Qazirgi tańda álemdik deńgeıdegi sheber fýtbolshylardyń biri sóz joq Dıde Iv Drogba Tebılı. Bul jigit 1978 jyldyń 11 naýryzynda Afrıka qurlyǵynda ornalasqan Kot-d Ivýar eliniń Abıdjan qalasynda dúnıege kelgen. Ataqty aıaqdopshy óziniń 40 jasqa tolýyna baılanysty osy maýsym sońynda sporttyq ómirine núkte qoıatynyn málimdedi. Buǵan deıin eýropalyq tanymal klýbtar: «Le-Man», «Gengam», «Marsel», «Chelsı» jáne túrkııalyq «Galatasaraı», qytaılyq «Shanhaı Shenhýa» sapynda oınaǵan azamat qazir AQSh-tyń ekinshi dıvızıonyndaǵy «Fınıks Raızıng» komandasynda dop teýip júr. Ásirese 2004-2012 jyldary «Chelsı» sapynda aladopty oınatqan Drogba aǵylshyn premer-lıgasynda 100 gol soqqan alǵashqy qara qurlyq ókili retinde tarıhta aty qaldy. Osy quramada júrip Chempıondar lıgasynda top jardy jáne aǵylshyn premer-lıgasynyń tórt dúrkin jeńimpazy atandy.
Drogba týǵanda eliniń áleýmettik jaǵdaıy aýyr-tyn. Jurt joqshylyqtyń qamytyn kıgen. Adamdardyń ómir súrý ortasha jasy bar-joǵy – 46. Bilim berý isi jolǵa durys qoıylmaǵan. Balalar ólimi ólsheýsiz etek alǵan. Árbir myń sábıdiń 10 paıyzy jastaı shetineıdi. Ekiniń biri Eýropaǵa bosqysy keledi. Qysqasy, Drogba osyndaı ortada ósti. Biraq onyń áke-sheshesiniń ekeýi de bankte jumys isteıtin. О́zderi jeti aǵaıyndy. Sonyń ózinde tapqan-taıanǵandary otbasyna ázer jetetin. Bir kúni ata-anasy úlken uly Dıdege, «sen qaraǵym, Fransııaǵa bar, ol jaqta óziń biletin Mıshel aǵań turady. Shamań jetse, arman etken ala dobyńmen aınalys!» dep batasyn beredi.
Ata-anasynyń ruqsatyn alǵan bala Eýropaǵa betteıdi. Mıshel aǵasyna keledi. Aǵasynyń jolyn qýýǵa bekingen bala áýeli jasóspirimderdiń «Levalýa» komandasynda bir jyl oınaıdy. Ala dopty aıaǵynda oınatqan jigit ekinshi lıgada óner kórsetip júrgen «Le-Man» komandasyna aýysady. Keshikpeı joǵary lıganyń jıegine jete qabyl «Gengamǵa» baryp, kelisimsharttyń ýaqyty aıaqtalǵanǵa deıin ótkizgen 45 oıynda 20 dop soǵyp, osylaı úlken fýtboldaǵy dańǵyly bastalady. Kún saıyn qulpyryp kele jatqan qara jigitti Anglııanyń «Chelsıi» dereý 24 mln fýnt qarjyǵa satyp alady. Bul baǵa sol tusta rekordtyq kórsetkish edi.
«Ýa, rýhy bıik, Kot-d-Ivýar halqy...»Drogba óz eliniń patrıoty, beıbitshilik úshin kúresker, týǵan eliniń tynyshtyǵy úshin qolynan kelgenniń bárin jasap júrgen úlken qaıratker. Aıtalyq, 2000 jyldary Kot-d-Ivýarda azamattyq soǵys bastaldy. Tipti 2002-2007 jyldary halyq qantógisten kóz ashpady. Dál osyndaı elishilik qyrǵyn órship turǵan kezde ıaǵnı, 2006 jyly Germanııada fýtboldan álem chempıonaty ótti. Bul dúbirli dodaǵa Kot-d-Ivýar da qatysty.
Drogba qaıtti? Álemdik dodanyń alańyna shyǵar aldynda ol barlyq komandalastaryn shaqyryp aldy, aqyldasty. El-jurtqa beıbitshilik asa qajet ekenin túsindirdi. О́ıtkeni komanda sapynda soǵysyp jatqan eki taraptyń da jigitteri bar edi. Sodan bári birdeı bir-birin qushaqtaǵan kúıi jasyl alańda qazdaı tizerlep turdy. Sóıtti-daǵy, dúnıe júzine reportaj júrgizip jatqan alyp kameraǵa qarap: «Ýa, rýhy bıik, Kot-d-Ivýar halqy, biz, elimizdiń shyǵysy men batysy, ońtústigi men soltústiginde dúnıege kelgen fýtbolshylardan jasaqtalǵan komandamyz, elimiz úshin álem aldynda báıgege túsýdemiz. Biz birge bolsaq qana jeńiske jetemiz. Sondyqtan elimizdiń ár azamatyn birlikke shaqyramyz! Kot-d-Ivýarda jazyqsyz qan tógilmesin! Kot-d-Ivýarda beıbit zaman bolsyn!» dep, bir daýyspen kúńirene ún tastady.
