Ekologııa máseleleri jan jaqty talqylandy

Sol sebepti de biz sııaqty biraz el Parıj klımattyq kelisimine qol qoıdy. Al bul kelisimniń talaptary qatań. Oǵan sáıkes «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý, parnıktik gazdardyń úlesin tómendetý maqsaty tur. Osy rette údeden shyǵýdy kózdegen elimiz jańa Ekologııalyq kodeksti qabyldamaq.

Búginde ázirlenip jatqan ja­ńa Ekologııalyq kodekstiń tu­jy­­rym­damasy juma kúni elodada «Qazaqstannyń ekologııalyq uıymd­arynyń qaýymdastyǵy» ZTB Eýropadaǵy qaýipsizdik já­ne yntymaqtastyq uıymynyń Astanadaǵy baǵdarlamalar ofı­si­niń qoldaýymen ótkizgen dóń­ge­l­ek ústelde keńinen tal­qy­la­n­dy. Oǵan Parlament depýtat­tary, memlekettik organdar, ha­lyqaralyq uıymdar men sa­rap­­shylar qoǵamdastyǵynyń ókil­­deri, qaýymdastyq músheleri já­­ne bir­qatar úkimettik emes uıym­dar­dyń ókilderi qatysty. Jıyn «Ja­ńa Ekologııalyq kodeks – Qazaq­standaǵy «jasyl» eko­nomıka qaǵıdalaryn sapaly túr­de iske asyrý quraly» ta­qy­rybynda ótti.

Jıyn barysynda «Qazaq­s­tannyń ekologııalyq uıym­da­­ry­nyń qaýymdastyǵy» ZTB tór­al­qa tóraıymy Álııa Nazar­ba­eva, Energetıka mınıstri Qa­nat Bo­zym­baev, EQYU-nyń Asta­na­­da­ǵy baǵdarlamalar ofısiniń bas­shysy, elshi Derd Sabo, «Halyq­ara­lyq jasyl tehnolo­gııa­lar jáne ınvestısııalyq jo­­balar ortalyǵy» KEAQ bas­shy­­sy Rápil Joshybaev já­ne ta­­ǵy basqalar sóz sóılep, tu­jy­rym­dama tóńiregindegi usy­nys­taryn ortaǵa saldy.

«Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdarynyń qaýymdastyǵy» ZTB tóralqa tóraǵasy Á.Nazar­ba­eva sońǵy kezderi elimiz­de­gi eko­lo­gııalyq ahýaldyń tó­men­deginin kóp­tegen adam sezi­ne­tinin atap ótti. Al ekologııalyq má­selelerdi azaıtýdyń bir­den-bir sheshimi – elimizdegi zań­na­many jetildirý. Tipti jańa zań qabyldaýdyń ýaqy­ty keldi. Oǵan mysal, qazirgi qol­da­nystaǵy zańǵa 2017 jylǵa deı­in 63 ret ózgeris engizilipti. Al bul az kórsetkish emes. Sol se­bepti Á.Nazarbaeva jańa zańdy qa­byl­daý álemdegi damyǵan el­der­diń ekologııalyq saıasatyna deń­geılesýge jasalǵan mańyzdy qadam dep sanady. Al bul zań ekologııalyq kúrdeli máselelerdi sheship qana qoımaı, jasyl eko­nomıkanyń keń etek jaıýyna ba­rynsha yqpal etpek. Iаǵnı, zań­nama áleýmettik faktorlarmen qatar, el­diń ekonomıkalyq ósi­mine de áse­rin tıgizedi.

Qaýymdastyqtyń tóralqa tór­­aıymy jańa kodekste «jasyl ekonomıka» termınin beki­tý kerektigin atap ótti. Son­daı-aq ekologııalyq retteý tá­sil­­derin qaıta qaraýdy usyn­dy. «Memleket «jasyl» eko­no­­­mıkaǵa ótý úshin bıznes­ke tı­­imdi yntalandyrý shara­la­­­ryn jasaýy tıis», dedi Á.Na­zarb­a­eva. Onyń aıtýynsha, Mem­le­ket basshysynyń tap­syr­ma­symen qurylǵan «Ha­lyq­ara­lyq jasyl tehnologııalar já­­ne ınvestısııalyq jobalar or­­talyǵy» jasyl tehnologııa­lar­­dy engizýge áreket etip, jasyl bıznes úshin «bir terezege» aı­­nalýy tıis. Sonymen qatar ol Qazaqstan ja­han­dyq jáne ha­­lyqaralyq pro­ses­terdiń qa­ty­sýshysy jáne «jasyl» bas­tamanyń qoldaýshysy ekenin atap ótti. Aıtýynsha, Parıj klı­mat­tyq kelisimi boıynsha 2030 jylǵa qaraı parnıktik gazdyń shy­ǵarylýyn 15%-ǵa tómendetý min­detin júzege asyrý elimizdegi bel­gili bir qaterlerdiń aldyn almaq.

«2020 jyldan bastap otandyq bız­nestiń aldynda jańa talap­tar týyndaıdy. Mundaı ult­tyq mindetterdi oryndamaý qa­zaq­stan­dyq taýarlardyń álem na­ry­ǵyna shyǵýyn shektep, sonymen qa­tar basqa da ekonomıkalyq san­ksııalardyń qabyldanýyna áke­lýi múmkin», dedi ol. Osyǵan oraı ja­ńa Ekologııalyq kodekske «jasyl» ekonomıka termınin jáne ony júzege asyrý prınsıpteri men mehanızmderin zań júzinde engizýdi, sondaı-aq úlestirý men satý júıesin qaıta iske qosýdy usynady.

Jıynda Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev jańa Ekologııalyq kodeks tujyrymdamasy 2018 jyl­dyń maýsymyna deıin daı­yn bolýy tıistigin aıtty. «El­ba­synyń «Tórtinshi óner­ká­sip­tik revolıýsııa jaǵ­daı­yn­da­ǵy damýdyń jańa múm­kin­dik­teri» atty Joldaýyna sáı­kes ulttyq ekologııalyq zań­na­­ma­­ny ózektendirý boıynsha siz­der­men birlese úlken jumys at­qarýymyz qajet. Qazaqstan 2016 jyly EYDU-nyń saıası qu­raly – Jasyl ósý týraly dek­larasııaǵa qosyldy. Osy dek­larasııanyń aıasynda bizdiń ju­mysymyz «jasyl» ınvestısııa­lardy yntalandyrý, «jasyl» ósýge jáne osy saladaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty kúsheıtýge kedergi keltiretin me­hanızmderdi joıý arqyly «ja­syl» ósý saıa­satyn damytýǵa ba­ǵyttalyp otyr», dedi mınıstr. Sondaı-aq ol ulttyq zańnamany je­til­dirý já­ne ony qorshaǵan orta­ny qor­ǵaýdyń halyqaralyq stan­da­rttarynyń biryńǵaı júıesine engizý boıynsha memleket aldynda jańa maqsattar turǵanyn atap ótti.

Mınıstr qazirgi tańda Qazaq­standa ekologııa salasynda ju­mys isteıtin úkimettik emes uı­­­ymdardyń arasynda Á.Na­zar­­­baeva basqaratyn «Qa­zaq­­stan­­nyń ekologııalyq uıym­da­­­rynyń qaýymdastyǵy» sho­ǵyr­­­landyrýshy kúsh sanalaty­nyn, sondaı-aq Energetıka mı­nıs­tr­ligi quzyrly organ re­tin­de qor­shaǵan ortany qor­ǵaý sa­la­syn­daǵy barlyq máse­le­ler boı­yn­sha úkimettik emes uıym­dar­men ty­ǵyz qarym-qatynas ornatýdy qalaıtynyn aıtty.

Negizinen elimizdiń zańna­ma­syn­daǵy ekologııalyq nor­malardyń kóp­shiligi, ásirese ón­di­ristik kásip­oryn­darǵa qatysty ta­laptar ábden eskir­geni belgili. Tipti keıbiri qor­shaǵan ortany qorǵaý sharalaryn tolyqqandy júzege asyrýǵa kedergi bolyp otyr. Naqtysynda, qolda­nys­ta­ǵy Ekologııalyq kodeks aımaq­tar­daǵy ekologııalyq máse­le­ler­di sheshýden góri, bıýd­jet qar­­jysyn kóbeıtýge baǵyt­tal­ǵan eken.

О́kinishke qaraı, ká­sip­­oryndardan alynǵan eko­lo­­gııalyq tólemderdiń basym bó­­ligi qorshaǵan ortany qor­ǵaý ba­ǵy­tyndaǵy jumystarǵa emes, bas­qa salalarǵa jumsalýda. Son­­dyqtan jańa kodekste ekolo­gııa­­lyq aıyppuldardan túsken qa­rajatty maqsatty paıdalaný, olar­dy esepteý ádisnamasyna, qol­­daný erejelerine qatysty ózge­ris­ter engiziledi degen úmit bar. Bu­dan bólek, kásiporyndardy «ja­­syl» tehnologııany engizýge, ón­di­ristik qaldyqtardy, sonyń ishin­de, tehnogendi mıneraldy tú­zilim­derdi qaıta óńdeýge ynta­landyrý qajet. Eskerilýi tıis ma­ńyzdy baǵyttardyń qatarynda ón­diristik qaldyqtardy basqa­rý­dy, ekologııalyq retteý meha­nı­zmderin, ekologııalyq aýdıt júıe­sin jetildirý jumystary bar. Dóńgelek ústel barysynda, mine osy máseleler qyzý tal­q­ylandy.

Bul jańa Ekologııalyq ko­dek­stiń basty mindeti – elimiz­de­gi jasyl ekonomıkanyń úlesin art­tyrý bolyp otyr. Sebebi bú­ginde Qazaqstannyń barlyq energııa balansynyń 1 paıyzy ǵana jań­ǵyrmaly energııa kózderine tı­esili. Al Úkimettiń josparyna sáı­kes ol 2020 jylǵa qaraı 3 paı­yzǵa, al 2050 jyly 50 paı­yz­ǵa deıin jetýi kerek.

Dınara BITIK,

«Egemen Qazaqstan»