Innovasııalyq Qazaqstan jáne bolashaqqa kózqaras

Astanada  Innovasııalyq forým óz jumysyn bastady Keshe Astanada Qazaqstan Táý­elsizdiginiń 20 jyldyǵyna ar­nalǵan Innovasııalyq forým óz jumysyn bastady.  Forým eldiń Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishindegi ınnovasııalyq damýyn qorytyn­dy­laýǵa jáne ınnova­sııa­lyq qyz­mettiń orta jáne uzaq merzimdi damý baǵdarlarynyń bo­lashaǵyn anyqtaýǵa baǵyt­tal­ǵan. Forýmdy  QR Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstr­li­giniń qoldaýymen «Ulttyq ınno­vasııalyq qor» AQ uıym­da­s­ty­ryp otyr. Forýmǵa Úkimet jáne jergilikti atqarýshy bılik ókilderi, ulttyq kompanııalar men ulttyq holdıng basshylary, damý ıns­tıtýttary men ǴZI, bıznes jáne ınnovasııalyq kásipkerler, ha­lyq­aralyq sarapshylar men sheteldik seriktester qatysýda. Osy­laısha,  forýmǵa ınnovasııalyq saıasatty jasaýshylar men ın­novasııalyq qyzmetti memlekettik qoldaý quraldarynyń ope­ratorlary  jınalyp otyr. Forýmnyń alǵashqy kúniniń basty oqıǵasy – QR Premer-Mınıstriniń qatysýymen ótken «Táýelsizdiktiń 20 jyly ishindegi Qazaqstannyń ınnovasııalyq damý qarqyny» taqyrybyndaǵy jıyn boldy.  Sonymen qatar, forým sheńberinde  II Qazaq­stan­dyq lın-forým, tehnologııalyq forsaıt (boljaý) boıynsha «Forsaıt bolashaqty jaqyndatý tásili retinde» atty halyqaralyq konferensııasy, «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynda tehnologııalar men zııatkerlik menshikti kommersııalaý júıesi» atty halyqaralyq konferensııa, «20 jyldan keıingi ınnovasııalyq bolashaq fýtýro­log­tardyń kózimen» atty fýtýrologııa boıynsha dóńgelek ústel, «Qazaqstandaǵy absolıýtti ınnovasııalar: ózimiz jasaımyz ba, álde jaqsysyn satyp alamyz ba?» taqyrybyndaǵy jastardyń pikirsaıys týrnıri ótti. Forým barysynda «Ulttyq ınnovasııalyq qor» AQ sheteldik seriktesterdiń qoldaýymen 2010-2011 jyldary Qazaqstanda iske asyrylǵan eki biregeı zertteýdiń qorytyndysyn usyndy. Bul Koreıa ǵylymı-tehnıkalyq baǵalaý jáne josparlaý ınstıtýtynyń qoldaýymen iske asyrylǵan eń alǵashqy ulttyq ǵylymı-tehnı­ka­lyq joba jáne BUU Eýropa­lyq ekonomıkalyq komıssııasy­nyń qoldaýymen júrgizilgen «Qa­zaqstannyń ınnovasııalyq damýyna sholý». Mysal úshin, Koreıa ǵylymı-tehnıkalyq baǵa­laý jáne josparlaý ınstıtýty júrgizgen forsaıt zertteýiniń Koreıa Respýblıkasy Úkimeti úshin ereksheliginiń máni mynada: zertteý Koreıanyń 2008-2013 jyl­dardaǵy tehnologııalyq da­mýy negizinde júrgizilgen. Qa­zaq­stannyń 40-tan asa ınnovasııa­lyq damý ınstıtýttary, kom­pa­nııa­lary, ǵy­ly­mı ınstıtýttary, joo-lar qa­tys­qan  «Qazaq­stan­nyń ınnova­sııa­lyq damýyna sholý» jobasy Eýropanyń ınnova­sııalyq ekono­mı­kasy damyǵan 7 eliniń maman­da­ryn tarta otyryp oryndaldy. Forýmnyń mańyzdy sharasy 6 jeltoqsan kúni Memleket bas­shy­sy ashatyn Innovasııalyq jobalar kórmesi bolmaq. Kórmege Qa­zaqstannyń barlyq aımaq­ta­ry­nan jınalǵan jáne ekono­mı­ka­nyń túrli salalaryn kórsetetin úzdik ınnovasııalyq jobalar qoı­ylady. Ol ınnovasııalyq jo­balardyń respýblıkalyq baı­qaýy­nyń qorytyndysy negizinde iriktelip alynǵan. «Ulttyq ınnovasııalyq qor» AQ 2003 jyly qurylǵan. Qor óz qyzmetin Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń 2010-2014 jyldarǵa ar­nalǵan údemeli ındýstrııalyq-ın­novasııalyq memlekettik baǵ­dar­lamasyn oryndaý aıasynda júzege asyrýda.  Qor ju­my­sy­nyń basty maqsaty – elimizdegi ınnovasııalyq belsendilikti art­ty­rýǵa jáne joǵary tehnolo­gııa­lyq, ǵylymdy qajet etetin ón­di­risti damytýǵa yqpal etý. Osy kúni forým aıasynda birneshe shara júzege asy­­ryldy. Táý­elsizdik saraıy­nyń keń zal­da­ry­nyń ár túk­­­pi­­rinde túrli bas­qo­sý­lar, seksııalyq májilister, bas­pa­sóz máslıhattary ót­­­ip jatty. О́t­kizilgen sha­ralardyń eń ma­ńyz­dysy retinde Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń qatysýymen «Qa­zaqstannyń 20 jyl ishindegi ınno­va­sııa­lyq damý dınamıkasy» degen taqy­­ryp­pen ótken plenar­lyq otyrysty aıtýǵa bolady. On­daǵy negizgi baıan­da­many QR Prem­er-Mınıstriniń orynba­sa­ry – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev jasady. Bıylǵy 2011 jyl biz úshin Qazaqstan Respýblıkasy Táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵynyń atalyp ótýimen ǵana emes, sonymen qatar memleket damýynyń jańa sıpat­qa ıe bolýymen de erekshe mańyz­d­y. Mundaǵy mańyzdy ról, sóz joq, ınnovasııalyq damýǵa beriledi, dep bastady óz sózin Áset Isekeshev. Iá, ınnovasııalyq damý máse­leleriniń 20 jyldyq shebine Qa­zaqstan naqty nátıjelermen kelip otyr. Búgingi kúni elimizde ın­novasııalyq qoldaýdyń qajetti ınfraqurylymdary qurylyp úl­ge­rildi. Solardyń qatarynda Ult­tyq ınnovasııalyq qor, Ǵy­lym qory, QazAgroInnovasııa, ven­chýr­lyq qorlar, óńirlik tehnoparkter, kommersııalandyrý ofıs­teri, sa­lalyq konstrýktorlyq bıýrolar, Tehnologııalar transfertiniń ha­lyqaralyq ortalyǵy sekildi damý ınstıtýttaryn aıtýǵa bolady. Innovasııalyq tehnologııalar par­kiniń birinshi kezeginiń qury­lysy da bastalyp ketti. 