О́zbekstan Respýblıkasynyń búgingi syrtqy saıasaty men ishki ózgeristeri týraly áńgime qozǵalsa «jylymyq» degen sózdi jıi estıtin boldyq. Shynynda da О́zbekstannyń qazirgi Prezıdenti Shavkat Mırzıeev syrtqy saıasattaǵy belsendilikke de, ıntegrasııalyq prosesterge de, ekijaqty jáne kópjaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyqtarǵa da kedergi keltirip kelgen burynǵy kóptegen tyıymdardy alyp tastap, olardy eptilikpen eńserip jatqanyn kórip otyrmyz. Sonymen birge osy isterdi keıbir batystyq jańashyldar sııaqty buzyp-jaryp jasamaı, shyǵystyq eptilikpen, eshqandaı tolqynys pen bulqynys týdyrmaıtyn, kúızelisterge soqtyrmaıtyn sheberlikpen iske asyrýda.
Tatý kórshilik pen týysqandyq qatynastardaǵy belsendilik Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy resmı baılanystardan da aıqyn kórinip otyr. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń byltyrǵy qyrkúıektiń 16-17-si kúnderi О́zbekstanǵa jasaǵan memlekettik sapary ekijaqty yntymaqtastyqty jańa sapadaǵy beleske kótergeni týraly kóp aıtylyp, kóp jazyldy. 2018 jyldyń Qazaqstandaǵy О́zbekstan jyly bolatyny da sol joly aıtyldy. Ol týraly Elbasy N.Nazarbaev bylaı degen edi: «Bizdiń tyǵyz mádenı-gýmanıtarlyq baılanystarymyz dostyq qarym-qatynastarymyzdyń mańyzdy faktory bolyp sanalady. Biz 2018 jyly Qazaqstandaǵy О́zbekstan jylyn ótkizýge ýaǵdalastyq. Kún tártibinde О́zbekstandaǵy Qazaqstan jylyn ótkizý de bar». Osynaý aıtýly shara osy jylǵy naýryzdyń 15-inde saltanatty túrde ashylatyn bolady.
Memleket basshylyǵyna Shavkat Mırzııoev kelgennen keıin О́zbekstanǵa eń alǵashqy memlekettik sapardy Qazaqstan basshysy jasady. «Osy jyldy eki eldiń qarym-qatynasyndaǵy tarıhı jyl dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Memleketterimiz arasynda ekonomıkanyń barlyq salasy boıynsha aıtarlyqtaı ilgerileýshilik baıqalýda» degen edi óziniń sózinde Sh.Mırzıeev N.Nazarbaevpen kezdesý rásimin asharda. Aıtsa aıtqandaı, N.Nazarbaev saparynyń qarsańynda Tashkent shaharynda ótkizilgen kórmede qazaqstandyq 70 kompanııa ózderiniń ónimderin kórsetti. Ekijaqty saýda aınalymy tek jarty jylda ǵana 35 paıyzǵa deıin artty. Osynyń ózi ózbek tarapynyń túrli kedergilerdi alyp tastap, naryqtyq ashyq saýda erejelerine bet alǵandyǵynyń arqasynda qol jetkizilgen tabys edi. «Kazakh Invest» UK basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary Meıirjan Maıkenovtiń aıtýyna qaraǵanda, О́zbekstan úkimeti syrttan kiretin kóptegen taýarlarǵa salynatyn aksızdik salyqtyń stavkalaryn nól paıyzǵa túsirgen. Máselen unnyń aksızi buryn 11 paıyz bolsa qazir 0-ge túsip, kúnbaǵys maıyniki 5 paıyzǵa azaıǵan.
О́zbekstan Prezıdentimen kezdesýdegi sózinde Elbasy: «Siz az ýaqyt ishinde ekijaqty qarym-qatynasty tabysty damytýǵa zor úles qostyńyz. Ekijaqty kezdesýlerdiń arqasynda biz kóptegen túıtkildi máselelerdi sheshe aldyq. Bizdiń tilimiz, mádenıetimiz, dinimiz ortaq. Sondyqtan bizde tyǵyz yntymaqtasýdan basqa jol joq. О́zara is-qımylymyz tıimdi bolý úshin naqty ister atqaryp, bir-birimizdi qoldaýymyz qajet», degen edi.
Shynynda, aınalasy bir jyldan sál ǵana artyq ýaqytta Qazaqstan men О́zbekstannyń ekonomıkanyń barlyq salasyndaǵy qarym-qatynastary serpindi damý jolyna tústi dep aıtýǵa bolady. Máselen Almaty men Tashkent arasynda aptasyna eki ret «Tulpar-Talgo» júrdek poıyzy qatynaı bastady. Ulttyq áýe tasymaldaýshylarymyz eki eldiń astanalary arasynda qosymsha reıster ashty, aldaǵy ýaqytta basqa da qalalarymyz arasynda áýe qatynasy ornaıdy. Turaqty avtobýs qatynasy burynǵydan artty. Eki eldiń parlamentteri 2009 jyly qol qoıylǵan halyqaralyq avtomobıl qatynasy boıynsha kelisimge engizilgen hattamany ratıfıkasııalap, burynǵy alty ótkizý beketine taǵy da eki beket qosylyp, eki eldiń iri qalalary arasynda jańa avtobýs marshrýttary ashylyp, halyqtyń barys-kelisi artyp jatyr.
Eki eldiń Memleket basshylary 2020 jylǵa deıingi merzimde ekijaqty saýda aınalymyn 5 mlrd AQSh dollary kólemine deıin jetkizý jóninde el úkimetteriniń aldyna mindet qoıyp, qoldanylmaı otyrǵan rezervterdi iske qosý jóninde tapsyrmalar berdi. Energetıka salasyndaǵy ınvestısııalyq seriktestik pen yntymaqtastyqty keńeıtý qajettigi eskerilip, orta merzimdi perspektıvada 2-3 birlesken iri ınvestısııalyq jobany iske asyrýǵa ýaǵdalastyq jasaldy. Gaz salasyndaǵy yntymaqtastyqty ekijaqqa tıimdi jolmen damytý qarastyrylyp, el úkimetterine jańa gaz jobalaryn pysyqtaý tapsyryldy.
Eki eldiń arasyndaǵy sheshimin tolyq tappaı kele jatqan máseleniń biri sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný edi. Sapar barysynda Memleket basshylary bul máseleniń de eki jaqqa tıimdi bolatyn joldaryn talqylap, kelisim jasaǵany aıtyldy. Máselen Nursultan Nazarbaev óziniń sózinde: «Bul másele búkil Ortalyq Azııa óńiriniń odan ári damýy úshin aıryqsha mańyzǵa ıe. Ortalyq Azııanyń shekaraaralyq sý resýrstary óńirdegi barlyq halyqtardyń ortaq murasy men ıgiligi bolyp tabylatynyn atap ótken jón», dedi. Al Aral teńiziniń problemasyna qatysty: «Kelesi jyly Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryna 25 jyl tolady. Qazir ol Aral máselesi jónindegi birden-bir memleketaralyq tetik bolyp tabylady. Osyǵan oraı biz Qordyń jumysyn jandandyrý qajettigi jónindegi ustanymdarymyz ortaq ekenin rastadyq. Atap aıtqanda, biz 2018 jyly joǵary deńgeıde kezdesý ótkizip, áriptesterimizben birge barshamyzǵa ortaq osy máseleni sheshýdiń ózara tıimdi joldaryn talqylaýǵa nıetti ekenimizdi bildirdik», dedi ol.
Joǵary deńgeıdegi kelissózder aıasynda ekijaqty 10 mańyzdy qujatqa qol qoıylǵan. Qazir sol qujattardyń talaptary iske asyrylyp jatyr. Olardyń oryndalýy Memleketter basshylarynyń nazarynda bolyp otyr. Taraptar telefon arqyly sóıleskende kelisimderdiń oryndalýyn qadaǵalap otyratyndyǵy aıtylady. Máselen ótken jylǵy qarashanyń sońynda telefon arqyly sóıleskenderinde prezıdentterdiń ekijaqty yntymaqtastyq máselelerin talqylap, kelisimderdiń oryndalý barysy týraly aıtqandaryn Aqordanyń baspasóz qyzmeti habarlady.
Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy áskerı saladaǵy yntymaqtastyq josparlaryna ótken jyldyń tamyz aıynda qol qoıylǵan. Prezıdent N.Nazarbaevtyń Tashkentke jasaǵan sapary barysynda ol resmı kelisimmen bekitildi. Osy kelisimniń negizinde qazaqstandyq mınaǵa qarsy qorǵanysy bar «Arlan» brondy transporterleriniń bir partııasyn satý josparlanǵan. Sondaı-aq brondy keýdesheler, optıkalyq kózdegishteri bar qarýlar, arnaýly áskerı mashınalar jáne t.b. О́zbekstan jaǵyna satylady. Sonymen qatar Qazaqstan ózinde shyǵatyn ǵaryshtyq jerserikterin alýdy da usynǵan.
Ekijaqty yntymaqtastyqtardyń taǵy bir perspektıvaly salasy – farmasevtıka men mashına jasaý salasyndaǵy saýda aınalymyn arttyrý. Osy maqsatpen qosymsha eki ókildik ashýǵa kelisim jasalǵan. О́zbekstan basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, ótken jyldyń segiz aıynda ǵana osy saladaǵy ósim 35 paıyz bolyp, 1,3 mlrd AQSh dollary kólemine jetken. «Biz osy saladaǵy taýar aınalymyn aldaǵy ýaqytta 5 mlrd AQSh dollary kólemine jetkizý mindetin qoıdyq» degen edi Sh.Mırzııoev.
Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik О́tembaev jaqynda 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha ekijaqty taýar aınalymynyń 2 mlrd dollardan asqanyn jarııalady. Demek, 5 mlrd dollardyń da aýyly alys emes degen sóz.
Munaı-gaz sektoryndaǵy yntymaqtastyqtyń perspektıvasy da joǵary. Qazaqstan О́zbekstan naryǵyna 1 mln tonna shıki munaı shyǵarýǵa mindetteme alǵan. Ol jergilikti munaı óńdeý zaýyttarynda óńdeletin bolady.
Kelisimderdiń iske asyrylyp jatqanyna bir mysaldy aqpan aıynyń aıaǵynda О́zbekstannyń Ándijan oblysyna barǵan saparynda Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik О́tembaev aıtty. «Biz qazir avtokomponenttik bazany damytýdyń ekinshi kezeńine shyqtyq. GM Motors Uzbekistan avtozaýytymen áriptestikti biz uzaq merzimdi jáne strategııalyq joba retinde qarastyramyz» dedi ol. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanmen áriptestiktiń jańa kezeńiniń arqasynda osy zaýyt ónimderin qurastyrý jylyna 7 myń danaǵa deıin ósirilgen eken. Sondaı-aq elshi basqa baǵyttardaǵy yntymaqtastyqtardyń jedel iske asyrylyp jatqanyn jetkizdi. Máselen Samarqandta Isuzu markaly avtobýstar shyǵaratyn zaýyttyń ónimderin alý da qarastyrylǵan. Jaqyn bolashaqta osy avtobýsty Qazaqstanda qurastyrý máselesi de josparlanýda eken.
Árıne ekijaqty yntymaqtastyqtyń áli de paıdalanylmaı jatqan rezervteri kóp. Máselen ózbekstandyq táýelsiz sarapshy Bahtııar Ergashevtiń aıtýyna qaraǵanda, orta merzimdi perspektıvada eki memleket syrtqy saýda qurylymyn ártaraptandyrýy kerek. «Ol úshin, syrtqy saýda rejimin jetildirgen jón. О́zara ınvestısııalardy yntalandyryp, salyq salýdy ońaltý kerek», deıdi sarapshy. Joǵary deńgeıdegi kelisim bolǵan soń bul máseleler de sheshiletin shyǵar. Eń bastysy, seń qozǵalyp, jumys júre bastady ǵoı, endeshe, jetildirý máselesin sheshý de alysqa ketpes. Mine, eki týysqan eldiń qazirgi ekonomıkalyq áriptestik qadamdary osyndaı.
Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»