Syrtqy ister mınıstrliginiń qyzmetkerleri Ońaısha Mandokımen kezdesti

Qońyr Mandokıdiń tarıh pen mádenıet salasyndaǵy eńbekterin Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev sonaý 1992 jyldyń ózinde erekshe baǵalap, oǵan qazaq-ma­jar qatynastarynyń altyn kópirin salýshy retinde qurmet bil­dirgen. 

Ǵalym Majarstannyń Uly Qyp­shaq aımaǵyna qarasty Qarsaq qa­lasynda týyp ósken. Atasy sol óńirdi basqaryp, ákesi myń­ǵyr­typ jylqy aıdaǵan baılar­dyń biri bolǵan. Alaıda Ekin­shi dúnıejúzilik soǵystan soń Keńes odaǵynyń pármenimen qý­da­lanyp, bar malynan aıyrylǵan. Ja­synan zerek Qońyr eseıe kele aýyl aqsaqaldarynyń ózara áń­gi­mede túsiniksiz sózderdi qoldana­tynyn ańǵaryp, surastyra otyryp qypshaq tili, atajurty jaıyn­daǵy aqıqatty bilip alady. Sol sátten Qypshaq dalasyna, tili men diline qyzyǵýshylyǵy oıan­­ǵan qarshadaı balanyń izdenisi bas­­talady. Sáti týyp, qystaqqa ja­qyn qonys tepken KSRO áske­rı bólimderiniń birinen qazaq jaýyn­geri­men tanysyp, óziniń túp ta­myry Qypshaq – Qazaq dala­sy­nan bastaý alǵandyǵyn uǵy­nady. 

– Qazaqstanda Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń basta­masy­men qabyldanǵan «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasynyń ózi asa kó­re­gendilik, bolashaqtyń qamy úshin jasalǵan ıgilikti is dep sa­naımyn. О́tkennen sabaq alyp, óshkenin jandyrý ult bola­shaǵyna alańdaýshylyq dep bile­min. Eýropanyń ortasynda orta ǵa­syr­da údere kóshken qypshaq jur­­ty segiz ǵasyrda tilinen de, dili­nen de, dininen de aıyrylyp tyndy. Sol kómeski izdi jań­ǵyrtýǵa talpynǵan Qońyr qan­dastarynyń arasynda qazaq tarı­hy men mádenıetin tynbas­tan dáriptedi, – deıdi Ońaısha Man­dokı.   

Býdapesht ýnıversıtetiniń fı­lologııa fakýltetine oqýǵa túsken Qońyr Mandokı joǵary bilim oshaǵy qabyrǵasynda júrip túrkitaný salasyna den qoıyp, ejelgi madııar tarıhyn zerdeleı bastaıdy. Arab fılologııasy, mońǵoltaný men qytaı ilimderine qa­tysty áıgili ǵalymdardan dáris alady. Ásirese Eýropadaǵy túr­ki halyqtaryna qatysty etno­grafııalyq málimetter jınaqtap, zertteýlerin tolyqtyra túsedi. 

Alpysynshy jyldardyń aıaǵyna taıaý Almatyǵa arnaıy ke­lip, sol sátten bastap qa­zaq eli­men baılanysy nyǵaıa bas­ta­ǵan. «Qyp­shaq tili – qazaq tili» dep suh­bat berýi de sol tereńdiktegi tebi­ren­gen oılardyń sarasy bolsa kerek. 

Ǵalym túrkitildes halyq­tardyń tarıhyn zertteı kele, otyzdan asa tildi erkin meńgergen. Ǵylymı-zertteýleri búginde túrki dúnıesi úshin mol muralardyń qataryna qosyldy.

Serik ÁBDIBEK, «Egemen Qazaqstan»