«Biz beıbitshilik úshin birigemiz»2006 jyldyń sońynda qaqtyǵysqan qos tarap kelisimge kelip, elde atys-shabys saıabyrsydy. Soǵystan óte kóp zardap shekken eldiń soltústigindegi Býake qalasy bolatyn. Qala halqy óte jabyrqaýly edi.
Osy jurttyń jabyrqaǵan kóńilin kóterip, rýhanı serpilis berý úshin 2006 jyly Drogba «Afrıka qurlyǵynyń eń úzdik fýtbolshysy» atanǵan júldesin kóterip osynda keldi. Qala turǵyndarynyń aldynda sóz sóıledi: «Bul jerge kelýimniń sebebi, búkil álemge men de osy Kot-d-Ivýar azamattarynyń biri ekenimdi, sizdermen qanym men janym bir ekenin estirtý. Bizdiń aramyzda, ońtústik, soltústik, shyǵys, batys jáne ortalyq bolyp bólinetindeı alaýyzdyq bolmaýy tıis. Biz – bir elmiz. Bul el biz ben sizge ortaq» dep, uzaq sóıledi.
Osy tusta Afrıkada qurlyq chempıonatyna irikteý oıyndary júrip jatty. Kot-d-Ivýar kezekti oıynyn óz alańynda Madagaskar quramasymen ótkizýge tıis bolatyn. Osy múmkindikti paıdalanǵan Drogba atalmysh oıyn eldiń soltústigindegi Býake qalasynda ótýine bar kúshin saldy. Aqyry solaı boldy. Oıynǵa halyq kóp jınaldy. Drogba óz komandasyn «Biz beıbitshilik úshin birigemiz» degen uran astynda alańǵa alyp shyqty. Sóıtip 2007 jyldyń 3 maýsym kúni Býake qalasynda Kot-d-Ivýar men Madagaskar ulttyq quramalary kezdesip, Drogba rýhtandyrǵan alań ıeleri qarsylastaryn 5:0 esebimen tas-talqan etti.
«Qolyńdaǵy dúnıeni ózgemen bólisýge mindettisiń!»2012 jyly Dıde Drogba Anglııanyń «Chelsıinen» Qytaıdyń «Shanhaı Shenhýa» atty fýtbol komandasyna aýysty. Drogbanyń Eýropadaǵy basqa da beldi klýbtardyń qataryn tolyqtyrýǵa múmkindigi bolǵan. Alaıda ol Qytaıdy tańdady. Sebebi týǵan eli qıyn-qystaý kezeńde turdy, azamattyq soǵystyń zardaby áli tolyq joıylmaǵan, ekonomıka quldyraǵan, osynyń bárin oı eleginen ótkizgen azamat qytaılyqtarǵa shart qoıdy. «Men sizderdiń klýbta bir jyl oınap, jergilikti fýtbolshylardyń tájirıebesin jetildirýge kúsh salaıyn, sizder meniń týǵan elime ınvestısııa quıyńyzdar!». Artynan osyndaı shartpen Túrkııanyń «Galatasaraı» klýbynda da oınady.
Jalpy fýtbolshylar óziniń jeke bas paıdasy úshin satylady. Al Drogba bolsa, eliniń qamy úshin satylyp júrdi. Búginde Drogbanyń ózi de tikeleı Kot-d-Ivýar eliniń damýyna ınvestısııa quıyp otyr. Naqty aıtar bolsaq, eldegi altyn ken oryndarynyń birine qarjy quıyp, úlesin satyp alǵan. Sol arqyly turalap qalǵan el ekonomıkasyna serpin berip, atalmysh ken ornyn jabylyp qalýdan saqtaǵan.
Dıdeni óz eliniń ǵana emes, tutas Afrıkadaǵy qıyn jaǵdaı alańdatady. 2007 jyly ol BUU-nyń Damý baǵdarlamasy boıynsha erikti elshisi atandy. Sol jyly óziniń tikeleı bastamasymen «Dıde Drogba qory» quryldy. Atalmysh qordyń negizgi jumysy Afrıka halyqtaryna bilim berý jáne densaýlyqtaryn saqtaý máselelerine qarjylaı qoldaý kórsetý. Sondaı-aq Drogba Afrıkadaǵy kedeılerge qarjy jınaý maqsatynda kóptegen qaıyrymdylyq sharalaryna turaqty qatysyp turady. Onyń ózi týyp-ósken Abıdjan qalasynda medısınalyq ortalyq salýǵa 3 mıllıon fýnt sterlıng bólgenin aıta keteıik. Bul degenińiz, búgingi eseppen kem degende, 4,5 mıllıon AQSh dollary. Qordyń jumystaryna oń baǵa bergen BUU Drogbany «Sporttan tys izgilikteri úshin» atty syılyqpen marapattady. Drogbanyń ómirlik ustanymy: «Eger qolyńda dúnıe bolsa, ony ózgemen bólisýge mindettisiń!».
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»