Reseıdiń Kemerovo qalasyndaǵy qaıǵyly oqıǵa týraly álemdik BAQ kesheden beri dúrkin-dúrkin habar taratyp jatyr. Sońǵy taraǵan resmı aqparat boıynsha, «Zımnıaıa vıshnıa» saýda, oıyn-saýyq ortalyǵyndaǵy órtten qaza tapqandardyń sany 64 adamǵa jetti. Taǵy 12 adam aýrýhanaǵa jetkizilse, 10 adam iz-tússiz joǵalyp ketkenderdiń sanatynda.
Kemerovo oblysynyń ákimshilik ortalyǵy Kemerovo qalasynyń qaq ortasynda qonys tepken, at shaptyrym aýmaqty alyp jatqan ortalyqta órt 25 naýryz kúni kúndiz bastalǵan bolatyn. «Zımnıaıa vıshnıa» – 14 dúken, dámhana, bankterdiń bólimsheleri, balalar ortalyǵy, fıtnes-ortalyq, kınoteatr, basseın, oıyn alańy syndy oıyn-saýyq ortalyǵynda bolatyn nysandar ornalasqan tórt qabatty ǵımarat. Tergeý komıtetiniń habarlaýynsha, órt shyqqan kezde ortalyqtyń tótenshe jaǵdaılarǵa arnalǵan qosalqy esikteri tars jabyq bolǵanǵa uqsaıdy. Basqa da qaýipsizdik erejeleri saqtalmaǵan. Ortalyq qyzmetkerleri tilsiz jaýdyń qorshaýynda qalǵan jandardy qutqarýǵa qaýqary jetpeı, ózderi bas saýǵalaýǵa májbúr bolǵan. Jalyn sharpyp, ýly tútinge tunshyǵyp beımezgil ólim qushqan jandardyń arasynda balalardyń kóp ekendigi týraly aıtylady. Qara jamylǵan Kemerovo halqy joǵalyp ketken jandardyń, aýrýhanaǵa jetkizilgenderdiń tileýin tileýde. Osy oqıǵaǵa baılanysty Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev ta Reseı Prezıdentine kóńil aıtý jedelhatyn joldady.
Jalpy, Kemerovo qasireti basqalardy da oılandyrýǵa tıis. Bizdiń elimizdegi saýda ortalyqtary, halyq kóp baratyn basqa da nysandar tótenshe jaǵdaılarǵa qanshalyqty daıyn? О́rt qaýipsizdigi qanshalyqty saqtalǵan? Reseıdegi oqıǵadan keıin osy tektes saýaldar eriksiz kókeıge tireledi.
Elimizdiń iri qalalarynyń barlyǵynda jyl saıyn saýda, oıyn-saýyq ortalyqtary birinen keıin biri ashylyp jatady. Ásirese, Almaty men Astanada osyndaı nysandar kóp shoǵyrlanǵan. Ǵalamtordaǵy tıisti tizimdemesin sholyp kórgenimizde, osy eki qaladaǵy saýda oıyn-saýyq ortalyqtarynyń sany qyryqtan asyp túsetinin baıqadyq. Kún saıyn, ásirese demalys kúnderi mundaı jerlerde adam aıaǵy basylmaıdy. Beıqam qydyryp júrgen myńdaǵan adamnyń qaýipsizdigi qanshalyqty qorǵalǵan? Ishki ister mınıstrliginiń deregine sensek, elimizdegi saýda oıyn-saýyq ortalyqtarynda qaıǵy oqıǵalardy boldyrmas úshin aldyn-ala josparly túrde tekseris júrgiziledi. Ishki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilın bul týraly:
– Bizde moratorıı halyq kóp baratyn nysandarǵa qatysty emes. Sol sebepti josparly tekserister turaqty túrde júrgiziledi. Ereje buzǵandar anyqtalǵan jaǵdaıda olardy jaýapkershilikke tartý úshin sot organdaryna beremiz. Bul jerde bıznestiń jaýapkershiliginiń mańyzy zor. Biz bıznesti tekseris bolatyny týraly aldyn ala qulaqtandyrýǵa mindettimiz.Olar bolsa tekserýshiler kelgenge deıin keıbir kemshilikterdi joıýǵa tyrysady. Tekserýshi ketkennen keıin kúzet fırmalarynyń qyzmetkerlerin azaıtý arqyly qarjy únemdeý úshin evakýasııalyq esikterdi jaýyp qoıatyndar bar,– deıdi.
Parlamenttegi Úkimettińsaǵatynan keıin jýrnalısterdiń saýalyna jaýap bergen Májilis tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko da osy týraly aıtty.
– Halyq kóp baratyn barlyq nysandar órtke qarsy qaýipsizdik qadaǵalanatyn nysandardyń birinshi kategorııasyna jatady. Ondaı nysandar jyl saıyn tekseriledi, biz ol tártipti jeti jyl buryn engizgenbiz. Meniń oıymsha, IIM Kemerovodaǵy sııaqty apatty jol bermeýge tyrysady,– dedi burynǵy Tótenshe jaǵdaılar mınıstri.
V.Bojkonyń sózi aýqymy dál Reseıdegideı bolmaǵanymen, osyǵan uqsas qaıǵyly oqıǵalar Qazaqstanda da bolǵanyn esimizge túsirdi. Alysqa barmaı-aq, eki jyl buryn Almatydaǵy Almaty Towers bıznes ortalyǵynda bolǵan órt 6 adamnyń ómirin jalmaǵanyn qalaı umytarsyń?! Onda da órtten bas saýǵalaǵandar jabyq turǵan esikten shyǵa almaı, tirideı órtenip ketken bolatyn. Demek, V.Bojkonyń Tótenshe jaǵdaılar mınıstri bolyp turǵan kezde 7 jyl buryn engizgen tártibi Almaty Towers-te saqtalmaǵany ǵoı. Basqa nysandarda she?! Osyǵan uqsas basqa da mysaldardy keltirýge bolar edi. Biraq másele buryn bolǵan tragedııalardy tizbeleý emes, sonyń qaıtalanbaýyn qadaǵalaýda bolyp tur.
Kemerovo qasiretinde qaza bolǵandar týraly alǵashqy derekter jarııalanyp jatyr. Qaraly tizimge kóz salsaq, opat bolǵandardyń jartysyna jýyǵy kishkentaı balalar eken. Beıkúná perishteler – qarjy únemdeý úshin qosalqy esikti bekitip tastaý, basqa da qaýipsizdik erejelerin saqtamaý syndy ashkózdiktiń, saldyr-salaqtyqtyń qurbany. «Apat aıtyp kelmeıdi» degen álmısaqtan belgili aksıomany alǵa tartqannan góri, bolashaqta onyń aldyn alýdyń, adamdardyń qaýipsizdigin saqtaýdyń qamy jasalǵany jón.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»