Ken qutqarýshylarynyń qyzmeti erekshe

Shynyn aıtaıyq, «ken qut­qarýshylary tek ken ornyn­daǵy adamdardy ǵana qutqarady, bar jumystary – osy» dep oı­laǵanbyz. Sóıtsek, ondaı emes eken. Túsinikti bolý úshin ret-retimen tarqataıyq.

Oblystyq fılıaldyń baspa­sóz qyzmetiniń jetekshisi El­dar Zııadan bizdi Rıdder jedel áskerılendirilgen taý-ken qutqarý vzvodyna bas­tap ákeldi. Áýeli óndiristik-jón­deý sheberhanasynyń jumy­symen tanystyq. Bul jerde qutqa­rýshylar shahtaǵa adamdardy qutqarýǵa nemese órt sóndirýge túskende basyna kıetin asperator men jer astyndaǵy gaz mólsherin ólsheıtin ındıka­torlyq tútiksheler daıyndalady eken. «О́ndiristik seh 1965 jyly qurylǵan. Bul – eli­mizdegi atalǵan sala boıynsha jal­ǵyz zaýyt. Biz gazdyń bes túrin daıyndaımyz. Osy gazdar arqyly shahtadaǵy aýa quramyn anyqtaımyz. Bul ne úshin kerek? Shahtadaǵy adamdardyń ý­la­nyp qalmaýy úshin kerek. Bizdiń ónimderdi óńirdegi ken oryndarynyń barlyǵy tuty­nady. Buryn jylyna 3 mıllıon dana ındıkatorlyq tútiksheler óndirilse, qazir jylyna 360 myń dana gaz anyqtaýysh shyǵaryp jatyrmyz», deıdi óndiristik bólimniń bastyǵy Elena Grıgor.

Munda shahtadaǵy aýa qura­myn kúndelikti baqylaýmen aınalysatyn arnaıy bólim bar. Bul bólimniń qyzmetkerleri kún saıyn tańǵy mezgilde shahtaǵa baryp, ondaǵy aýa­ny arnaıy ydysqa toltyryp ákeledi. Sodan keıin ákelingen aýa qura­my muqııat tekserilip, eger aýa quramynan zııandy zattar anyqtalsa shahta basshylyǵyna eskertý jiberiledi. Bólimniń maman­dary aýadan bólek shahta­daǵy shań quramy men jer as­tynda júretin kólikterden shy­ǵatyn tútinniń quramyn da tekserip otyrady.

Árıne, shahtada jumysshylar lıfti paıdalanatyny belgili. Lıfttiń temir arqandardyń kómegimen qozǵa­latyny aıtpasa da túsi­nikti. Rıdderde osy temir ar­qan­dardy qarap, tekserýden ótkizetin arnaıy bólim ju­mys isteıdi. Bólimniń bas mama­ny Oksana Nıchaevanyń aıtýynsha, jańa temir arqan jy­lyna bir márte, al jumys bary­syndaǵy temir arqandar jarty jylda bir ret tekserý­den ótkiziledi. Teksergende ju­mys istep turǵan lıfttiń te­mir arqanynyń bir metrge jýyq bóligin kesip ákeledi eken. Sosyn onyń 30 santımetrin bólip alyp, áýeli jaqsylap jý­yp, syndyryp, myqtylyǵyn tekserip, qorytyndysyn aıtady. «Áli iske qosylmaǵan sý jańa temir arqandardy da eń áýeli biz tekseremiz. Bizdiń ruq­satymyzsyz paıdalanýǵa berilmeıdi», deıdi O.Nıchaeva.

Press-týr barysynda taý-ken qutqarýshylarynyń qutqarý sharalary kezinde kıetin respıratorlaryn da kórdik. Respı­ratordyń eki túri bar eken. Bi­rimen eki, ekinshisimen 4 saǵat­qa deıin tynystaýǵa bolady. Bul qurylǵylardy olar negizinen tótenshe jaǵdaılar, apattar oryn alǵan kezde paıdalanady. №2 apatty qutqarý otrıady komandıriniń orynbasary Dáý­ren Dıdarhanovtyń aıtýynsha, ár qutqarýshynyń jeke respıratory, arnaıy kıimderi men qural-jabdyqtary bar. «Qural-jabdyqtar kez kelgen ýaqytta daıyn turady. Máselen, sen uıyqtap jatqan kezde dabyl tússe birden kıinip, oqıǵa ornyna attanýǵa tıissiń. Tótenshe jaǵdaı kezinde jer astyna jedel járdem ókilderi de, órt sóndirýshiler de ji­beril­meıdi. Ol jumystyń bárin taý-ken qutqarýshylary is­teıdi.

