Resmı aqparattarǵa qaraǵanda ústimizdegi jyldyń eki aıynda ǵana balalarǵa qatysty 267 qylmystyq áreketter jasalǵan. Sonyń ishinde 71-i aýyr jáne 21 asa aýyr qylmys.
3 qylmysta balalar óltirilgen, 24 jaǵdaıda aýyr jáne orta dárejedegi dene jaraqatyn alǵan, 12 ret zorlaýǵa tap bolǵan. Tonaý, uryp-soǵý jáne t.b. zorlyq-zombylyqtyń saldarynan 14 bala ózine-ózi qol jumsaýǵa barǵan. Jalpy aıtqanda, 2015-2017 jyldary elimizdegi barlyq qylmystyń 8439-y jasóspirimderge qarsy jasalǵan.
On shaqty jyldan keıin qazirgi jasóspirimder beldi azamattar bolady. Adamı kapıtal degenimiz osy. Biraq olardyń durys azamattar bolyp ósýine biz laıyqty jaǵdaı jasap otyrmyz ba? Eger jasaǵan bolsaq, olarǵa qarsy qylmystardyń sany nege artyp otyr?
Mine, osy suraqtardy biz únemi ózimizge qoıyp, oǵan jaýap izdeýimiz kerek. Aldymen balalar men jasóspirimderdi esirtkiden, balıǵatqa tolmaı jynystyq qatynasqa túsýden saqtaýymyz kerek. Bular adamgershilik máseleleri ǵana emes, olardyń densaýlyqtaryn saqtaýdyń amaly. Sondyqtan bulardy memlekettik qaýipsizdik máseleleri dep qarastyrǵan jón.
Búgingi tańda elimizde 5 mıllıonnan astam bala men jasóspirim bar. Álemdik zertteýler ortalyqtarynyń derekterine qaraǵanda bizdiń balalar ózderiniń bilimi men biligi boıynsha 100 eldiń arasynda 12-shi oryn alady eken. Olardyń bári de densaýlyqtary jaqsy, baqytty bolyp ósýdi qalaıdy. Al bul iske memleket tarapynan qamqorlyq bolmasa, qol jetkizý qıyn.
Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne qorǵaý baǵytynda sońǵy jyldary birshama zańdar jetildirildi. Máselen, Qylmystyq kodekske 2015 jyldan bastap engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarda jasóspirimderdi zorlaǵany men qorlaǵany úshin qylmyskerdi ómir boıy túrmege qamaý jazasy engizildi. Sondaı-aq ondaı qylmyskerlerge shartty jaza berý, keshirimmen kelisimge kelý, t.b. qoldanylmaıtyn boldy.
Alaıda qylmys sanynyń ósýi ókiletti organdar jumysynyń jetkiliksizdigin kórsetip otyr. Sonymen birge qazir balanyń ata-ananyń aldyndaǵy, qoǵam aldyndaǵy mindeti umytylyp, tek quqy týraly áńgimeler ǵana jıi aıtylatyn boldy. Munyń da ózindik jetispeıtin jaqtary bar.
Osy máselelerdiń bárin Májilistiń jalpy otyrysynda aıta otyryp, biz Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaevtyń atyna depýtattyq saýal joldadyq. Onda balalar men jasóspirimderge qatysty qylmystardyń órshýin toqtatý úshin barlyq memlekettik organdardyń, jergilikti basqarý organdarynyń jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń is-áreketterin úılestiretin zańnamalyq normalardy jetildirýdi qarastyrǵan zań jobasyn ázirleý kerektigin usyndyq.
Sáýle Aıtpaeva,
Májilis depýtaty