2010 jyldan bastap birinshi ret tórt túrli usynym boıynsha ınno­vasııalyq granttardy berý­diń kestesi iske qosyldy. Onyń tı­imdiligi 2011 jyly ótinish be­rý­shilerdiń sanynyń eki ese óse túsýimen dá­lel­dene túsýde. Osy másele boı­ynsha bólingen 7,5 mıl­lıard teńge qarajatty ıgerýge 65 mıllıard teńgeniń usynystary kelip tústi. О́ńirlik tehnoparkterdiń tıimdiligi eleýli dárejede óse tústi. Olar memlekettik qarjylandyrý aıasynda bıznes ınkýbasııalaý qyz­­metiniń tutas túrlerin usynady. 2011 jyly tehnoparkter qyz­me­tine 209 ótinish kelip tústi. Bul ót­­ken jylǵydan eki ese kóp. Munyń syrtynda ondaǵan bastaý tetikteri qozǵalysqa keltirildi. Bul tetikter bizdiń tehnoparkterimizdi saýyq­ty­ra jańǵyrtyp, olardy bir jeli aıa­synda biriktirýge múmkindik berýde. Tehnologııalardy kommer­sııa­landyrýdyń tolyqqandy júıesi júzege asyryla bastady. 2010 jyly Tehnologııalardy kommer­sııa­landyrý júıesin úılestirý ortalyǵy quryldy. Jeti ýnıversıtet pen eki ǵylymı-zertteý ıns­tıtýty bazasynda 9 kommer­sııa­­landyrý ofısi qanatqaqty jo­ba retinde iske qosyldy. Olardyń kúshimen kommersııalandyrý jó­nindegi qyzmetti alý úshin berilgen 74 ótinimniń ishinen 18 joba tańdap alyndy. Innovasııalyq belsendi kásip­kerler, ónerkásiptik kásiporyn­dar úshin bilim taratý ortalyq­tarynyń qurylýy nátıjesinde jańa tehnologııalar neǵurlym qol­jetimdi bola tústi. Mundaı segiz ortalyqta kásipkerler bilim jáne konsaltıngtik qyzmetterdi ıgerý ústinde. Tehnologııalar transfertin yntalandyrý úshin ınnovasııalyq ınfraqurylymdardyń qyzmet aıasy keńeıtilýde. Astana, Petropavl jáne О́skemen qalalarynda kólik jáne munaı-gaz máshıne­le­rin jasaý, sondaı-aq taý-ken metal­lýrgııa quraldaryn jasaý sala­larynyń salalyq konstrýktor­lyq bıýrolary quryldy. Júk vagon-hopperleri, shahtalyq jel­det­kishterdiń óndiristeri qalyp­tastyryldy. Elimizdiń shyǵysyn­da perforatorlar óndirisi iske qosyldy. 9 máshıne jasaý kásip­orny men tehnologııalyq úderiste olardy qoldaný jóninde kelisim-sharttar jasalyndy. Máshıne jasaý ónimderiniń jekelegen ataýly bólshekterin shyǵaratyn óndi­ris­ter ıgerildi. Taıaýdaǵy ýaqyttarda osyndaı keste boıynsha aýyl sharýashylyǵy jáne prıbor jasaý salalaryna arnalǵan máshıne jasaý ónimderin ázirleý ju­mys­tary bastalmaq. Áset Isekeshev jas Qazaq­stannyń ınnovasııalyq damýy­nyń qazirgi jaǵdaıyna úsh túrli sıpattama bere ketti. Birinshisi, ıdeıadan bastap óner­kásiptik óndiriske deıingi aralyq­taǵy ınnovasııalardy qoldaýdyń ınstıtýttyq jáne ınfraqu­ry­lym­dyq qańqasy quryldy. Ekinshiden, dedi Áset О́r­en­taıuly, ınnovasııalyq qyz­metti memlekettik qoldaýdyń otan­dyq bıznes suranysyna laıyq­­talǵan tıimdi aspaptary ázirlendi jáne ony qarjylaı qoldaý ús­tindemiz. Úshinshiden, tıimdi jáne or­nyq­ty, yńǵaıly ulttyq ınnova­sııalyq júıeni qalyptastyrýdyń belsendi ortasy ómirge keldi. Innovasııalyq belsendilikti yntalandyrý jańashyldyqty na­sıhattap jáne ónertapqyshtyq qozǵalysty qaıta jandandyrýǵa yqpal etetin bolady. Onyń ús­tine biz osy máselege degen ádis-tásilderdi de ózgerte aldyq. Qa­zirgi kúni bul máselede fılmder túsirilip qana qoımaıdy, sony­men qatar bul iste belsendi jas jańashyldar ınnovasııalyq úde­ris­terge tartylady jáne jumys nátıjeleri yntalandyrylady. Áset Isekeshev osy isterde eleýli nátıjelerdiń bar ekendigin aıtyp ótti. 2011 jyly ınno­va­sııa­lyq bıznes-josparlar kon­kýr­syna kelip túsken ótinimder sany úsh ese ósti jáne óner­tap­qyshtyq sheshimderdiń deńgeıi sapaly túrde artty. 250 myń adamdy qamtyǵan konkýrstardyń turaqty kórermender aýdıto­rııa­sy da qalyptasty. Bul árıne, úlken istiń basy ǵana. 2015 jylǵa taman Qazaqstan qoǵamynyń 80 paıyzyn qamtý josparlanǵan. Memleket basshysynyń tap­syr­­­masy boıynsha búgingi kúni Úkimet taıaýdaǵy 10 jylǵa arnal­ǵan Qazaq­stan ınno-júıesin da­my­týdyń negizgi baǵyttaryn ázir­ledi. Osyǵan sáıkes tehno­lo­gııa­lyq josparlaý júıesi damy­ty­latyn bolady. Ártúrli tehnologııalyq baǵyt­tardyń kóp qyrlylyǵy tııanaqty boljam jasaýdy jáne jospar­laýdy, mindetterdi durys aıqyn­dap, olardyń basymdyqtaryn bel­gileýdi talap etedi. Búgingi kúni tehnologııalar tez eskirip qa­lyp jatyr. Sondyqtan uzaq merzimdi áleýeti bar tehnologııa­lar­dy ınvestısııalaý jón bolyp ta­bylady. Máselen, ústelge qoıatyn kompıýterler úshin bólshekter men mıkroshemalar jasaıtyn zaý­yt salý bir qaraǵanda tar­tym­dy bolyp kórinýi ábden múmkin. Alaıda, qa­zirgi aǵym tutyný­shy­lar­dyń alyp júrýge yńǵaıly kompıýterlerge kóshe bastaǵan­dyǵyn kórsetip otyr. Al endi bir on jyldan keıin qal­­taǵa salýǵa laıyqty kompıýterler basym bo­latyndyǵy anyq. Osyǵan baı­la­nysty Google korporasııa­sy­nyń basshysy mynandaı boljam jasa­ǵan: «Bolashaqta planetanyń bar­­lyq turǵyndaryn 100 mega­baıt­­­­tyq keń jolaqty jeli biriktiretin bolady, al árbir adamnyń qalta­synda sýperkompıýter jú­redi». Taǵy bir mysal, teledıdar tý­raly, lampalarmen jumys isteıtin teledıdarlar ótken ǵasyr­da qalyp qoıdy. Olardyń ornyn suıyq krıstaldy jáne plazmaly teledıdarlar basty. Qazir endi bul jónindegi tehnologııalar odan ári­ge ketip, úsh ólshemdi beıneleý te­ledıdarlary shyǵa bastady. Olar­dy arnaýly kózildirik ar­qyly qa­raýǵa bolady. Endi biraz ýaqyttan keıin bul teledıdarlar negizgi tu­tyný trendine enýi tıis. Biraq bul jańalyq ta jedel eskirip qalatyn sııaqty. О́ıtkeni endi kózildirikti qajet etpeıtin úsh ólshemdi teledıdarlar da paıda boldy. Sondyqtan tehnologııalyq da­mýdyń joǵary qarqyny jospar­laýdyń mańyzyn arttyryp otyr. Ol tehnologııalardyń qazirgi jaǵ­daıynan edáýir alǵa ketýi tıis. Qazaqstandyq ózindik tehnolo­gııa­lyq basymdyqty qalyptas­tyrý úshin elimizde birinshi ret tehno­­logııalyq boljamdaý júrgi­zildi. Osy maqsat úshin álemde úlken bedelge ıe bolyp otyrǵan Ońtústik Koreıadaǵy KISTER ǵy­lymı-zert­teý ınstıtýtynyń ma­mandary iske tartyldy. Boljamdaý nátıjesi boı­ynsha ónerká­sip­tiń naqty sala­synda strategııa­lyq kóshbasshy­lyq­qa qol jetkizý úshin qajet bo­latyn synı tehnologııalar aıqyn­daldy. Osy teh­nologııalardyń ár­biri boıynsha naqty tehno­l­o­gııa­lyq kartalar ázirlenip, memleket olarǵa qoldaý jasaıtyn bolady. Tehnologııalyq boljamdaýdyń nátıjeleri salaaralyq ǵylymı-tehnologııalyq jospardyń ma­ńyz­dy sıpatqa ıe bolýy úshin paı­da­la­ny­lady. 2001 jylǵa bekitilgen jos­par agroónerkásiptik keshende, taý-ken metallýrgııa kesheninde, ener­getıka, munaı jáne gaz, máshı­ne jasaý sektorlaryna, aqpara­t­tyq-kommýnıkasııalyq teh­nolo­gııa­lar, hımııa jáne mu­naı hımııasy sala­la­rynda jańa óndirister men teh­nologııalardy ıgerýdiń jáne osy úshin qajet bolatyn kadrlyq, qar­jylyq já­ne ınfraqurylym­dyq resýrstar­dy ıgerýdiń naqty teh­no­logııalyq mindetterin aıqyndady. Ulttyq jáne óńirlik deńgeıde ınnovasııalyq saıasatty júzege asyrýda aralyq úılestirý júıe­sin qurý jónindegi jumystar júr­giziledi. Ulttyq deńgeıde «Ult­tyq ınnovasııalyq qor» AQ ba­za­synda Tehnologııalyq damý jó­nin­degi ulttyq agenttik quryla­dy. Bul agenttik ınnovasııalyq qyzmetke memlekettik qoldaýdyń barlyq quraldarynyń biryńǵaı operatory qyzmetin atqarady. Sonymen qatar ınnovasııalyq saıasattyń tabystylyǵyn óńirlik damýdan tysqary qarastyrý múm­kin emes. Sondyqtan da olar «In­novasııalyq ósim núktelerine» aınalýy tıis. Innovasııalyq ósimniń osyn­daı núktesine Innovasııalyq tehnologııalar parki aınalýy tıis. Búgingi kúni onyń birinshi kezeńi ıgerildi. Endi ekinshi kezektiń qurylysy ótkir sıpatqa ıe bolyp otyr. Onyń tehnıkalyq-ekono­mı­kalyq negizdemesi 2012 jyldyń basynda maquldanatyn bolady. Sóziniń qorytyndysynda Ás­et Isekeshev bizdiń qazirgi azdaǵan tájirıbemizdiń ózi ınnovasııalyq damýdy basqarýdyń ózgertilmeı­tin júıesi joq ekendigin kórsetip bergendigin aıtyp ótti. Son­dyq­tan ol ýaqytpen birge únemi jetildirilý ústinde bolýy tıis. Bi­raq sonymen qatar ǵylymı-zert­teý­lerdi qoldaý­dyń, ǵylymı ázir­lenimderdiń tehnologııalar transfertin tıimdi en­gizýdiń turaqty júıesin jasaý qaǵıdattary da bolýy tıis. Son­dyqtan osy maq­sattaǵy Elbasy tapsyrmasyn or­yn­daý jóninde Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń 2030 jylǵa deıingi ınnovasııalyq da­mýynyń jospa­ry ázirlený ústinde. Kelesi jyly ol jospar bekitiletin bolady, dedi ol.

* * *

О́z isiniń bilgiri men kásibı maman ǵana kez kelgen damý úde­ri­siniń negizgi kúshi ekeni aqıqat, dep atap ótti óz sózinde «Ha­lyq­aralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ prezıdenti Saıasat Nurbek. Táýelsizdiktiń tabaldyryǵyn at­ta­ǵan kezde Elbasy alǵashqy qa­damdy elimizge kerekti maman daıarlaý isine basa nazar aýdarýdan bastady. Álemniń aldyńǵy qatar­ly oqý oryndarynda maman daıarlaý isi osylaı bastalǵan bolatyn. 1994-2004 jyldar araly­ǵyn­da «Bolashaq» baǵdarlamasy aıa­syn­da álemniń 13 elinde 700 jas talap tálim aldy. Negizinen olar­dyń alǵan negizgi bilimderi – memlekettik jáne ujymdyq basqarý, halyqaralyq qatynas pen eko­no­mıka salasynyń mamandary sekildi memleketimizge asa qajetti mamandyqtar edi. Jáne olardyń alǵan bilimi men tájirıbesi memlekettik qyzmette, ujymdyq basqarý jáne halyqaralyq jobalarda óz jemisin berdi. 1997 jyly 2030 jylǵa deıingi Qazaqstannyń Damý strate­gııa­sy jasaqtaldy, al 2003 jyly 2003-2015 jyldarǵa baǵyttalǵan Qazaqstannyń Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý strategııasy maquldandy. 2005 jyly Elbasy shetelderde oqıtyn «Bolashaq» stı­pendıattarynyń sanyn 3000 shákirtke deıin arttyrý jóninde mańyzdy sheshim qabyldady. Táýelsizdikke qol jetkizgennen keıingi on segiz jyl ishinde 4500 shákirt halyqaralyq dáre­je­de bilim aldy. Taǵy da 3000 shá­kirt álemniń eń aldyńǵy qatarly ýnıversıtetteri men tájirıbelik zerthanalarynda bilimderin jetildirýde. Statıstıkaǵa sáıkes, búgingi tańda «Bolashaq» baǵdar­la­masy boıynsha bilim alǵan jas mamandardyń 8,6 paıyzy memlekettik oryndarda, 9,6 paıyzy mem­lekettik qurylymdarda, 21,2 paıyzy memleketke qarasty ult­tyq kompanııalarda, 56,5 paıyzy jeke kompanııalarda, 2,5 paıyzy halyqaralyq uıymdarda jáne 1,6 paıyzy kommersııalyq emes uıymdarda jumys istep jatyr. «Bolashaq» baǵdarlamasy 2011-2015 jyldarǵa jasaǵan jos­parynda bakalavrıat dárejesin­degi mamandar qataryn oqytýdy doǵaryp, magıstrler men PhD dok­torlaryn daıarlaý isine basa nazar aýdaryp otyr. Búgingi tańda mem­­le­kettiń damýyn jedeldetetin ma­mandyqtar men tájirıbeli jas­tar­dy oqytý isi kóńil aý­dartady. Innovasııa degenimiz – fırmalar úshin, rynok úshin, tipti búkil álem úshin ónim men úderisti kom­mersııalyq taldaý bolyp taby­la­dy, dep bastady sózin Ortalyq Azııa boıynsha jeke menshik jáne qarjy sektorynyń ýákili Emma­ný­el Salınas. Al, tehnologııa­ny ıgerý degenimiz qoldanystaǵy tehnologııany, ónim men úderis áleýetin áli qoldanylmaǵan jańa jaǵdaı aıasynda iske asyrý. Nelikten ınnovasııa son­sha­lyqty mańyzǵa ıe degen suraq týyndaıdy. О́ıtkeni, tabıǵı baı­lyq pen syrtqy qarjy kózderi turaqty emes. Tek ınnovasııa men tehnologııany ıgerý ǵana ónim­di­likti arttyrý kózi ekenin túsingen jón. Este saqtaıtyn bir mysal, ónimdilik artqan kezde ǵana básekege qabilettilik kúsheıedi. Qazaqstannyń jańa tehnolo­gııany ıgerý úshin paıdalanatyn jáne ónimdilik úderisine jumsaı­tyn qazba baılyǵy bar. Iri kom­panııalarǵa sheteldik jańa teh­no­logııalardy alý úshin, ónimdilik úderisin arttyrý úshin, maman­dar­dy daıyndaý jáne jańa ónimge ıkemdelý úshin mol qarajat kerek. Bul degenińiz, ınnovasııany meńgerý jolyndaǵy memlekettiń damý áleýetin baıqatady. Ol úsh­in ne kerek? Áýeli, tehnıkamen ju­mys isteı alatyn tájirıbe jáne basqarý sheberligi kerek. Ol bilimdilikti talap etedi. Sosyn aqparattyq tehnologııalar, sheteldik tapsyrys berýshiler men halyqaralyq rynok alańyna shy­ǵatyn múmkinshilik, ıaǵnı ınfra­qurylymdy damytý qajet. Jáne osy talaptarǵa saı bıznes júr­gi­zý mashyǵy kerek. Al óz tara­py­nan Qazaqstan Úkimeti ınnova­sııa­ny damytý úshin mynadaı máselelerge nazar salýy tıis. Fırmalardyń isin alǵa ozdy­ratyn jańa tehnologııalardy engizý jolynda qoldaý kórseterlik amaldardy jetildirý kerek. Jekelegen granttardy paıdalaný, má­se­len, Ulttyq ınnovasııalyq qor­dyń qyzmetine júginý. Injınırıngtik qyzmetter, qoldaý kór­setý sharalarynyń tolyq qamty­lýyn qadaǵalaý. Innovasııany engizý jolynda jáne básekege qa­bilettilikti arttyrý maqsatynda Qazaqstannyń oqý-tájirıbelik baǵ­darlamalardy paıdalanýǵa yq­pal etkeni abzal. Plenarlyq otyrysty Prem­er-Mınıstr Kárim Másimov qo­ry­­tyndylady. Úkimet basshysy óz sózinde jýyqta Almatyda ót­ken ǵylym ordasyndaǵy úlken bas­qosýda Elbasy ınnovasııalyq damý máselesine basa mán bergendigin, osyǵan oraı Úkimetke tıisti tapsyrma berilgendigin aıtyp ótti. Sondyqtan Úkimet óziniń 2012 jylǵy birinshi otyrysyn naq osy ınnovasııalyq damý má­selesine arnamaq eken. Úkimet basshysy qazirgi ınno­vasııalyq damýdyń josparlary men qaǵıdattaryn aıqyndaý isinde sarapshylardyń, sheteldik ke­ńes­shilerdiń aqyl-keńesteri ma­ńyz­dy ekendigine de toqtalyp ótti. Osy rette Úkimet úshin ja­ńashyldyq qozǵalysqa qalaısha serpin berýge bolady, ol úshin qan­daı ádis-tásilderdi ázirlep, ómirge engizgen jón degen suraq­tardyń mańyzy zor ekendigin atap kórsetti. «Ádette ınnovasııalyq úderisti qandaı bir jarlyq jáne dekretpen jolǵa qoıa almaısyz? О́ıtkeni, ınnovasııa degenimiz jan­dy shyǵarmashylyq bolyp ta­bylady. О́nertapqyshtyq, jańa­shyl­dyq qasıetter ekiniń birine berile bermeıdi. Ony bylaısha aıtqanda, jekelegen adamdarǵa ta­bıǵattyń jasaıtyn syıy retinde qarastyryp jatamyz. Mine, jeke adamnyń boıyndaǵy osy qasıetti qalaısha jarqyratyp asha alamyz, onyń damý ortasyn qalaı qalyptastyramyz? Buǵan naqty jaýap berý jáne onyń joldaryn aıqyndap, tetikterin úılesimdi etý tipten de ońaı mindet emes. Biraq bul ispen aına­lys­paýǵa taǵy da bolmaıdy. Ony­men aınalyspasaq damýdyń qazir­gi bıiginiń ólshemderi boıynsha kósh sońynda qalatyndyǵymyz aıqyn», degen Premer-Mınıstr tıisti ıdeıalardy izdestirý ústinde osyndaı jıyndardyń bereri mol ekendigin eske salyp ótti. Forým jumysyna úlken tabystar tiledi.  

II QAZAQSTANDYQ LIN-FORÝM

Qazaqstan Respýblıkasynyń 20 jyldyǵyna arnalǵan Inno­­vasııalyq forým sheńberinde II Qazaqstandyq lın-forým ótti. Is-sharany QR Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń qol­daýymen «Ulttyq ınnova­sııa­lyq qor» AQ uıymdastyrdy. Is-sharanyń maqsaty – 2010 jyldaǵy zamanaýı basqarý tehno­logııalaryn engizý týraly bıýd­jettik baǵdarlamanyń qorytyn­dysyn jasaý, joo-lar, bıznestiń áleýetti ókilderiniń arasynda lın-tehnologııalar fılosofııasyn tú­sindirip taratý. Osylaısha, jyl saıyn ótetin lın-forým Qazaq­stan­daǵy zamanaýı basqarý teh­no­logııalaryn engizý týraly máse­le­­lerdi talqylaýǵa arnalǵan dás­túr­­li suhbat alańyna aınalýǵa tıis. II Qazaqstandyq lın-forýmǵa ekonomıkanyń ártúrli sektorla­ry­­nan 500-den astam kásiporyn­dar­dan, damý ınstıtýttarynan, ýnı­ver­sıtetterden, halyqaralyq já­ne qazaqstandyq sarapshylar­dan, mem­lekettik organdardan, qar­jy ıns­­tıtýttarynan ókilder jınaldy. Lın-forým barysynda halyq­aralyq sarapshylar – Kaıdzen (Reseı) ýnıversıtetiniń ókilderi, Kaıdzen ınstıtýtynyń (Úndis­tan), Fraýnhoffera (Germanııa) ınstıtýtynyń, «Solving Efeso», «Strategy Partners Group», «Org­prom» kompanııalarynyń ókil­de­ri lın-tehnologııalardy engizýdiń kóp jyldyq tájirıbesimen al­mas­ty. Qatysýshylar kásiporyn­dar­daǵy utymdy óndiris qural­daryn engizýdiń qyr-syry týra­ly, engizýdiń bastapqy kezeńin­de­gi qıynshylyqtar men erekshelikter týraly habardar boldy. So­nymen qatar, qatysýshylar lın-tehnologııalardy engizýge ar­nal­ǵan jobalardyń shynaıy otandyq bıznes-keısterimen tanysty. О́tken jyly zamanaýı basqarý tehnologııalaryn engizý baǵdar­la­masy boıynsha 13 otandyq ká­siporyn qatysqanyn eske salyp ótý qajet. Olar: «SK «Stroıklass»» JShS (Astana q.), «KazSPO-N» JShS (Almaty q.), «Gordorremstroı» AQ (Almaty q.), «Caspian Beverage Holding» AQ (Almaty q.), «ZHERSU POW­ER» JShS (Taldyqorǵan q.), «Kaınar AKB» JShS (Tal­dy­qor­ǵan q.), «Ekostroıservıs» AQ (Qa­raǵandy q.), «Karaganda Ener­gosentr» JShS (Qaraǵandy q.), «Mýnaımash» AQ (Petropavl q.), «Petropavlovskıı zavod tıajelogo mashınostroenııa» AQ (Petropavl q.), «Kostanaıskıe mıne­ra­ly» AQ (Jitiqara q.), «Aktıýbınskıı zavod neftıanogo oborýdovanııa» AQ (Aqtóbe q.), «AZIIаAVTO» AQ (О́skemen q.). Forým barysynda jarııalanǵandaı, ká­siporyn tarapynan óndiristik bız­nes-úderisti ońtaılandyrýǵa, óndiris oryndaryndaǵy tar sa­la­lardy anyqtaýǵa, lın-qural­dar­dy engizýge, ónim birligin óndi­rý­ge jumsalatyn ýaqytty qys­qar­týǵa qol jetkizildi. «Baǵdarlama sheńberinde ótkizilgen is-sharalar nátıjesinde kásiporyndarǵa tıimdirek jumys jasaýǵa múmkindik týdy, óndiristik qyzmetkerdi lın-tehnologııa quraldaryna úıretti, sol arqyly qyzmetkerlerdiń yn­tasyn kóterýge jáne ishki óndi­ristik jáne aqparattyq aǵymdar­dyń sapasyn kóterýge múmkindik týdy», – dep atap ótti is-shara ba­rysyndaǵy basqarýshy dırektor, «NIF» AQ (basqarý tehno­lo­gııa­laryn engizý boıynsha baǵ­dar­lama operatory) Innovasııa­la­r­dyń servıstik quraldaryn bas­qa­rý ortalyǵynyń dırektory Gúl­nara Esenǵazına. Sonymen qatar forým bary­synda qazaqstandyq kaıdzen-klýb­tyń jumysyn bastaǵany týraly habarlandy, bul klýb óz aına­la­syna kaıdzen fıloso­fııa­syn kez kel­­gen kásiporynda jú­zege asy­rýǵa bar kúshin salyp otyrǵan qazaq­standyq sarapshylardy biriktiredi. I Qazaqstandyq lın-forým ná­tıjesinde «Ortalyq Azııadaǵy aı­maqtyq ekonomıkalyq ynty­maq­tastyqqa yqpal etý» baǵdar­lamasy aıasynda (GTZ) GmbH Teh­nıkalyq Yntymaqtastyǵy boı­ynsha ger­ma­n­ııalyq qoǵammen jáne Reseı Lın-mektebimen me­mo­randýmǵa qol qoı­yldy. II Qa­zaqstandyq lın-forým sheńbe­rin­de Qazaqstannyń joba me­ned­jer­leri odaǵymen, Kaıdzen ıns­tı­týtymen (Úndistan), Reseı Kaıdzen ınstıtýtymen, «Solving Efe­s­o» (Fransııa) kompanııasymen, «Orgprom» (Reseı) kompanııa­sy­men, «Jas maman» (Qazaqstan) stýdenttik ekonomıkalyq bıýro­sy­men ózara memorandýmǵa qol qoıý josparlanyp otyr.

 

TEHNOLOGIIаLARDY KOMMERSIIаLAÝ BOIYNShA KONFERENSIIа

Qazaqstan Respýblıkasy Táý­elsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnal­ǵan Innovasııalyq forým sheń­be­rinde «Qazaqstan Respýblıka­syn­da tehnologııalar men zııatkerlik menshikti kommersııalaý júıesi» taqyrybynda halyqaralyq konferensııa ótti. Konferensııanyń basty maq­sa­ty – tájirıbe almasý jáne Qa­zaqstanda tehnologııalardy kom­mersııalaýdyń tıimdi júıesin qa­lyptastyrýǵa yqpal etý. Bul elde ǵylymdy qajet etetin óndiristiń paıda bolýyna jáne ekonomı­kalyq ósýge alyp kelgen mańyzdy ele­ment bolyp tabylady. Konferensııa jumysyna QR Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıstri Qanysh Tóleýshın, «Ult­tyq ınno­va­sııalyq qor» basqarma tóraǵa­sy­nyń orynbasary Músi­lim Bektep, Inno (Germanııa) bas­qarýshy dırek­tory Pıter Haıdebrek, Yissum ızraıldik kompa­nııa­synyń prezıden­ti Iаaakov Mıh­lın, Skolkovo (Re­seı) joba­lary boıynsha dırektor Loýrens Raıt jáne t.b. qatysty. Tehnologııalardy kommersııalaý júıesin qurýda belgili jetistikterge jetken elderdiń ekono­mı­kalary da joǵary órleý qar­qy­nyna qol jetkizdi. Osy el­der­diń barlyǵynda memleket túr­li kó­ter­meleý tetikteri ar­qy­ly ın­no­va­sııalyq qyzmetti yn­ta­lan­dy­rýda mańyzdy ról oı­na­dy. Teh­­nolo­gııa­lardy kommersııalaý jú­ıe­siniń paıda bo­lýy tikeleı nemese janama túr­de áleýmettik-ekonomı­ka­lyq sı­pat­taǵy mindetterdi sheshýge múm­kindik beredi, olar mysaly, jańa jumys oryn­­daryn ashý jáne ekonomıkanyń básekege qa­bi­let­tiligin arttyrý. 2010 jyldan beri údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý­dyń memlekettik baǵdarla­ma­syn júzege asyrý barysynda Ult­tyq ınnovasııalyq qor Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi atynan tehnologııa­lardy kommersııalaý júıesin qa­lyptastyra bas­tady. 2011 jyl­dan bastap Ulttyq ınnovasııalyq qorda Tehnolo­gııa­lar­dy kommersııalaý júıesin úı­lestirý orta­lyǵy jumys jasaıdy. Qazirgi ýaqytta joo-lar men ǴZI-da kommersııalandyrýdyń 9 keńsesi jumys jasaıdy, kommersııalaý keńseleriniń qyzmetker­lerine arnalǵan oqytý trenıngteri júrgizilýde. Konferensııa barysynda aı­tylǵandaı, kelesi jyly Qazaq­standaǵy kommersııalandyrýdy da­mytý úshin 6 jańa kommersııa­landyrý keńselerin ashý, teh­no­logııalardy kommersııalandyrýǵa granttar engizý, jobalardyń sa­nyn 3 eseden astamǵa kóbeıtý, sondaı-aq aımaqtyq kommersııa­lan­dyrýdy qoldaý ortalyqtaryn ashý josparlanǵan. Konferensııa qorytyndysy boı­ynsha Ulttyq ınnovasııalyq qor Inno-group Inno-group (Germanııa), Yussum (Izraıl) jáne HTSPE (Ulybrıtanııa), Mobile Mon­day (Fınlıandııa), Halyq­ara­lyq ǵylymı-tehnıkalyq orta­lyq­pen (Reseı Federasııasy) yn­tymaqtastyq týraly memoran­dým­darǵa qol qoıdy. Keıingileri tehnologııalardy kommersııa­lan­dy­rý júıesin qurý boıynsha baı tájirıbege ıe. Memorandýmdar atal­ǵan uıymdarmen turaqty yn­tymaqtastyq ornatý úshin negiz bolady, bul olardyń tehno­logııa­lardy kommersııalandyrý salasy men ınnovasııalyq saıa­satty j­ú­zege asyrý jónindegi tájirı­be­sinen úırenýge múmkin­dik beredi.   FORSAIT (BOLJAÝ) BOIYNShA HALYQARALYQ  KONFERENSIIа Qazaqstan Respýblıkasy Táý­elsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnal­ǵan Innovasııalyq forým sheń­be­rinde «Forsaıt bolashaqty ja­qyn­datý tásili retinde» taqy­ry­bynda halyqaralyq konferensııa ótti. Kon­ferensııany QR Indýstrııa já­ne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń qoldaýymen «Ult­tyq ınnovasııa­lyq qor» AQ uı­ymdastyrdy. Konferensııa jumysyna Ǵy­lymı-tehnıkalyq saıasat jónin­degi japon ulttyq ınstıtýtynyń (NIS­TEP), Avstrııa tehnologııa­lyq ıns­tı­týtynyń, Manchester ınno­vasııa­lyq tehnologııalar ıns­tıtýtynyń (Ulybrıtanııa), Koreıa ónerkásip kesheni korpo­rasııa­sy­­nyń (KI­COX) ókilderi jáne t.b. qa­tysty. Olar forsaıt júr­gi­zý­diń utymdy tájirı­belerimen bólisti. Konferensııa jumysynda Qa­zaqstanda alǵash ret ótkizilgen «Ult­­tyq ınnovasııalyq qor» AQ-tyń Ko­reıa ǵylymı-tehnıkalyq for­saıt­ty ǵylymı-tehnıkalyq jos­par­laý jáne ǵylym men teh­nologııany ba­ǵalaý ınstıtýtynyń (KISTEP) ádis­temelik qoldaýymen ótkizgen tu­saýkeseri erekshe na­zardy aýdardy. Forsaıttyq zertteýler ekono­mıka, ǵylym jáne akademııa sa­lalarynyń bilikti mamandarynan tu­­­ratyn sarapshylar tobynyń ju­mysynda óz kórinisin tapty. Aǵym­daǵy trendterdi taldaı oty­ryp sarapshylar berilgen taqy­rypty ári qaraı damytýǵa múm­kindik beretin jańa ádistemeler jasady. Qa­zaqstan damýynyń kúsh­ti jáne ál­siz jaqtaryna, qa­zirgi kezeńde biz­diń elimizdiń aldynda turǵan múm­kindikter men qaýipterge taldaý júrgizdi, sony­men qatar el bo­la­sha­­ǵynyń da­mýy­na mańyzdy yqpal etetin fak­torlar men qajettilik­ter­ge sa­raptama jasaldy. Sondaı-aq, ǵylym men tehnologııany da­mytý salasyndaǵy álemdik trendterge tolyqtaı taldaý jasaldy. Ǵylym men tehnıkany damy­týdyń jahandyq jáne ishki trendterine tolyǵymen taldaý jasaý, sondaı-aq Qazaqstannyń basqa eldermen salystyrǵandaǵy báseke­ge qabilettilik deńgeıiniń ornyn anyqtaý qorytyndylary negizinde sarapshylar toby Qazaq­stan­nyń 2020 jylǵa deıingi ǵylymı-tehnıkalyq damýynyń maqsat­ta­ry men mindetterin boljamdady. Damýdyń oıǵa alǵan deńgeıine 2020 jylǵa deıin jetý úshin Qazaqstanǵa qajetti ónimder men qyzmetter tizimi anyqtaldy. Sarapshylardyń keń orta­syn­da Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi damýy jáne bolashaǵyn tal­qyǵa salý jáne Qazaqstanǵa eń úlken áleýmettik-ekonomıkalyq tı­imdilik beretin basty tehnolo­gııalyq baǵyttar men negizgi sala­lardy anyqtaý maqsatynda, son­daı-aq álemdik rynoktarda oryn­ǵa ıe bolýǵa múmkindik jasaý maq­satynda Delfı saýalnamasy (q­a­zaqstandyq sarapshylardyń úl­ken kólemine júrgizilgen saýalnama) júrgizildi. Saýalnama nátı­jeleri boıynsha, Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi damýyndaǵy basty salalardyń qataryna agro­óner­ká­sip kesheni, ken-metal­lýr­gııa kesheni, energetıka sektory, munaı jáne gaz sektory, mashına jasaý, aqparattyq-kommýnıkasııa­lyq teh­nologııalar, hımııa jáne munaı­ hı­­­­mııasy sekildi ÚIIDB-ǵa kiretin 12 negizgi salalar jatqyzyldy. Respýblıkanyń strategııalyq basymdyqqa ıe resýrstaryn bir jerge shoǵyrlaý maqsatynda anyq­talǵan basym salalardyń sheń­be­rinde elimizdiń ári qaraı damýyna túrtki bolatyn jáne olardy jańa tehnıkalyq deńgeıge shyǵarýǵa múm­kindik beretin tehnologııalar an­yq­taldy. Atalmysh tehnologııalar, olardyń Qazaqstan úshin ekono­mı­kalyq jáne strategııalyq tar­tym­dylyǵy men iske asýshy­ly­ǵyna tehnıkalyq taldaýdan ót­ken­nen soń elimiz úshin synı teh­no­logııalardyń qataryna qosyldy. Júrgizilgen forsaıt zertteý­leriniń nátıjeleri boıynsha 2020 jylǵa deıingi kezeńge elimizdiń ba­sym salalarynyń árqaısysy boı­yn­sha tehnologııalyq jol kar­tala­rynyń jobalary jasaldy. On­da basym salalardaǵy synı tehnologııalar, olardy damytýǵa qajetti resýrstar, sondaı-aq qoı­ylǵan maqsattardy júzege asy­rý­dyń ýaqytsha shegi óz kórinisin tapty. Forsaıt zertteýleriniń nátı­jeleri memlekettiń basym salalar men tehnologııalardy damytý jó­nin­degi strategııasynyń, son­daı-aq Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi ǵylymı-tehnıkalyq dam­ýy­nyń sa­­­laaralyq josparyn kó­keıkest­i­len­dirýdiń negizi bolyp tabylady.  

«20 JYLDAN KEIINGI INNOVASIIаLYQ BOLAShAQQA FÝTÝROLOGTARDYŃ KО́ZQARASY» ATTY DО́ŃGELEK ÚSTEL

Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan Innova­sııa­lyq forým sheńberinde «20 jyl­dan keıingi ınnovasııalyq bola­shaq fýtýrologtardyń kózimen» atty dóńgelek ústel ótti. Is-sharany QR Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń qol­daýymen «Ulttyq ınnovasııalyq qor» AQ uıymdastyrdy . Dóńgelek ústeldiń maqsaty – HHI ǵasyrdyń I jartysyndaǵy álemniń ınnovasııalyq jáne teh­nıkalyq bolashaǵynyń sulbasyn, sonymen qatar Qazaqstannyń a­l­daǵy taıaý 20 jyl ishindegi ınno­vasııalyq jáne ǵylymı-tehnıka­lyq damýdaǵy róli men alatyn ornyn anyqtaý. Batystyq, reseılik jáne otandyq jetekshi fýtýrologtar, fılosoftar, ádebıet­shiler, ǵylym ókilderi, ekonomıs­ter, qoǵam qaıratkerleri jına­lyp jıyrma jyldan keıingi Q­a­zaqstannyń beınesi jaıly sóz qozǵady. Qazaqstanda osyndaı deń­geıdegi mundaı shara alǵash ret ótkizilip otyr Dóńgelek ústel barysynda reseılik ádebıet synshysy Sergeı Pereslegın, tanymal amerıkalyq jazýshy Brıýs Sterlıng, Reseı fýtýrologtar assosıasııasynyń úı­lestirýshisi Vladımır Kıshınes jáne t.b. baıandamalar jasady. V. Kıshınes atap ótkendeı, ýa­qytty aldyn ala kóre bilgen óte mańyzdy. Osylaısha, fýtý­ro­lo­gııa­lyq zertteýlerdiń nátıje­leri tek qana teorııalyq emes, saıa­sı jáne ekonomıkalyq mánge de ıe. Onyń sózi boıynsha, biz bu­ryn kórmegen tehnologııalar jáne jo­ǵary deńgeıdegi quby­lys­tar za­ma­nynda ómir súrý­de­miz, ol biz úshin ádetke aınal­ǵan áleýmettik ómir men saıasattan múlde bólek. Bul ádetten tys ın­tellektýa­l­dyq kúshti jáne forvardtyq boljaýmen aın­aly­satyn adamdardyń qarym-qaty­na­syn qajet etedi. Fýtýrologııa kóbine danalanǵan zat jáne esh­qandaı kollaıder­ler­diń qurýyn kútpeıdi. Onyń da­mýy úshin qo­ǵam men bılik tara­pynan biryń­ǵaı nazar aýdarýdyń mańyzy zor. Biraq ınternet alań­darynyń qol­daýy, zertteýlerdiń granttyq qoldaýy, jınaqtar men mono­gra­fııalardyń shyǵarylýy, halyq­aralyq baılanystardyń qol­daýy óte ózekti bolyp tabylmaq. Innovasııalyq ekonomıka qu­rý jolynda turǵan Qazaqstanǵa turaqty bolashaqty boljaýdyń laıyqty ınstıtýttaryn damytý qajet. Qazirgi ýaqytta QR IJTM «NIF» AQ-pen jáne jetekshi halyqaralyq sarapshylarmen birigip ınnovasııa salasynda Qazaq­stan 2030 jylǵa deıingi ınnova­sııa­lyq damý josparyn jasaý ús­tinde, osyǵan baılanysty ótkizi­lip otyrǵan shara álemdik ınno­vasııalyq prosesti damytýdyń bolashaq ssenarıılerin anyqtaý­da óte mańyzdy oryn alady. Fýtýrologııa boıynsha sessııa­ny ótkizýdiń ózektiligi sońǵy jy­l­darda jetekshi fýtýrologtardy mańyzdy halyqaralyq forým­dar­ǵa (ásirese, ınnovasııalyq) tar­tý­dyń taralyp bara jatqandy­ǵy­men sıpattalady. Mysaly, «Innoprom-2011» atty Reseıdegi jetekshi ınnovasııalyq forýmdar­dyń birinde «Jıyrma jyldan keıingi qoǵam: ınnovasııalyq tehnologııalar nege alyp keledi. Fý­tý­rologtardyń kózqarasy» atty dóńgelek ústel ótti. Sonymen qa­tar, RUSNANOTECH-2011 tór­tin­shi halyqaralyq forýmyn­da ba­tystyq jetekshi fýtýrolog Erık Deksler baıandama jasady, ony nanotehnologııalardyń negizin salǵan atasy retinde esepteýge bolady. 2011 jyldyń ataýly oqıǵalarynyń biri besinshi sın­gý­lıarlyq Sammıtiniń ótkizilýi bol­dy, onyń basty ıdeology álemge áıgili fýtýrolog Reı Kýrsveıl. Aıta ketý kerek, Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna ar­nalǵan Innovasııa­lyq forým sheń­berinde Prezıdenttik ınnovasııalar klýbynyń alǵashqy oty­rysy da ótedi. Prezıdenttik ınnovasııalar klý­by – bul Innovasııalyq Fo­rým­nyń basty sharasy. Klýbtyń birinshi ashyq plenarlyq otyry­synda el­diń ınnovasııalyq da­mýy­na arnal­ǵan baǵdarlamalyq baıandamasy­men, sondaı-aq Prezıdenttik ınnovasııalar klýby­nyń qurylýy tý­ra­ly Elbasy sóz sóı­leıdi dep jos­parlanyp otyr. Klýb­ty qurý tý­ra­ly sheshim aǵym­daǵy jyldyń ma­myr aı­yn­da ótken jumys babyn­daǵy ke­ńeste qabyldanǵan edi. Klýb­tyń basty maqsattary – otandyq ın­novasııa­lyq jobalardy alǵa jyl­jytý jáne taratý, olardy iske asy­rýǵa kómektesý, elge jo­ǵarǵy teh­nolo­gııalardy, trans­ult­tyq korpo­ra­sııa­lardy tartý, ǵylym men ın­novasııalardy da­mytýdy ınvestısııalaý jáne t.b. Sonymen qatar, Klýb ǵylymı-zertteý baǵdarla­ma­­laryn júrgi­zýdi jáne Qazaq­stan terrıto­rııa­synda halyq­ara­lyq kom­­­panııalar tarapynan Qa­zaq­stan ekonomıka­syn qarjylan­dy­ratyn laıyqty ınfraqurylym jasaýdy ynta­landyrady dep kútilýde. Klýb: Qazaqstannyń ınno­va­sııa­lyq damýynyń ózekti máselelerin saraptamalyq taldaıtyn suhbat alańyna aınalady. Kásibı sheshimder men kelesi jylǵa arnalǵan eldi orta jáne uz­aq merzimdi ýaqytta ınnova­sııa­lyq damytý boıynsha usynystar ja­saı­tyn keńes berý uıymy bolady. Elge jetekshi halyqaralyq sarapshylardy, iri halyqaralyq kor­porasııalar, joǵary tehnıka­lyq kompanııalar, tanymal ǵa­lym­dar men ınnovatorlardy, sa­lıqaly ven­chýrly qarjygerler men ınves­torlardy tartý alańy­na aınalady. Eldegi ınnovasııalyq qyz­metti qoldaý maqsatynda ınnova­sııa­lardy taratý jáne memleket bastamalaryn túsindiretin bu­qaralyq is-shara bolady. Eldiń ınnovasııalyq damýy boıynsha ǵylymı, jastar orta­synda, bıznes-ortada usynystar men pikirlerdi jasaıtyn qoǵam­dyq qozǵalys bolady; Daryndy ınnovatorlardy qoldaý qurylymy, áleýmettik lıf­tiler ınstıtýty, biregeı ınnovasııalyq jobalardy qoldaý jáne Memleket basshysy deńgeı­inde jáne halyqaralyq deńgeıde qoldaý mehanızmi. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jyl saıynǵy Jol­daýyn jarııalaýdyń bedeldi ala­ńyna aınalady. Klýbtyń basty máselelerin tal­qylaýǵa qazir jumys isteıtin, so­ny­men birge áleýetti sheteldik ınvestorlar, otandyq jetekshi jáne sheteldik kompanııalar, ha­lyq­ara­lyq sarapshylar men ǵy­lym jáne ınnovasııalar salasyn­daǵy halyq­aralyq sarapshylar men ǵylym salasyndaǵy analıtıkter, jetekshi venchýrlyq qar­jygerler qatysady. Suńǵat ÁLIPBAI, Qanat ESKENDIR.

–––––––––––––––––––––

Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.