Oblys ortalyǵyndaǵy S.Toraıǵyrov atyndaǵy ýnıversıtette 6-9 sáýir kúnderi «TOM Kazakhstan» Meıkaton is-sharasynyń úshinshi kezeńi aıaqtaldy. Elimizdiń ár óńirinen kelgen 50 ónertapqyshtan quralǵan 10 komanda múmkindikteri shekteýli jandarǵa arnalǵan qurylǵylar jasady.
Olardyń qatarynda stýdentter, oqytýshylar, dárigerler, ınjenerler, robot-tehnıka, IT mamandary bar. Maqsat – 10 múmkindigi shekteýli jannyń turmystyq jaǵdaıyn jaqsartyp, qımyl-qozǵalystaryn jeńildetý úshin kómek berý.
Jalpy, Meıkaton TOM áleýmettik sharasynyń geografııasy jyl saıyn keńeıip keledi. Bul shara 2014 jyldan beri AQSh, Argentına, Ulybrıtanııa, Izraıl, Brazılııa, Kanada, Vetnam elderinde ótipti. Al, 2017 jyly bizdiń elimizde alǵash ret qolǵa alyndy.
Joba elimizdegi «Tel-Avıv ýnıversıteti dostarynyń qaýymdastyǵy», oblys ákimdigi men S.Toraıǵyrov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń qoldaýymen júzege asyrylýda. Sonymen qatar ERG (Eýrazııalyq Top), «KEZ» AQ qoldaý kórsetýde. Al, qaýymdastyqtyń vıse-prezıdenti Sánııa Arapovanyń aıtýynsha, ýnıversıtette ótken sharada múgedek jandardyń qımyl-qozǵalystaryn jeńildetýge arnalǵan qurylǵylardy 10 qatysýshy komanda 72 saǵattyń ishinde qurastyryp shyǵýy kerek. Osy marafonǵa qatysqan komandalar sýrdo-aqparatty daýystap jetkize alatyn «Aqyldy qolǵap», «Kózi kórmeıtin jáne kórý qabileti nashar adamdarǵa arnalǵan belbeý-navıgator», «Tirek-qozǵalys apparaty buzylǵan adamdardyń aıaq bulshyq etterin jattyqtyrýǵa arnalǵan emdik trenajer» jáne basqa da quraldary usynylypty. Qural-jabdyqtar satyp alýǵa 3 mıllıon teńgedeı qarjy jumsalǵan.
Sóıtip Meıkatonnyń 2-shi kezeńi barysynda múgedek jandarǵa kómektesý úshin baǵasy qoljetimdi ári paıdaly túrli quraldar, qurylǵy jasaý, bul quraldy jasaýǵa múmkindik týǵyzatyn kóshirme prototıpter daıyndaldy. Osy joly ótken Meıkatonnyń ereksheligi de sol, kóshirmelerdi jasaý barysynda ınjenerlerge múmkindigi shekteýli adamdar ózderi kómektesti. Jasalǵan quraldar olardyń kúndelikti tirligin jaqsartý úshin qajet. Nátıjesinde bul kóshirme-prototıpter paıdaly ári qoljetimdi quraldarǵa aınalady, al, meıkerler komandasy tabysty startap-jobasy bar áleýmettik kásipkerlerge aınalady. Bul joly tirek-qozǵalys apparaty buzylǵan jáne kórý qabileti nashar adamdardyń ǵana emes, estý qabileti zaqymdanǵan jandarǵa da kómek kórsetildi. Úshinshi kezeńinde meıkerler jasaǵan quraldardyń barlyǵy múgedekterge tartý etildi. Jańa jobalardy tanystyrý rásimine oblys ákimi Bolat Baqaýov qatysty.
Sonymen birge bul jolǵy Meıkatonǵa kelgen TOM GLOBAL ókili Leksa Levt múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan qurylǵylar álemdik naryqta óte qymbat. Sondyqtan bizder ótkizetin meıkatonnyń maqsaty – qoljetimdi, sapaly qural jasaý. Jaýapty is jaqsy nátıjeler beredi. Bul joba múgedek jandarǵa kómektesedi dep senemin, deıdi.
