Qasym-Jomart Toqaev: О́zara is-qımylsyz tıimdi jumys júrgizý múmkin emes

Qazaqstan, Armenııa, Bela­rýs, Qyrǵyzstan, Reseı, Tájik­stan múshe bolyp tabylatyn qaýip­sizdik týraly shart negizinde quryl­ǵan halyqaralyq qaýipsizdik sala­syndaǵy halyqaralyq óńirlik uıym UQShU-nyń negizgi maqsaty – beı­bitshilik, halyqaralyq jáne óńir­lik qaýipsizdik pen turaqty­lyqty nyǵaıtý, múshe memleket­terdiń táýelsizdigin, aýmaqtyq tu­tastyǵy men egemendigin ujym­dyq negizde qorǵaý.

Qazaqstan bıyl jyl basynan osy uıymǵa tóraǵalyq etip, UQShU saıası yntymaqtastyqty jan-jaqty damytý, áskerı quramdy jetildirý, halyqaralyq lańkestik pen ekstremızmge, esirtki, qarý-jaraqtar men basqa da qaterlerdiń zańsyz aınalymyna qarsy turý, Ortalyq Azııa jáne Aýǵanstan elderiniń aımaqtyq qaýipsizdigi, sýǵa qatysty suraqtar boıynsha da máseleler kóterdi. Sonymen birge Qazaqstan álemdegi ıadrolyq qarýdan bas tartqan memleket retinde basqa ıadrolyq arsenalǵa ıe memleketterdi jappaı qyryp joıatyn qarýdan bas tartýǵa shaqyrdy. Bul týraly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Vashıngtonda AQSh memleket basshysymen kezdesýinde, Nıý-Iorktegi BUU Qaýipsizdik Keńesi otyrysynda sóılegen sózinde málimdegen bolatyn.

UQShU Parlamenttik Assam­bleıasynyń Sankt-Peterbýrgte ótken otyrysynda sóılegen sózinde Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Pre­zıdent N.Á.Nazarbaevtyń Mınsk sammıtinde belgilegen Qazaq­stannyń UQShU-da tóra­ǵalyq etýindegi basymdyqtardy atap ótti.  – Qazaqstan bıylǵy jyly Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna tóraǵalyq etedi, ony ulttyq jáne ujymdyq qaýipsizdikke tóngen qaýip-qaterdi jedel túrde qaıtara alatyn tıimdi áskerı-saıası uıym retinde qarastyrady. 

Prezıdent Nursultan Ábish­uly Nazarbaev Mınskide ótken sammıtte aldaǵy kezeńdegi Uıym qyzmetiniń bes basymdyǵyn bel­gilep bergenin eske sala ketkim keledi. 

Birinshisi, múshe memle­ket­terdiń áskerı saladaǵy qural­daryn keńeıtý;

 Ekinshisi, áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyqty is júzinde uıymdastyrý;

Úshinshisi, Ujymdyq qaýip­sizdik týraly shart uıymynyń jahandyq terrorızmge qarsy is-qımyldyń halyqaralyq júıesine qatysýy;

Tórtinshisi, kıberqaýipsizdik qaterlerine Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe memleketterdiń birlesken áreket etý ádisteri; 

Besinshisi, esirtkiniń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl jónindegi sharalardyń tıimdiligin arttyrý. 

Alǵashqy eki basymdyqqa qatys­ty qajetti jedel den qoıý kúsh­teriniń qurylymy qazirdiń ózinde qurylǵanyn, Uıymnyń bi­timgerlik áleýeti aıqyndalǵanyn atap ótken durys. Jyl saıynǵy «Jaýyngerlik baýyrlastyq», «О́zara is-qımyl», «Shep» áskerı jattyǵýlary ótkizilip otyrady.  Sonymen qatar olardyń úılesimdiligin qamtamasyz etý úshin Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy Birlesken shta­bynyń jáne Daǵdarysqa qarsy áreket etý ortalyǵynyń jańa qury­lymynyń tıimdi jumys is­teýin qamtamasyz etý qajet dep esepteımiz. 

