Elimizdegi eń alǵashqy qýyrshaq teatry – Almatydaǵy Memlekettik qýyrshaq teatrynyń tarıhy 1935 jyldan bastaý alady.
Tarıhy taıaq qýyrshaqtan bastalatyn óner ordasy damı kele, búgingi zaman aǵymyna saı kúrdeli marıonetkalarmen qatar sońǵy úlgidegi tehnıkalyq-lazerli jabdyqtarmen kórkemdelip, kishkentaı kórermenderge túrli janrdaǵy qoıylymdar usynyp keledi. Elimizde jáne shetelderde ótetin respýblıkalyq, halyqaralyq festıvalderde top jaryp júrgen óner oshaǵynyń repertýarlyq saıasatynyń aýqymy da keń. Biraq osyǵan qaramastan, baldyrǵandarǵa óner deıtin ózgeshe ólkeniń bar ekenin bildirip, teatr týraly túsiniginiń qalyptasýyna yqpaly erekshe. Qýyrshaq teatry týraly qazaq tilinde jazylǵan mamandardyń zertteý jumysy joqqa tán.
21 naýryz – halyqaralyq Qýyrshaqtar teatry kúnine oraı Almaty Qýyrshaq teatrynda 15-19 naýryz kúnderi aralyǵynda «Qýyrshaqtar shaqyrady – 2018» atty teatrishilik festıval ótkizilip, sonyń aıasynda ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty, Ǵ.Músirepov atyndaǵy Balalar men jasóspirimder teatrynyń kórkemdik jetekshisi Erkin Jýasbektiń «Qazaq qýyrshaq teatry» atty jańa kitabynyń tusaýy kesildi. Bul súbeli eńbekte qazaqtyń memlekettik qýyrshaq teatrynyń 1935-1992 jyldar aralyǵyndaǵy alpys jyldyq shyǵarmashylyq tarıhy jylnamalyq tártippen jazylǵan. Jınaqta tabıǵaty bólek qýyrshaq óneriniń qazaq folklorynda qoldanylýyn, sahnalyq maqsatyn, jasalý joldaryn sıpattaıdy jáne arhıvtik materıaldar arqyly teatrdyń ósý-órkendeý joly keńinen zerttelip, kezeńdik spektaklder, akterlik, rejısserlik tabystary sóz bolady.
Tusaýkeserde belgili teatr synshysy Baqyt Nurpeıis: «Tek teatrtanýshylarǵa ǵana baıqalatyn, biraq Erkin Tileýqululynyń da nazarynan tys qalmaǵan bir másele, ulttyq qýyrshaq bolmaıynsha, ulttyq Qýyrshaq teatry dep aıtýdyń esh shyndyqqa janaspaıtynyn keń málimettermen dáleldeýi. Ulttyq qýyrshaq jaı ǵana jasala salmaıdy, ol dramatýrgııalyq pesa arqyly jasalady. Bul kitapta teatrdyń búgingi damýy, baǵyt-baǵdary, basyndaǵy qıynshylyqtary, jetilýine kedergi bolyp otyrǵan qolbaılaý, olqylyqtary – bári de saralanǵan. Memlekettik teatrmen birge, oblystardaǵy qýyrshaq teatrlary da qatar sóz bolyp, olardyń arasyndaǵy ózara shyǵarmashylyq báseke jaıy da avtor nazarynan tys qalmaǵan» dep baǵalady.
Festıval aıasyndaǵy bul birinshi úlken shara bolsa, ekinshisi – Almaty Qýyrshaq teatrynda alǵash ret uıymdastyrylyp otyrǵan festıvaldiń ózi. Onyń basty maqsaty – teatr repertýaryndaǵy 2017-2018 jyldar aralyǵyndaǵy sahnaǵa jol tartqan qoıylymdardy saralaı otyryp, qýyrshaq óneriniń qoǵamǵa áser-yqpalyn arttyryp, dástúrli ulttyq qýyrshaqtardy jańǵyrta túsý arqyly jas urpaqty izgilik ıdeıasyna tárbıeleý. Festıvalde kásibı sarapshylar men kórermender nazaryna teatr repertýarynan 8 qoıylym usynylyp, spektakl sońynda taldaý jasaldy. Festıval teatr ishinde ótse de, onyń halyqaralyq sıpatyn ańǵarmaý múmkin emes. Qazylar qatarynda rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Astana qalalyq Qýyrshaq teatrynyń kórkemdik jetekshisi Quralaı Eshmuratova, Reseı Federasııasynyń eńbek sińirgen ártisi, rejısser, Orynbor oblystyq Qýyrshaq teatrynyń kórkemdik jetekshisi Vadım Smırnov (Reseı Federasııasy), belgili teatr synshysy, Sh.Aıtmatov atyndaǵy Memlekettik ulttyq orys teatrynyń ádebıet bóliminiń meńgerýshisi Eleonora Týrdýbekova (Qyrǵyz Respýblıkasy) boldy. Kún saıyn eki qoıylymnan tamashalaǵan sarapshylar alqasy «Eń úzdik qoıylym», «Eń úzdik akter», «Eń úzdik aktrısa», «Eń úzdik qýyrshaq júrgizýshi», «Eń úzdik qýyrshaq daýysy», «Úzdik debıýt», «Úzdik epızod», «Úzdik BAQ ókili» syndy atalymdar boıynsha jeńimpazdardy anyqtap, olarǵa arnaıy dıplomdar jáne 50 myń men 100 myń teńge aralyǵynda aqshalaı yntalandyrý syılyǵyn tabystady.
Almaty Qýyrshaq teatrynyń dırektory Talǵat Esenálıev tek qýyrshaqtardy ǵana sóıletip, ózderi kórinbeı tasada qala beretin ártisterdiń eńbegin ádil baǵalap, olardyń shyǵarmashylyq jaǵynan shabyttanyp, izdene túsýine múmkindik jasaǵan teatr demeýshilerine, qazylar alqasyna, qala ákimdigine alǵys bildirdi.
Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan»
ALMATY