Ortalyq Azııa memleketterin ortaq múdde toǵystyrady

Bul – Ortalyq Azııa óńirinde sońǵy jyldary bolǵan eń aıtýly oqıǵalardyń biri boldy jáne besjaqty kelissózderdiń barlyq qatysýshy el úshin ortaq mereke – Naýryz meıramy qarsańynda ótýiniń de sımvoldyq máni bar.

Tarıhy men mádenıeti, dástúri men dúnıetanymy ortaq baýyrlas elderdiń basqosýy memleketterdiń yntymaǵyn jarastyryp, baılanysyn nyǵaıtýda qashanda mańyzdy oryn alady. Ortalyq Azııa elderi basshylarynyń mundaı alqaly kezdesýi sońǵy ret osydan toǵyz jyl buryn ótken. Osy merzim ishinde álemde talaı ózgeris bolyp, nebir oqı­ǵalar ótti. Ásirese Ortalyq Azııa aýma­ǵynda ózara aqyldasa otyryp, ortaq she­shim qabyldaıtyn ózekti máseleler az emes. Sondyqtan kúlli halyqaralyq qaýym­dastyqtyń nazaryn ózine aýdaryp otyrǵan bul kezdesýde memleket bas­shylary óńirdegi qaýipsizdikti nyǵaı­tý, ornyqty damýdy qamtamasyz etý, el­der­diń ál-aýqatyn arttyratyn ortaq máse­lelerdi keńese otyryp sheshýdi basty maqsat etti. 

Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy ishki máselelerdi sheshý úshin turaqty konsýltatıvtik jumys keńesin ótkizý týraly bastamany О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev kótergen. Al óńir elderi kóshbasshylary kezdesýiniń Astanada ótýi elimizdiń bet-bedelin aıǵaqtasa kerek.  Sonymen Aqordada ótken Ortalyq Azııa elderi basshylarynyń jumys (konsýltatıvtik) kezdesýinde Elbasy Nursultan Nazarbaev bul kezdesýdiń barlyǵy úshin ortaq kóktem merekesi – Naýryzda ótýiniń ózindik máni bar ekenin ataı otyryp, Ortalyq Azııa elderimen tyǵyz ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa umtylýdyń mańyzyna toqtaldy. Onyń eń birinshisi, mundaı keleli kezdesý memle­ket­terimizdiń áleýetin biriktirip, yn­tyma­ǵyn arttyra túsý úshin asa tıimdi. Ekin­shiden, óńirishilik saýda men birin-biri tolyqtyryp otyratyn ekonomıka kó­leminiń artýyna da septigin tıgizedi. Úshin­shiden, óńirlik qaýipsizdikti nyǵaıtýda septigi mol bolsa, tórtinshiden, tarıhı, et­nostyq jáne mádenı tyǵyz baı­la­­nystar óńir halyqtaryn bir-biri­men ja­qyndastyra túsýge yqpalyn tıgizedi. 

Qazaqstan Prezıdenti kezdesý barysynda Ortalyq Azııa elderiniń arasyndaǵy saıası yntymaqtastyqta aıtarlyqtaı ilgerileý men kúsh birik­tirýge degen ortaq umtylys bar ekenine toqtaldy. Burynnan jarasymdy baılanysy bar memleketter bir-birin qoldaýǵa kelgende de tartynyp qalǵan emes. Sonyń bir aıǵaǵy retinde Elbasy BUU Qaýipsizdik Keńesine tóraǵalyq etken kezde Nıý-Iorkte Ortalyq Azııa elderi syrtqy ister mınıstrleriniń jıynǵa qatysqanyn joǵary baǵalap, elderdiń bir-birine degen mundaı jaq­sy qoldaýy eshqashan úzilmeýge tıis ekenin basa aıtty. Sondaı-aq Memleket basshysy óńirles elder arasyndaǵy áriptestiktiń nyǵaıýyn joǵary baǵalap, osy oraıda Ortalyq Azııa elderi kóshbasshylarynyń úlesi úlken ekenin erekshe atady. Kezdesýde Ortalyq Azııa elderiniń Qazaqstanmen baılanysy da joǵary deńgeıde ekeni aıryqsha aıtyldy.

– 2017 jyly Qazaqstannyń ár elge eksporty 35 paıyzdy qurady. Bul – aı­tarlyqtaı kórsetkish. Buǵan qosa, úkimetaralyq komıssııa májilisteri de turaqty ótkizilip jatyr. Sheka­ra­larymyzda jańa ótkizý pýnktteri ashylyp, tólqujatty baqylaý jeńildeı tústi. Elder arasyn jalǵaıtyn jańa kó­pir­ler men joldar salynyp, avıareıster men júrdek poıyzdar kóbeıdi. Munyń bári bizdiń Ortalyq Azııa memle­ketterimen baılanysymyzdyń jandana túskenin aıǵaqtaıdy, – dedi Prezıdent.

Elbasynyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa elderi basqa memlekettermen, sonyń ishinde Reseı Federasııasymen, Qytaı Halyq Respýblıkasymen de yntymaqtastyqty nyǵaıta túsýi qajet. 

Sóziniń sońynda Qazaqstan Pre­zıdenti kezdesýdiń ózara túsinistik pen turaqtylyqty tereńdete túsetinine jáne onyń qorytyndysynda qabyldanǵan sheshimder eldiń ıgiligine qyzmet ete­tinine senim bildirdi. 

Budan keıin Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti S.Jeenbekov sóz alyp, óńirde qalyptasqan másele boıynsha ortaq sheshim qabyldaýǵa degen umtylys elderdi ózara jaqyndastyra túsetinin atap ótti. «Bul kezdesý mem­le­ketterimizdiń burynnan qalyptasqan dostyq ráýishtegi qarym-qatynasyna tyń serpin beredi dep senemin. Osy oraıda ásirese Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa zor alǵysymdy bildirgim keledi. Osyndaı jyly kezdesý uıymdastyryp, qonaqjaılylyq tanytqanyńyz úshin rızashylyǵymyz sheksiz», dedi ol. 

Al Tájikstan Prezıdenti E.Rahmon Ortalyq Azııa memleketteri arasyndaǵy kólik-tranzıttik baılanysty damytý máselelerine toqtalyp, sý jáne ener­getıkalyq resýrstardy tıimdi paıdalaný jaıyn qaýzady. Onyń aıtýynsha, terrorızm, ekstremızm sekildi qaýipsizdikke tóngen syn-qaterler Ortalyq Azııa elderiniń jumyla jumys istep, tıimdi sheshim qabyldaýyn talap etedi. Mundaı ózekti máseleni ońtaıly sheshý basty basymdyq retinde qarastyrylýy tıis. О́ıtkeni bir eldegi jaǵdaıdyń ózi barlyq aýmaqqa salqynyn tıgizýi múmkin.

О́zbekstan Prezıdenti Sh.Mırzııoev elderdiń arasyndaǵy saýda-eko­no­mı­kalyq baılanystardy údete túsý qajettiligine toqtaldy. «Bizdiń birlese qabyldaǵan baǵdarlamalarymyz, she­shim­derimiz ózara senimdi nyǵaıtyp, bir-birimizge degen qurmetimizdi arttyra túsetini shúbásiz. Bul halyqtar arasyndaǵy dostyq pen baýyrlastyqty bekemdeı túsýge de áser etedi. Sondyqtan Ortalyq Azııa elderi qaı salada da kúsh-jigerin biriktirip, bir-birine degen syılastyǵyn, qoldaýyn údete túsýge tıis», dedi ol. 

Túrikmenstannyń Medjlıs tóraǵasy Akdja Nýrberdyeva el Pre­zı­denti Gýr­ban­gýly Berdymuhamedovtiń úndeýin ja­rııalady. 

– Ortalyq Azııadaǵy jaqyn kór­shi­lerimizben baılanysty bekemdeı túsý – Túrikmenstannyń syrtqy saıa­sat­taǵy negizgi basymdyqtarynyń biri. Biz­diń el keń kólemdegi kóp salaly yn­tymaq­tastyq ornatýǵa jáne birlese qımyl­daýǵa qashanda daıyn. Sondyqtan elder arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń artýyna Túrkimenstan da múddeli, – dedi A.Nýr­berdyeva.

Kezdesý aıaqtalǵannan keıin Elbasy Nursultan Nazarbaev Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń jumys (konsýltatıvtik) kezdesýiniń qory­tyn­dysy boıynsha brıfıng ótkizdi.

Memleket basshysy aldymen Or­talyq Azııa memleketteriniń jumys (konsýltatıvtik) kezdesýi ózara túsi­nis­tik pen tatý kórshilik ráýishte ótkenin erek­she atap ótti. Basqosýda óńirlik jáne halyq­aralyq deńgeıdegi ózekti máseleler jóninde pikir almasylǵanyn aıtqan Pre­zıdent olardyń keıbireýlerine naqty toqtaldy.

– Bizdiń óńirlik máselelerimizdi ózi­mizden basqa eshkim de sheshpeıdi. Sondyqtan ortaq múdde turǵysyndaǵy barlyq problemany birlese sheshýimiz qajet. Osyǵan baılanysty ortaq basym­dyqtardy qarastyryp, aldaǵy josparlardy keńinen talqyladyq. Sonyń ishinde qaýipsizdikti saqtaý, turaqtylyqty nyǵaıtý, kólik-logıstıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq, basqa da salalardy damytý máseleleri qaraldy, – dedi Elbasy. 

Nursultan Nazarbaev elder ara­syn­daǵy saýda-ekonomıkalyq baılanystyń nyǵaıyp kele jatqanyn aıtyp, áleýetti arttyrýǵa áli de múmkindikter jeterlik ekenine nazar aýdardy. 

–BUU málimeti boıynsha, sońǵy on jyl ishinde Ortalyq Azııa elderiniń ishki jalpy óniminiń ortasha ósimi 6,2 paıyzdy quraǵan. Bul álemdik ortasha kórsetkishten 2,6 paıyzǵa artyq. О́ńir elderiniń syrtqy saýda kólemi de óskeni baıqalady, – dedi Memleket basshysy. 

Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanystyń damýy halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa da ıgi yqpalyn tıgizip, óńirlik turaqty ekonomıkaǵa qol jetkizilgen.

Elbasy ınvestısııalyq áriptestikti qoldaý baǵytynda birlesken sharalar júrgizý qajettigin jáne ekonomıkany jańa ınnovasııalyq-sıfrly platformaǵa kóshirý, tarıftik saıasatty ońtaılandyrý, tranzıttik tasymal salasyndaǵy ákimshilik prosedýralardy jeńildetý sekildi máseleler kún tártibinde turǵanyn atap ótti. Sondaı-aq transshekaralyq sý resýrstaryn barlyq elderdiń múddesin eskere otyryp, ortaq quqyqtyq kózqaras turǵysynda sheshý de mańyzdy ról atqaratynyn basa aıtty. 

Prezıdent kezdesý barysynda vıse-premerler deńgeıinde besjaqty jumys komıssııasyn qurý jónindegi usynys ta qarastyrylǵanyn atap ótti. Bul komıssııa óńir elderiniń ekonomıkalyq áriptestigin nyǵaıtýdy maqsat etpek. 

Kezdesýde mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy jandandyrý baǵyttary da jan-jaqty talqylanǵan. Osy oraıda Pre­zıdent Qazaqstan Ortalyq Azııa el­deriniń stýdentterin oqýǵa qabyl­daýǵa daıyn ekenin jetkizdi. Sony­men qatar ortaq sporttyq sharalardy jan­dandyryp, Ortalyq Azııanyń týrıs­tik baǵdarlaryn qalyptastyrý jaıy da jumys (konsýltatıvtik) kezde­sýinde sóz bolǵan. «Bul baǵyttaǵy yntymaq­tas­tyqty odan ári arttyra túsý qajet. Ortalyq Azııa elderi mádenıetiniń festıvalin, jastar kezdesýin, sporttyq kezdesýlerdi, óńirdegi týrızmdi damytý qajet. Osy jıynda bul máselelerdiń barlyǵyn talqyladyq jáne naqty jumys bolady dep senemin», dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Brıfıngtiń sońynda Elbasy Or­talyq Azııa elderi basshylarynyń kelesi jumys kezdesýi 2019 jyldyń naýry­zynda О́zbekstanda ótetinin málim­dep, mundaı jyly shyraıdaǵy kezde­sýdiń turaqty ótkizilýi elder arasyn­daǵy dostyqty, ózara senim men turaq­ty­lyqty nyǵaıta túsetinine senim bildirdi. 

Qymbat TOQTAMURAT,  «Egemen Qazaqstan»