Qazaqstandyq mádenıet – jahan nazarynda

Osyǵan oraı, atalmysh rýhanı baǵ­dar­lamada qoıylǵan mindetter Mádenıet jáne sport mı­nıstrligi tarapynan basty nysanǵa alynyp, qarqyndy túr­de júzege asyrylýda. Atap aıtar bolsaq, mı­nıstrliktiń baǵ­dar­lama aıasynda qolǵa alǵan joba­lary men atqarǵan jumystary bú­ginde úzdik nátıjelerge jetkizip otyr.

– 2017 jylǵy qazan aıynda biz Pa­rıjdegi IýNESKO-nyń shtab-pá­terinde N.Á.Nazarbaevtyń «Bo­la­­shaq­­qa baǵdar: rýhanı jań­ǵyrý» baǵdar­lamasynyń tusaý­keserin ótkizdik. Tusaýkeser aıa­syn­da «Qazaqstandyq jol jáne N.Nazarbaevtyń úlgisi» ha­lyq­ara­lyq ǵylymı-táji­rıbelik kon­ferensııa, «Qazaqstan – Astana» fo­to­­kórmesi, «Altyn adamnyń álem mý­zeı­le­rine sherýi» jobasy aıa­synda «Uly da­ladaǵy kóshpen­diler tarıhy», Qazaq­stan­nyń aqyndary men jazýshyla­ry kitaptarynyń, belgili qazaq­standyq sýretshiler jumystary­nyń kórmeleri, «Qazaqstan­nyń kıeli jerleriniń geografııasy» atty kartasynyń tusaý­keseri ótti. Sonymen qatar Qa­zaq­stan jáne Astana týra­ly bire­geı derekti fılmder kór­se­­tilip, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik akade­mııa­lyq halyq aspaptar or­kestri, «Astana Balet» teatry, «As­tana Opera» teatry­nyń jetek­shi solısteri, Qazaq­stan­nyń eń­bek sińirgen qaıratkeri Edil Qusaıynov, Dımash Qudaı­ber­gen jáne t.b. otandyq óner she­ber­leriniń gala-konsertin ótkizdik, deıdi mádenıet jáne sport mınıstrligi mádenıet já­ne óner isteri departamenti dırek­torynyń orynbasary – Mýzy­kalyq óner basqarmasynyń basshysy Ásel Qaharmanqyzy.

Atalǵan jumystardyń ishin­de «Ja­handaǵy zamanaýı qa­zaqstandyq má­de­nıet» baǵdar­lamasynyń alar orny aıryqsha. О́tken jyldan bastap shet­el­derde zamanaýı qazaqstandyq má­denıetimizdiń jetistikterin kórsetý maq­­satynda Mádenıet jáne sport mı­nı­strliginiń tikeleı bastamasymen qolǵa alynǵan bul jobanyń qa­zaq óneri men mádenıetin jahandyq ke­ńis­tikke shyǵarýdaǵy yqpaly men ró­li úlken. Baǵdarlama aıasynda Qazaq­s­tan Respýblıkasynyń Ulttyq mýzeıi Qy­taı, Uly­brı­tanııa jáne Belarýs Res­pýb­lıkasynda birqatar halyqaralyq jo­ba­l­aryn júzege asyrdy.

Sonyń ishinde, ásirese 2017 jyldyń 14 qyrkúıeginen 2018 jyldyń 14 qań­taryna deıin Brıtan mýzeıinde (Ulybrıtanııa) ótkizilgen «Eýrazııanyń ejelgi kóshpendileri» halyqaralyq kórmesi men Táýelsizdik kúni qarsańynda Nıý-Iork qalasynda (AQSh) uıym­das­tyrylǵan «PHOTOfest.KZ – gúldengen Qazaqstan álem fot­o­­­sýretshileriniń kózimen» atty foto­kór­mesin erekshe atap ótýge bolady. Foto­kórme aıasyn­da qatysýshylar Býra­baı, Qor­ǵal­jyn, Baıanaýyl, Ulytaý, Qar­qaraly, Túr­kistan, Otyrar, Sharyn shat­qaly, Shym­bu­laq, Medeý, Tamǵaly tas, Kólsaı syndy Otanymyzdyń ta­rı­hy tereńdigimen ta­ǵylymdy, ta­bıǵaty sulýlyǵymen kóz tartar ásem jer­lerimen foto tili arqyly tanysýǵa múm­kindik aldy. Qazaqtyń baıtaq dalasy fotosýret tilinde álem halqynyń nazaryn ózine burǵyzdy.

«Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» baǵdarlamasynyń kelesi baǵyty Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2017 jyldyń jeltoqsan aıyndaǵy Belarýs Respýblıkasyna resmı sapary aıasynda Belarýs Respýblıkasynyń Ulttyq beıneleý óneri mýzeıinde Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Pre­zı­denti kúnine arnalyp tusaýy kesilgen «Altyn adamnyń álem mýzeılerine sherýi» jobasy sheńberindegi «Uly daladaǵy kóshpendiler tarıhy» atty kór­mede óz jalǵasyn tapty. Atalmysh kór­meniń baǵyty odan ári Máskeý qala­syna buryldy. 2018 jyldyń 4 sáýi­rin­de Máskeýdiń Búkilreseılik halyq óne­ri men dekoratıvti-qoldanbaly óner mýzeıinde qazaqtyń mádenı qun­dylyqtary Reseı halqyna keń aýqym­da tanystyryldy. Mádenı sharada Qazaqstan Respýblıkasynyń bas­ty nyshany retinde «Altyn adam» kórer­men nazaryna usynyldy. Kórme aldaǵ­y ýaqytta da jumysyn toqtatpaı, Ázerbaıjannyń ulttyq tarıh mýzeıinde, Qytaı Halyq Respýblıkasy Shensı provınsııasynyń tarıh mýzeıinde, Koreıanyń Ulttyq mýzeıinde ári qaraı óz jalǵasyn tabady dep josparlanýda. «Altyn adamnyń álem mýzeılerine sherýi» jobasy, sonymen qatar 2019 jyly Japonııa, Grýzııa, Ulybrıtanııa, Ispanııa jáne Túrkııanyń mýzeılerinde, 2020 jyly AQSh, Italııa, Aýstrııa, Fransııa, Germanııa mýzeılerinde tanystyrylatyn bolady.

Týǵan eldiń tarıhyn pash eter foto­kór­meler men mýzeı jumystary ǵana emes, qazaqtyń teatr men kıno ónerin de álemdik mádenı keńistikte jan-jaqty nasıhattaý – búginde «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» baǵdar­la­masynyń basty baǵyttarynyń biri­ne aınalyp otyr. Onyń birden-bir dále­li – ótken jyldyń aıaǵynda Los-And­jeles qalasynda «Qyz Jibek» (rejı­s- seri – S.Qojyqov), «Anaǵa aparar jol» (rejıseri – A.Sataev), «Almas qylysh» (rejısseri – R.Ábdirashev) kartınalarynyń kórermen nazaryna usynylýy hám AQSh-taǵy qazaqstandyq kıno kúnderiniń joǵary deńgeıde ótýi. Kıno kúnderi aıasynda AQSh-tyń iri kınokompanııalarynyń basshylary jáne prodıýserlerimen resmı kezdesýler, Gollıvýd juldyzdarymen ynty­maq­tastyq kelissózder, sony­men qatar Los-Andjeles kıno­akademııasynyń stý­dentterimen kezdesýler ótti.

Otandyq kıno ındýstrııasy men gollı­výdtyq kınokompanııalar ara­syn­daǵy áriptestik baılanys muny­men shektelmeı, kúni búginge deıin sátti jal­ǵasyn taýyp keledi. «Qazaqfılm» AQ kınostýdııasynyń gollıvýdtyq kıno­rejısser Djef Vespamen birlese túsir­gen «Ámire» kınokartınasy sózimizdi dáıekteı túsedi. Kınonaryqqa shyq­qa­nyna kóp ýaqyt ótpese de, kórer­menniń qyzý pikirtalasyna ar­qaý bolǵan bul fılmniń ulttyq kınoshejireden alar orny aıryqsha. Eń bastysy, kıno tili arqyly álem Ámiredeı qazaqtyń kómeıine bulbul uıa salǵan birtýar ánshi­sin tanyp, ónerine bas ıip jatsa – atalmysh jobanyń óz mindetin tolyqtaı atqarǵany dep bilemiz.

Sondaı-aq atalǵan mádenı baǵdarl­a­ma negizinde júzege asyrylǵan jáne bir mańyzdy oqıǵa – ulttyq teatr óne­ri­niń álem elderin aralaýy. 2018 jy­ly «Astana Opera» memlekettik ope­ra jáne balet teatry Italııa, Ven­grııa elderindegi gastroldik saparyn sátti ót­kizse, Abaı atyndaǵy Qazaq mem­le­kettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasyn jú­zege asyrý maqsatynda Italııanyń bir­neshe qalasynda kórsetken óneri óziniń erek­sheligimen jergilikti halyq tarapynan ystyq yqylasqa ıe boldy. Sonymen qatar joba aıasynda «Qazaqkonsert» memlekettik konserttik uıymy Italııa, Fransııa, Germanııa, Aýstrııa, Reseı t.b. qalalaryna úlken gastroldik saparmen shyǵyp, sátti óner kórsetip qaıtty.

Mádenı sherý aldaǵy ýaqytta da óz jalǵasyn tabady dep josparlanýda. Shetelderde zamanaýı qazaqstandyq máde­nıetimizdiń jetistikterin kórsetý maq­satynda 2018-2020 jyldary «Astana Opera» memlekettik opera já­ne balet teatry men Abaı atyndaǵy Qaz­aq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatry «Abaı», «Qyz Ji­bek», «Birjan-Sara» syndy ulttyq opera jaýharlaryn Reseı, Italııa, Fransııa, Túrkııa, Qytaı, Japonııa, Koreıa Res­pýblıkasy, Grýzııa jáne t.b. el­derde kórsetýdi josparlasa, res­pýb­­­lıkalyq drama teatrlary ulttyq já­­ne shetel avtorlarynyń úzdik teatr qoıylymdaryn Túrkııa, Reseı, Koreıa Respýblıkasynda usynatyn bolady.

Bul mádenı issaparlardan bólek, Res­pýblıkalyq mýzeılerdiń qory­nan daıyndalǵan kórmeler Japonııa, Qy­taı, Majarstan, AQSh syndy álemniń al­paýyt elderiniń nazary­na usy­ny­la­dy dep kútilýde. Ulybrıtanııa, Ázer­baı­jan, Reseı, Túrikmenstan elde­rin­de Qazaqstannyń mádenıet pen kıno kún­derin ótkizý, sonymen qatar res­pýb­lıkalyq mádenıet uıymdarynyń Ispanııa, Úndistan, Lıýksembýrg, Shveı­sa­rııa, Germanııa jáne t.b. el­de­rin­e uıym­dastyratyn issapar baǵ­dar­la­ma­lary da – keler jyldyń úlesine tıesili mańyzdy is-sharalar qatarynda.

Nazerke JUMABAI,

«Egemen Qazaqstan»