Álem ekonomıkasynda sát saıyn oryn alatyn aýmaly-tókpeli kezeńde órleýdiń jańa formasyn oılastyryp, daǵdarystan damýǵa deıin tujyrymdama jasap, jahan jurtyn eleń etkizetin aýqymdy bastamalar kóterýde Qazaqstan álemge úlgi ekendigin dáleldep keledi. Jyl saıyn dástúrge aınalǵan Astana ekonomıkalyq forýmynyń joǵary deńgeıde ótýi de sonyń aıǵaǵy.
Keshe Úkimettiń baspasóz alańynda Astana ekonomıkalyq forýmyn uıymdastyrýshylar BAQ ókilderimen kezdesip, bul jyldyń enshisine enetin erekshelikterdi jipke tizdi. Jańasha sıpattaǵy «Global Challenges Summit 2018» atty ekonomıkalyq forým elimizdiń bas qalasynda mamyrdyń 17-19 kúnderi ótip, oǵan 450-den astam spıker qatysady dep josparlanǵan. Onyń ishinde álemniń kórnekti saıasatkerleri, iri halyqaralyq korporasııalardyń basshylary, ortalyq bankter men qarjy ınstıtýttarynyń aýzy dýaly saqa sarapshylary 24 elden keledi dep kútilýde. Ásirese ekonomıka salasyna tyń serpin ákelgen Nobel syılyǵy laýreattarynyń Eýrazııa kindigindegi qazaqtyń elordasynda jahandyq ekonomıka týraly sóz qozǵap, túrli boljamdar boıynsha pikir qaǵystyryp, tyń ıdeıalarǵa túren salýy bıylǵy basqosýdyń mańyzdylyǵyn arttyra túspek. Qazaq eliniń astanasy búkil adamzatqa ózekti jahandyq syn-tegeýrinderge baılanysty máselelerdi talqylaýǵa jınalǵan halyqaralyq qonaqtar: Fransııanyń eks-prezıdenti Fransýa Olland, fızık, ishekter teorııasynyń teń avtory jáne ǵylym taratýshy Mıtıo Kaký, Goldman Sachs-tiń burynǵy tóraǵasy jáne BRIKS qysqartý avtory Djım O'Nıl, Dúnıejúzilik banktiń Eýropa jáne Ortalyq Azııa boıynsha bas ekonomısi Gans Tımmer, saıasattanýshy jáne qalalar damýynyń vızıoneri Parag Hanna, Grýzııanyń vıse-premeri, syrtqy ister mınıstri Mıheıl Djanelıdze, Estonııanyń burynǵy prezıdenti Toomas Ilves, BUU segizinshi Bas hatshysy jáne Halyqaralyq olımpıada komıtetiniń etıka jónindegi komıssııasynyń tóraǵasy Pan Gı Mýn, kınorejısser, «Altyn arystan» Venesııa kınofestıvali bas júldesiniń laýreaty Kshıshtof Zanýssı jáne t.b. qarsy alýǵa saqadaı-saı.
Jaqynda bastalatyn Astana ekonomıkalyq forýmynyń burynǵy basqa forýmdardan basty ereksheligi – jańa formaty men jahandyq deńgeıi. 10 jyl ishinde forým ekonomıkalyq ıdeıalar men tájirıbelerdi biriktiretin halyqaralyq alańǵa aınaldy. Búgingi tańda forýmǵa álemniń 150 elinen 50 myńnan astam delegat, úzdik halyqaralyq spıkerler qatysady dep kútilýde. Forým yqpaly ósip otyr, halyqaralyq ınvestorlar tartý, Astananyń álemdik ekonomıkalyq saıasatty talqylaıtyn alańǵa aınalýy shara deńgeıiniń artqanyn ańǵartady, dedi Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dálenov.
Brıfıng barysynda forýmdy uıymdastyrýshylar halyqaralyq sharanyń bıýdjetine de toqtalyp ótti.
