Kólik mingen kóbeıdi

«QazAvtoProm» avtokólik kásip­oryndary odaǵy baspasóz qyzmetiniń málimdeýi boıynsha, mine osymen 12 aı qatarynan elimizdegi avtokólik satý isi ósken ústine óse túsýde. Máse­len, ústimizdegi jyldyń qańtar, aqpan aılarynda ǵana resmı dıler­ler 7 195 avtokólik satyp úl­gergen. Bul kór­set­kish ótken jyl­dyń osy merzi­mindegiden 48,2 paıyz­ǵa artyq. Qazaq­stan­dyqtar osy merzim­de jeńil kólik satyp alýǵa 170 mln dollar qar­jy­syn jum­saǵan. Bul kórsetkish ótken jyl­dyń osy merzimindegiden 49,3 paıyzǵa kóp.

Sonyń ishinde sońǵy aqpan aıynyń ekpini qatty bolyp otyrǵan kórinedi. Bul aıda qazaqstandyqtar 4 066 kólik satyp alǵan. Bul kórsetkish ótken jyldyń osy merzimindegiden 58,4 pa­ıyzǵa artyq. Qazaqstandyqtar aqpan aıynda kólik satyp alýǵa 96,1 mln dollar qarjysyn jumsaǵan.

Bizdiń oıymyzsha, Qazaqstan­daǵy kólik satyp alý máselesiniń áleý­met­tik-ekonomıkalyq máninen menta­lıtet­tik-psıhologııalyq máni de kem emes sekildi. «Jylqy qulaǵynyń jeligi bolady» deıtin qazaq attan aýysyp, avtokólikke otyrǵaly beri de osy je­lik­ten arylmaı keledi. Jalpy, toı men kólikti qazaqtyń stıhııasy dep aıtýǵa bolady. Naq osy ekeýine kel­gende qazaq aqshasyn aıamaıdy. Tip­ti aqshasy joq bolǵan jaǵdaıdyń ózin­de kredıtke belshesinen kirse de, naq osy eki máseleni sheshýde «erekshe batyl­dyq» tanyta alady.

Elimizdegi avtokólik satyp alý isiniń ekonomıkanyń óz damý qarqynynan birneshe eseleı asyp túse otyryp qaryshtap alǵa basýyn osy jaǵdaımen de túsindirýge bolatyndaı. Iá, halyq kóńiliniń darqandyǵy, erteńgi kúndi oılaýda naqty esepke júginbeıtindigi, bir esepten alǵanda, asabalar men ánshilerdiń, sondaı-aq jeńil kólik satý dılerleriniń baǵyn basqalarǵa qaraǵanda basym etip tur-aq. Árıne toıdyń bola bergendigi, kólikterdiń satyp alyna bergendigi jaqsy. Bul faktor da ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshteriniń birine aınala alady. Tek bir ókinishtisi, úılenip alyp úısiz júrgender, kólik minip alyp kúısiz júrgender de az emes.

Árıne elimizdegi kólik satý isiniń sonshama qarqyndy alǵa basýynyń syryn basqa faktorlar aıasynda da qarastyrýǵa tıistimiz. Máselen, Úki­mettiń elimizdegi avtokólik óndi­risiniń damýyna jasap jatqan qamqorlyǵy, jańa kólik satyp alýshylardy jeńil­dikti kredıttermen qamtýy, jeńil kólikke degen qajettiliktiń artýy, janar-jaǵarmaı baǵasynyń qol­jetim­diligi degen máselelerdi de umy­týǵa bolmaıdy. Degenmen elimiz­de jeńil kóliktiń kóbeıýiniń eń bas­ty sebebiniń biri retinde halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsaryp kele jatqandyǵyn taǵy bir eske ala ketkenimiz jón sekildi.

Sonymen ústimizdegi jyldyń qań­tar-aqpan aılarynda el rynogynda satylǵan avtokólikterdiń 4 084-in (56,8 paıyzyn) sheteldik kólikter, 3 111-in (43,2 paıyzyn) qazaqstandyq avtozaýyttardyń ónimderi quraǵan. Endi kólikterdiń ótimdiligi jaǵynan kelsek, birinshi orynda reseılik Lada jeńil avtokóligi tur eken. Eki aıdyń ishinde 1 692 adam osy avtokólikti satyp alǵan. Munan keıingi oryn japonnyń Toyota avtokóliginiń enshisine tıgen. Ony 1 453 adam satyp alǵan. Úshinshi orynǵa ózbektiń Ravon jeńil avtokóligi shyqqan. Ony 1 003 adam qalaǵan. Munyń ózi Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yn­ty­maqtastyqtyń arta túskendiginiń jar­qyn bir kórinisi bolsa kerek.

Al endi kólik satatyn avtodıler­ler máselesine kelsek, birinshi oryn­dy burynǵydaı BIPEK AVTO-AZIIа AVTO holdıngi ıelenip keledi. Qazaq­stannyń avtokólik satý ryno­gynyń 30 paıyzy bir ǵana osy holdıngke tıesili. Ekinshi oryn rynoktyń 18,7 paıyzyna ıelik etetin KMK Astana Motors kompanııasynyń enshisinde.

Munda óskemendik BIPEK AVTO-AZIIа AVTO holdınginiń qara úzip alǵa túsýiniń sebebi túsinikti. Ol ári avto­kólik satýmen ári avtokólik shy­ǵarý­men aınalysady. Osy rette táýelsiz elimizdiń avtokólik naryǵy qalyptasa bastaǵan kezden beri jumys istep kele jatqan ári naryǵy aýqymdy sanalatyn Almatyda paıda bolǵan KMK Astana Motors kompanııasynyń áli kúnge deıin durys bir jeńil avtokólik túrin qurastyra almaı, negizinen alypsatarlyqpen shektelip qalǵandyǵy óte ókinishti.

Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»