«Uly Jibek joly ǵasyrlar boıy Eýropany Azııamen, sondaı-aq Qazaqstandy Nıderlandpen baılanystyrady. Osy baılanystar bizdiń elimizge qyzǵaldaq gúlin ákeldi. Qyzǵaldaq Nıderlandqa keń tarap, gúl saýdasynda eń ótimdi ónimge aınaldy. Qazir qyzǵaldaq nıderlandyqtardyń nómiri birinshi eksporttyq taýary. Sol úshin sizdiń elge qaryzdarmyz», Nıderland koroldigine jasaǵan resmı sapary kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaevqa sol eldiń hanshaıymy Beatrıks osylaı dep rızashylyǵyn bildiripti.
Iá, álemge tanymal qazaqtyń qyzǵaldaǵy Ońtústikte ósedi. Osy apta Ońtústik Qazaqstan oblysy, Túlkibas aýdanynda «Aqsý-Jabaǵyly alaýy, Shubaıqyzyl jalaýy» atty respýblıkalyq qyzǵaldaq festıvalin uıymdastyrýmen bastalýy osynyń aıǵaǵy. Búkil túrki áleminiń kıeli tóri, qasıetti, áýlıeli orny bolyp tabylatyn Túrkibasy tóbesiniń kúnshyǵys jaǵyndaǵy ǵajaıyp tóbe – Shubaıqyzyl shoqysy dep atalady. Qazirgi Túlkibas aýdanynyń ataýyn Túrkibasy etip qaıta ózgertý týraly el Úkimetine usynys hat joldanǵany jónindegi qýanyshty habardy estip jıynǵa kelgen jurttyń kóńili bir jadyrap qaldy. «Túrki jáne Túrkesh qaǵanattary tusynda Túrkibasy tóbesine orda tikken qaǵandar Shubaıqyzyl shoqysyna da kózdiń qarashyǵyndaı qarap, urpaqtarǵa mıras, amanat etip qaldyrýdy ósıettegen. Biraz ǵasyr buryn Aqsý-Jabaǵyly men Shubaıqyzyldyń qyzǵaldaǵyn, sarǵaldaǵyn Greıg, Kaýfman qyzǵaldaǵy atandyryp, Nıderland (Gollandııa) eline, Eýropaǵa áketken. Shyn máninde golland, nıderland qyzǵaldaqtarynyń jaratylǵan jeri, ósken tóri, shyqqan tórkini – Shubaıqyzyl, Aqsý-Jabaǵyly jáne Qazyǵurt pen Qarataý!» – deıdi Shubaıqyzyl tarıhyn zerttegen tarıhshylar.
Osy arada aıta ketelik, ǵasyr boıy «Krasnaıa gorka», keıinnen «Qyzyl tóbeshik» dep atalyp kelgen jerge, qarymdy qalamger Marhabat Baıǵuttyń bastamasymen «Shubaıqyzyl shoqysy» ataýy qaıta berilgen bolatyn. 1977 jyldan beri bul jer memlekettiń qaraýyndaǵy aımaq bolyp sanalady. Festıvalge oblys ákimi Janseıit Túımebaev, máslıhat depýtattary, zııaly qaýym, úkimettik emes uıymdar ókilderi, týrızm salasyndaǵy kásipkerler men týrıstik kompanııalar, sheteldik qonaqtar, qylqalam sheberleri, fotosýretshiler, aqyn-jazýshylar jáne jastar qatysty. Alqyzyl qyzǵaldaqtyń eń ádemileri Alataý men Qarataýdyń qaýyshqan jeri – Túlkibas aýdanynyń Aqsý-Jabaǵylysynda jáne Shubaıqyzyl dep atalatyn teńdesi joq tóbede ósetinin festıvaldiń ashylý saltanatynda sóz alǵan óńir basshysy aıryqsha atap ótti. «Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyndaǵy «Týǵan jer» baǵdarlamasy aıasynda ótkizilip otyrǵan is-shara jastardy tabıǵatty aıalap qorǵaýǵa shaqyrý arqyly jańa qazaqstandyq patrıotızm rýhynda tárbıeleýge belsene atsalysý maqsatynda ótkizilip otyr. Shubaıqyzyl shoqysy elimizdiń «Qyzyl kitabyna» engizilgen greıg qyzǵaldaǵy eń kóp ósetin aýmaq. Bul qyzǵaldaqtar Qazyǵurt, Tólebı, Báıdibek óńirlerindegi taýly aýmaqtarda da kezdesedi. Qyzǵaldaq gúli qazaq halqynyń túsiniginde – kóktemniń, jańa ómirdiń, kórikti tirshiliktiń jarshysy bolyp esepteledi. Osyndaı ásem tabıǵatty aıalap, týǵan jerdi qadirleý barshamyzdyń mindetimiz», dedi oblys ákimi.
«Tekti tórim – Túrkibasym» degen teatrlandyrylǵan – horeografııalyq qoıylymmen bastaý alǵan is-sharada «Shyraılym – Shubaıqyzylym» jas qalamgerler baıqaýynyń jeńimpazdary marapattaldy. Atalmysh baıqaý 2013-2015 jyldary ótkizilip, bıyl qaıta qolǵa alynyp otyr. Buǵan deıin aýdandyq, oblystyq deńgeıde ótip kelgen shara aýqymy keńeıip respýblıkalyq deńgeıde uıymdastyryldy. Jas qalamgerler baıqaýynda bas júldeni ońtústikqazaqstandyq aqyn Álimjan Álisher ıelense, 1-orynǵa astanalyq Qarlyǵash Habaı, 2-orynǵa jas jazýshy Abylaıhan Esimbaı men Nurtas Turǵanbek laıyqty dep tanylsa, 3-oryndy Ulyqbek Bekuzaquly, Araılym Muratálıeva, Sýanatılla Seıitov syndy jas qalamgerler ıelendi.
Sondaı-aq festıval barysynda qylqalam sheberleri jáne fotosýretshilerdiń kórmesi men memlekettik tabıǵı parkter sherýi el nazaryna usynyldy. Shubaıqyzylǵa «Qyzǵaldaq» belgisi ornatyldy. Isker ákim Nurbol Turashbekov tizgin ustaǵan aýdandaǵy is-shara osylaısha joǵary deńgeıde uıymdastyryldy.
Aıta ketelik, qyzǵaldaqtyń óte sırek kezdesetin 13 túri qorǵaýǵa alynyp, elimizdiń «Qyzyl kitabyna» engizilgen. Sońǵy jyldary ońtústiktiń ásem tabıǵatyn tamashalaýǵa keletin sheteldikterdiń qatary da arta túsken. Máselen, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha óńirge 270 myńnan asa týrıst kelgen. Olar tumsa tabıǵattan bólek, tarıhı, arhıtektýralyq jáne arheologııalyq eskertkishterge erekshe qyzyǵýshylyq tanytqan.
Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan»