar túıdegi.  Bular – meniń kózime de, kóńil saraıyma da halqymnyń asa myqty tulǵasy, syn-sıpaty bolyp elesteıdi. Osylardy jań­ǵyrtsa, jańartsa osy óz dáýi­rimizdiń qajet-muqtajyna, qyz­metine bar boıaý, kestesimen jetki­ze jaratý mindeti aldymyzda tu­ra beredi...» – degen tolǵanysy men búgingi rýhanııat basshysy A.Mu­hamedıulynyń joǵarydaǵy oı órimi  rýhtas, sabaqtas, nıettes ekeni baıqalady. 

«...Dáýirimizdi dáriptep, asyl muramyzdyń bederin aıshyqtaýda orny erekshe bul merekeni qazaq halqy «jaqsylyqtyń bas­taýy» dep uǵady. Memleket basshysynyń «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» atty ma­qalasynda: «Jańa turpatty jań­ǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtaı bilý. Onsyz jańǵyrý degenińiz qur jańǵyryqqa aınalýy op-ońaı»-dep aıtqan sózi bar», – dep atap ótken A.Muhamedıuly: «Búginde ulttyq túısik, tarıhı sanany syryp qoıyp ulttyq kórkem dúnıe jasaýǵa talpynatyn «sýretkerler» úshin aıtylǵandaı tipti. «Syrty jyltyraǵannyń bári altyn emes», – demekshi, qurǵaq, býtaforlyq syrtqy pishin ult jan dúnıesiniń aınasy emes qoı? Ulttyq dúnıeniń mazmuny ulttyq kodtan tin tartpasa, bos keýek bolary anyq. Sol sebepti de aldymen jadymyzdy baıytyp, sosyn jańa áreketterge barǵanymyz durys-aý...» – degen usynys aıtady. Oılanarlyq baılam.

Osy rette taǵy da  Ilııas Omarovtyń jazbasy jańǵyrady: «...Shynynda oılańyzdarshy, bizdiń osy qazynamyzdy dúnıe kóleminde qaı ónerpaz halyqpen jarysa, bolsa da jarastyra, jarqyrata kórsetse, bizdiń baı tarıhymyz, arǵy-bergi ótip ketken jolymyz aıan da anyq bolmas pa edi? Sonda ǵana baryp, asa baı kóne mura men jańa ónerdiń qushaqtasa qabysyp, ulasa órkendegenin kórer edik...».

Iá, aldyńǵy tolqyn aǵa­la­rymyzdan qalǵan ozyq úlgi­l­er bar. Ony búgingi býyn tolyq­tyryp, jańasha túr, mazmun, ár berip, Ulystyń uly kúnin jal­pyhalyqtyq merekege aınal­dyrýdyń tyń jobalaryn, ómirsheń bastamalaryn usyn­ǵanyna óz basym qýandym. Osy oraıda, Arys­tanbek Muha­medıulynyń el basylymynda aıtyp ótken jo­ǵarydaǵy ózek­ti oılaryn, kó­keıkesti usynys­taryn kóp bolyp nege qoldamasqa? 

Ulan Núsibáli,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri