Eshkim de, eshteńe de umytylmaýy tıis

Bıylǵy jyly el táýel­siz­digimen birge Elbasy Jarly­ǵy­men Semeı atom polıgonynyń jabylǵanyna 20 jyl tolýy da keńinen atalyp ótip jatyr. Ol endi durys ta, óıtkeni, atom ajdaha­synyń aýzyna qum quıylýy el egemendiginiń jeńisi men jemisi bolyp tabylady. Beıbit zamanda qyryq jylǵa sozylǵan qyrǵynǵa elimizdiń tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Na­zar­baevtyń pármenimen núkte qo­ıylǵanyn búginde álem halqy moıyndady. Iаǵnı, bul eshqandaı dáleldeýdi kerek etpeıtin daýsyz aqıqat. Zamanymyzdyń aqıyq aqy­ny Oljas Súleımenov bas­taǵan ıadrolyq synaqtarǵa qarsy halyq­aralyq «Nevada – Semeı» qozǵaly­synyń belsendileri de sol kezdegi respýblıka Úkimetiniń jas ta jigerli basshysyna arqa súıe­geni ras. «Bilesiń, bilgen soń aıtasyń» demekshi, sol shaqta Semeı oblys­tyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Keshirim Boz­taev­tyń qaramaǵynda qyzmet istegendikten, bul azamattyń da odaq­tyq áskerı vedomstvomen ymy­rasyz aıqasqa Nursultan Ábish­uly­men kúnde­likti aqyldasa oty­ryp, nartáýe­kelge barǵanyn kózimiz kórdi. Solaıy solaı. Biraq osy oraıda ómir boıy el ishinde júr­gendikten sol kezde kózimiz kór­gen, ózimiz kýá bolǵan jáıtterdi de «eshkim de, eshteńe de umytyl­maýy tıis» degen maǵynada aıt­pasqa bolmaıdy. Aınalyp kelgende, osy kezde Nurekeń bolsyn, Oljekeń bolsyn san jyldardan bergi halyqtyń alań kóńilin dóp basqanyna súısinesiń! Al halyq­tyń alań kóńili degendi bosqa aıtyp otyrǵan joqpyz. Oǵan mysal kerek bolsa, aıtaıyq. Máskeýde H1H partııa kon­ferensııasy ótip jatqan shaqta Semeıde sol kez úshin erekshe bir oqıǵa boldy. Iаǵnı, qalaǵa obly­symyzdyń jer-jerinen kelip osyn­daǵy muǵa­limderdiń bilimin jetildirý kýr­synda oqyp jatqan 60 muǵalim Máskeýde ótip jatqan al­qaly jıyn prezıdıýmynyń aty­na jazylǵan ıadrolyq synaq aı­ma­ǵyndaǵy tur­ǵyndar arasynda naý­qas jandardyń kóbeıip ketkendigin, balalar óli­miniń artyp bara jat­qandyǵyn, al soǵan qaramastan, dú­kenderde kók­ónis, et, sút ónim­deriniń tapshy ekendigin baıan­daıtyn ún­deýlerin oblystyq partııa komıtetine alyp keldi. Bul ómirimizge endi ǵana ene bastaǵan demokratııanyń alǵashqy ushqyny edi. Al ushqynnan jalyn paıda bolatyny taǵy da dáleldeýdi kerek etpeıdi. Búgin muny, joǵa­ryda aıtqandaı, eshkim de umy­tylmaýy kerek degen maǵynada qoz­ǵap jatyrmyn. Birde saıası aǵartý úıiniń úlken zalynda oblystyq partııa komı­tetiniń kezekti plenýmy ótip jat­qan-dy. Úziliske shyqsaq, Vıacheslav Kobrın degen azamat foıede «Iаdro­lyq synaqtarǵa jol berilmesin!» dep jazylǵan plakatty qolyna ustap tur. Muny kórip bárimizdiń kózimiz baqyraıyp ketti. Ony qoldap áketý qaıda, bárimiz de únsiz qaldyq. Áıteýir, bir jaqsysy – oblystyń birinshi basshysy eshteńe bolmaǵandaı qalyp tanytty. Son­soń basqalar da tynyshtaldy. Sol V.Kobrın 1986 jyldyń jeltoqsan aıynyń sońynda KOKP Ortalyq Komıtetiniń Bas hatshysy M.Gorbachev pen sol kezdegi Beıbitshilik jónindegi keńes komıtetiniń tóraǵasy Iý.Jýkovtyń atyna ıadro­lyq synaqtardy toqtatyp, basqa­larǵa úlgi kórsetý jóninde hat joldady. Onyń bul hatyna jaýap kóp kúttirgen joq. Iý.Jýkov hat avto­rynyń ıdeıasyn tolyqtaı qoldady. Al bul oraıda oblystyq partııa komıteti ári-sári kúıde qalǵanyn jasyrýǵa bolmaıdy. Ne desek te endi kúsh ala bastaǵan V.Kobrın Semeıdegi beıbitshilik komıtetiniń tór­aǵasy bolyp shyǵa keldi. Sodan keıingi jerde onyń qaı­ratkerlik qabileti ashylyp sala berdi. 1987 jyl­dyń maýsym aıyn­da beıbitshilik jónindegi ke­ńes-amerıkan marshyna ba­ryp kelgen ol sol jyldyń tamyz aıynda ıadro­lyq sy­naqtarǵa qarsy Ertis ózeni jaǵasynda ótkizilgen mańyz­dy bir sharaǵa uıytqy boldy. Osy arada muńly ánder oryn­dalyp, Ertis ózenine qaǵaz qaıyqtar jiberildi. Al kelesi aıda Vıacheslav Kobrın Qazaq­stan delegasııasynyń qura­mynda Edil ózeni boıy­men teplohodta ótkizil­gen beıbitshilik sherýine qatysyp qaıtty. Al 7 qarasha – tóń­keris merekesinde ol taǵy da ıadrolyq synaq­tardy toqtatý jóninde uran jazylǵan plakatpen shyqty. Bizdiń keıipkerimiz sodan bastap qashan polıgon ja­byl­ǵansha tynym tapqan joq. Keıinnen «Nevada – Semeı» qozǵalysynyń belsendi múshesine aınaldy. Biraq shyn­dyǵyn aıtý kerek, ob­lystyq partııa komıteti ol óziniń kandıdatýrasyn KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtat­ty­ǵyna usynǵanda qoldaı qoıǵan joq. Tipti, ony aıta­syz, Vıacheslav Grıgorevıchti Semeıdegi beıbitshilik komı­tetiniń tóraǵasy qyzmetinen ketirip tyndyq. Soǵan ózimdi de kináli sanap, odan bertinde keshirim de suradym. Tánimen birge jany da keńinen jara­tylǵan azamattyń eshkimge kek tutpaı, másele onda emes, másele bizdiń ortaq jeńi­si­miz­de degenin qaıtip umytarsyń! Iá, semeılikter ony o dúnıelik bolyp ketkenimen, eshqashan umytpaıdy. Al oǵan 1999 jyly Semeı qala­synyń qurmetti azamaty ata­ǵy berildi. Ol mundaı ataqqa ábden laıyq bolatyn. Vladımır PIGAVAEV, jýrnalıst. Semeı.