TOM: Tikkun Olam Makers – múmkindigi shekteýli adamdardyń ómir sapasyn jaqsartýdy maqsat etetin múmkindigi shekteýli jandar (need-knowers – nıd-noýerler) men ónertapqyshtardy (makers – meıkerler) baılanystyratyn ǵalamdyq qozǵalys. Jobanyń máni – múgedek jandardyń adamdardyń ómirin jaqsartý. Mysaly, Almaty agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń stýdent ınjenerleri sal aýrýyna shaldyqqan balalar ǵana emes, eresekter úshin kóshede júrýge yńǵaıly úsh aıaqty velosıped jasap shyqty. Mundaı velosıpedter naryqta bar bolǵanymen olar tek balalarǵa arnalǵan kórinedi. Taǵy bir almatylyq «Kid robotics» komandasy estý jáne sóıleý qabiletinen aıyrylǵan múgedek janǵa «aqyldy qolǵap» jasady. Asqar Áskerovtiń aıtýynsha, erekshe «aqyldy qolǵap» qurylǵysy sóıleı alady, ymmen kórsetilgen belgini sózben jetkizedi. Sýrdo-aqparatty daýystap jetkize alady, estý qabileti nashar adamnyń ne aıtqysy kelgenin túsinýge bolady. О́nertapqyshtar «aqyldy qolǵapty» estý qabileti nashar jandar qoǵamynda jumys isteıtin Dmıtrıı Vılıýnovqa arnaıy jasapty. Sharaǵa qatysýshy Berik Saǵıtjanovtyń aıtýynsha, sharada erekshe kózge túsken «aqyldy qolǵaptarda» jazylǵan sózder men mátinderdi túsinip, úırený úshin ár fýnksııany múgedek adam jattap alýy kerek. Taǵy bir qatysýshy Juldyz Táshkenbaeva eki dóńgelekti velosıpedti úsh dóńgelek etip jasadyq, tepe-teńdik saqtalady. О́nertapqyshtardyń ózderi jasap-qurastyrǵan qurylǵylaryn júzege asyryp, qoldanysqa engizýine múmkindik beredi, deıdi.
Byltyr qaraǵandylyq stýdentter jasaǵan ekzoskelet jobasy arbada otyrǵan Valentına Tolmachovanyń búginde ózdiginen júrýine sebepker bolsa – ol Meıkatonnyń bir nátıjesi. Bul qurylǵylar múmkindigi shekteýli jandardyń ómir sapasyn jaqsartyp, senimdilikke jeteleıdi.
– Sizder jaı ǵana prototıp-kóshirime ázirlep otyrǵan joqsyzdar. Sizder múgedek jandardyń ómirin jaqsartýda ózgelerge úlgi bolyp, qoǵamdyq sanany ózgertip jatyrsyzdar. Kedergige ushyraǵan adamdardyń ómirin jaqsartýdasyzdar, – dedi Sánııa Arapova meıkerlerge.
– Barlyq ıdeıalar men bastamalardyń júzege asaryna senimdimin. Bul jobalar taǵdyry kúrdeli adamdardyń ómir súrýine ashylǵan jol, – deıdi ýnıversıtet rektory Gaýhar Ahmetova.
Iá, múmkindigi shekteýli jandar bizben birge bir qoǵamda ómir súrýde. Biraq, olardy sırek kóremiz. О́z betimen aıaq kıiminiń baýyn baılap, tamaq ishe almaı, zattaryn qol sozyp ala almaıdy, kóshege shyǵa almaıdy. Olardyń ózgeler sekildi ómir súrýi, jumys isteýi qanshalyqty qıyn ekeni aıtpasa da túsinikti. Al, ondaı jandarǵa kimder kómek bermek degen saýalǵa Meıkaton TOM Kazakhstan uıymdastyrǵan áleýmettik mańyzy bar shara oı salary sózsiz
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy
Sýretterdi túsirgen Valerıı BÝGAEV