Astana ekonomıkalyq forýmynyń bıýdjeti byltyrǵy deńgeıde bolady. Bul rette ǵımaratty jalǵa alý, keletin spıkerlerdiń jol júrý aqysy, logıstıka, turatyn jerleri, barlyǵyn qamtyǵanda belgili bir bıýdjetti qurap otyr. Iаǵnı forýmǵa 400 mln teńge shamasynda qarajat jumsalady dedi brıfıng spıkerleriniń biri «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Baýyrjan Muqan. Al R.Dálenov atalǵan sharaǵa shaqyrylatyn qonaqtardyń gonorarlary demeýshiler qarajatynan tólenetindigin de jetkizdi.
Astana forýmyna qatysatyn bedeldi qonaqtardy jalpy úsh topqa bólýge bolady. Birinshisi – forýmǵa qatysýǵa nıeti, ýaqyty jáne múmkindigi bar azamattar. Olar esh aqysyz negizde forýmǵa qatysady. Mundaı spıkerler men qonaqtardyń legi óz ishimizde de bar. Ekinshisi – forýmǵa kelýge daıyn, alaıda olardyń jolaqysy men baspanalarynyń aqysyn kóterý qajet bolady. Bul − qalypty jaǵdaı. Úshinshisi – ózderiniń sharttyq mindettemeleri aıasynda tek gonorarlyq júıede ǵana qatysatyn tulǵalar. Alaıda olardy qarjylandyrý demeýshilerdiń qarajaty aıasynda júrgiziledi. Iаǵnı demeýshiler spıkerlermen ózderi kelisedi. Bul halyqaralyq tájirıbe jáne bıýdjet qarajaty bul oraıda jumsalmaıdy, dedi R.Erbolatuly.
On birinshi márte ótkeli otyrǵan Astana ekonomıkalyq forýmy jylda ózindik reń alyp, erekshelenip otyrady. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, Astana ekonomıkalyq forýmyn damytýdyń jańa kezeńi − Global Challenges Summit baǵdarlamasy aıasynda jahandyq mańyzǵa ıe máseleler tutastaı qamtylady.
Álemniń ózgerýi, tehnologııanyń óte jyldam damýy ǵalamshar resýrstarynyń sarqylýyna túrtki bolyp otyr. Bıotehnologııalar adamzatty jańa etıkalyq normalardy qalyptastyrýǵa májbúr etedi, sıfrly ekonomıka dástúrli ekonomıkalyq qatynastardy ózgertedi, al jasandy ıntellektiniń damýy nemen aıaqtalatyny belgisiz. Damýshy elder ońtaıly damý strategııasyn júzege asyra almaı, al kerisinshe damyǵan elderge resýrstar jetkiliksiz bolyp, eki aradaǵy alshaqtyq ýaqyt ótken aıyn artyp keledi. Global Challenges Summit 2018 baǵdarlamasy negizinde ekonomıkalyq ósý jáne resýrstar turaqtylyǵy, dıdjıtalızasııa jáne ýrbanızasııa, adamzat ómiriniń uzarýy men qarjylyq revolıýsııa, jahandyq qaýipsizdik jáne mádenı ózgerister taqyrybynda suraqtarǵa jaýap tabylyp, álemdik masshtabtaǵy sheshimder ázirlenedi.
Astana ekonomıkalyq forýmy – elordamyzda 2008 jyldan beri dástúrli túrde ótkizilip kele jatqan jahandyq máselelerdi talqylaýǵa jáne sheshýge arnalǵan jyl saıynǵy suhbat alańy. Alǵash ret 2008 jyly ótken atalmysh forým dúnıejúzilik ekonomıka men qarjy júıesin ońaltý jáne damytý máselelerin talqylaýǵa arnalǵan yqpaldy halyqaralyq alańdardyń biri dep baǵalanǵan. 10 jyl aralyǵynda forýmǵa 150 elden on myńdaǵan delegat qatysyp, jalpy kólemi mıllıardtaǵan dollar qarjyny quraıtyn júzdegen memorandým men kelisimge qol qoıylyp, forým aıasynda Eýrazııalyq iskerlik kongresi, dúnıejúzilik MJK ortalyǵy jáne Nobel syılyǵy laýreattarynyń astanalyq klýby quryldy.
Erkejan AITQAZY, «Egemen Qazaqstan»