Qorǵanys kásiporyndarynyń kooperasııasyna, bir-birimizden jeńil baǵamen satyp alynatyn áskerı tehnıkalar men qarý-jaraqtarǵa óńirlik servıstik jáne tehnıkalyq qyzmet kórsetý ortalyqtaryn qurýǵa, sondaı-aq olardyń úılesimdiligin art­tyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýdyń mańyzy da erekshe. Bizdiń pikirimizshe, bul tutastaı alǵanda barlyq Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy elderiniń qorǵanys ónerkásibin damytýǵa yqpal etetin bolady.

Uıymnyń qyzmetindegi kelesi basymdyq berilgen baǵytqa kelsek, halyqaralyq terrorızmge jáne zorlyq-zombylyq sıpa­tyn­daǵy ekstremızmge qarsy is-qımyl keń aýqymdy halyqaralyq tuǵyrnamada júzege asýy tıis ekenine senimimiz mol. Sondyqtan da naq osy másele BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy turaqty emes múshesi retindegi Qa­zaqstannyń qyzmetindegi ba­sym­dyqtardyń biri bolyp tabylady.

Osy basymdyqtyń aıasyn­da bizdiń memleketimiz óz qyzmetin Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń Birikken Ulttar Uıymy kontrterrorıstik qurylymdarymen ózara is-qımyl jasaýy formatyn keńeı­tý máselelerine, sondaı-aq halyq­aralyq salada terrorızmge qar­sy is-qımyl jónindegi biryń­ǵaı ádisterdi ázirleýge jáne ilge­ri­letýge shoǵyrlandyrýdy josparlap otyr. 

Osyǵan baılanysty Mınsk ses­sııasy barysynda bizdiń eli­mizdiń Prezıdenti halyqaralyq are­nada terrorızmge qarsy is-qı­myl jónindegi biryńǵaı tásil­derdi birlesip ilgeriletýdi usyn­ǵan bolatyn. Bul arada eń aldymen, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe elder aza­mattarynyń shetelderge, ter­ro­rıstik belsendilik órship turǵan jerlerge shyǵýyna jol bermeý­ge baǵyttalǵan birlesken pro­­fı­laktıkalyq is-sharalar týra­ly, sondaı-aq qoǵamdyq sana­­da radıkaldy saıası jáne dinı kó­­ri­­nisterdiń kez kelgen nysan­daryn qabyldamaý túsinigin qa­lyp­tastyrý jónindegi aqparattyq-túsindirý jumysy týraly sóz bolyp otyr. 

Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń kelesi basymdyǵy – kıberqaýipsizdik qaterleri týraly aıtatyn bolsaq, sońǵy kezderi elderimizdiń aq­parat­tyq júıeleriniń udaıy kıber­shabýyldarǵa jıi ushyrap otyr­ǵanyn atap kórsetý kerek, sonyń nátıjesinde eleýli túrde nuq­san kelýde. Onyń ishinde mańyz­dy qupııa derekterdiń jaıy­lyp ketýine baılanysty má­se­leler de bar. Mundaı tehnologııa­lardy búldirgish (destrýktıvti) kúshter de belsendi paıdalanyp otyr. 

Osy qaýip-qaterdiń trans­ulttyq bolmysyn jáne aýqymyn eskere otyryp, bizdiń elimiz Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymyna múshe memleketterdiń aq­parattyq-kommýnıkasııalyq ın­fraqurylymdary obek­tilerine baǵyttalǵan kompıý­terlik shabýyldardy beıtarap­tan­dyrý jónindegi sharalardy pysyqtaý, sondaı-aq Ujym­dyq qaýipsizdik sharty uıymy­nyń kelissóz alańyn aqparattyq-kommýnıkasııalyq teh­nologııalar salasyndaǵy dek­larasııalanbaǵan múmkindikterdi zertteý ádisteri boıynsha táji­rıbe almasý úshin keńinen paıdalaný qajet dep esepteıdi.

Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń esirtkilerdiń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl jónindegi tıimdi sharalardy arttyrýǵa baǵyttalǵan be­sinshi basymdyq berilgen qyzmetin óte mańyzdy dep sanaı­myz. UQShU osy máseleni sheshý jóninde álemdik qoǵamdastyqty kú­sheıtýge eleýli úles qosýda. Qazaqstan BUU-nyń esirtki jáne qylmys jónindegi basqar­masy Almaty qalasynda qur­ǵan Esirtki quraldarynyń, psı­ho­troptyq zattar men olardyń pre­kýrsorlarynyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres jónindegi Ortalyq Azııa óńirlik aqparattyq úı­lestirý ortalyǵynyń (OAО́AÚO) ókilderin tarta otyryp, UQShU-nyń 2015-2020 jyl­dar­ǵa arnalǵan esirtkige qarsy stra­tegııasyn is júzinde iske asy­rýǵa kúsh salýdy usynady. Belgilengen baǵyttar boıyn­sha UQShU-dan basqa, onyń ishinde BUU, EQYU, ShYU, AО́SShK halyqaralyq jáne óńir­­lik qurylymdarymen tyǵyz óza­ra is-qımylsyz tıimdi jumys júrgizý múmkin emes, – dedi Qa­sym-Jomart Toqaev.

UQShU Bas hatshysy Iýrıı Hachatýrov óz sózinde Qazaqstan Pre­zıdenti N.Nazarbaevtyń Qa­zaq­stannyń tóraǵalyǵy kezeńine ar­nalǵan basymdyqtardy bel­gilep, 2018 jylǵa arnalǵan jos­­­par­dy bekitkenin atap ótti. «Bul jospar UQShU-ǵa múshe el­der­­diń qaýipsizdigin, turaq­ty­­ly­­­ǵyn nyǵaıtýǵa jáne múshe mem­le­­ket­terdiń táýelsizdigin, aý­maq­­tyq tutastyǵy men egemen­digin ujymdyq negizde qorǵaýǵa múm­kindik beredi» , – dedi Iýrıı Hacha­tý­rov.

Sondaı-aq atalǵan uıymǵa Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezeń­inde atqaratyn basymdyqtary men jumys jospary týraly Q.Toqaevtyń baıandamasyna Tá­jikstan Madjlısi tóraǵasy Shý­kýrdjan Zýhýrov qoldaý bildirip, usynystaryn aıtty. Usynystar negizinen shekaralyq aımaqtardy terrorıstik qurylymdardan qorǵaýǵa áskerı komponenttiń, tehnıkanyń qajettiligi, ásirese Aýǵanstanmen shekarany esirtki tasymalynan, basqa da UQShU-ǵa múshe elderdiń qaýipsizdigine qatar tóndiretin syrtqy kúsh­ter­den ujymdyq qorǵanýǵa qatysty boldy. 

Qazaqstan Senatynyń basshysy, sondaı-aq TMD PAA Keńesiniń otyrysyna da qatysty. Otyrys barysynda Keńes mú­sheleri – Assambleıa quramyna ene­tin delegasııalardyń basshy­lary Assambleıa men onyń Hatshylyǵynyń jumysyna qa­tys­ty birqatar máselelerdi qara­dy, TMD PAA-nyń 2017 jylǵy jumysyn qorytyndylady jáne aldaǵy kezeńdegi jumys josparyn talqylady. 

Senatorlar TMD PAA Eko­no­mıka jáne qarjy, Saıası máse­leler jáne halyqaralyq ynty­maq­tastyq, Qorǵanys jáne qaýip­sizdik jónindegi turaqty komıs­sııalardyń otyrystarynda úlgi zańdardyń jobalaryn talqylady. 

Ádilbek QABA,

jýrnalıst