Sondyqtan árbir qut­qa­rýshynyń meıirbıke deń­geıinde medısınalyq bilimi bolýy qajet. Ýlanǵan adamdy taza aýaǵa jalǵaý, jaraqat pen synyqty tańý sııaqty alǵashqy medısınalyq kómektiń bári sonyń moınynda. Jer astyn­daǵy apatty joıý óte kúrdeli sharýa. Shaqyrymǵa deıin sozylatyn dálizder bir túıir maqtanyń tútinin kenishtiń bir basynan ekinshi basyna qas pen kózdiń arasynda taratyp úl­geredi. Sondyqtan órt bola qal­ǵan jaǵdaıda eń birinshi apatty aýmaq oqshaýlanady. Ol úshin qutqarýshylar bórene tireýler men taqtaı, tumshalaǵysh matalar ala túsedi. Osy arqyly olar ýly tútinniń ózge aýmaqqa taralýyn boldyrmaıdy. Ekinshi kezekte zardap shegýshiler qut­qarylady. Eń sońynda qutqa­rýshylar qyzyl jalynmen arpalysqa túsedi», deıdi ol.

Ár shahtada qubyr toly sý qory bolady. О́rt kezinde qut­qarýshylar «ámbebap bur­ǵymen» álgi qubyrdyń kez kelgen jerinen tesip, órt són­dirgish shlangaǵa jalǵaıdy. Apat aýyzdyqtalǵan soń ke­nishtegi aýanyń quramy qaıta tekserilip, sodan keıin ǵana jumys jalǵasady. Al kenishtiń tóbesi opyrylǵan jaǵdaıda birneshe tonnalyq úıindiden adam denesin arshý, burysh-buryshqa jan saýǵalap ketken kenshilerdi izdeý, olar úshin bitelgen dálizden jol qazý, jaralanǵandaryn zem­bilmen tasý da – taý-ken qut­qa­rýshylarynyń jumysy. Olardyń daıyndyqtary da ózgeshe. «Dınomometr» dep atalatyn elý gradýstyq ystyq bólmede 20 kılo temirdi kóterip jattyǵady. Bul – biz kýá bolǵan bir sát qana.

Taý-ken qutqarýshysy Manar­bek Muqanov osynda 20 jyldan astam ýaqyttan beri eńbek etip keledi. Osy ýaqyt muǵ­darynda áriptesterimen birge 100-den astam adamdy qutqar­ǵanyn aıtady. «Jer astynda jumys isteýdiń ózi bir qaýip bolsa, sondaǵy jumyskerlerge qaýip tóngende qastarynan tabylyp, jandaryn aman saqtap qalý da óte kúrdeli sharýa. Muny osy jumystyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp júrgen taý-ken qutqarýshylary ǵana túsinetin shyǵar. Júıkege salmaq túsir­gen sátter az bolǵan joq. Máselen, osydan 7-8 jyl buryn Bys­trýshınskıı kenishinde úlken órt boldy. Sonda bizdiń bir áriptesimiz qatty qulap, belin syndyrdy. Kók tútin. Túk kórinbeıdi. Alyp shyǵýǵa ǵana shama keldi», deıdi ol.

Statıstıka boıynsha árbir myń tonna kómir úshin bir kenshi ómirin qııady eken. Al sol kenshilerdi qutqaramyn dep óz jandaryn qurban etken qutqarýshylar da bar. 2016 jyly Jezkent mańyndaǵy Orlov kenishinde qaıǵyly oqıǵa oryn alady. Taý-ken qutqarýshylar S.Aýhadıev pen T.Asylbekov órtten boı tasalaǵan kenshini taýyp, tysqa bettegen kezde, kenet aýa baptaǵysh iske qosylyp, shahtadaǵy 50 gradýs aýa qapalaqtyń áserinen 150 gra­dýstyq ystyqqa aınalyp, kenshimen birge ekeýi de tirideı qaqtalypty. Byltyr Jezkentte sol bozdaqtarǵa arnap eskertkish taqta ornatylypty.

Bir baıqaǵanymyz, jumys­tary qaýip-qaterge toly kásip ıeleri qazirgi ýaqytta el qatarly 63 jasta zeınetkerlikke shyǵady eken. Buryndary áskerıler sııaqty 45 jastan zeınetke shyǵypty.

Azamat QASYM,

«Egemen Qazaqstan»

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Rıdder qalasy

Sýretti túsirgen Talǵatjan MUHAMADIEV