Jıyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Qorynyń janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty (ÁESI) alańynda Syrtqy ister mınıstrliginiń qoldaýymen uıymdastyryldy.
Otyrysty ashqan Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory Erjan Saltybaevtyń aıtýynsha, maýsym aıynda ótetin ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń sammıti halyqaralyq qatynastar men jahandyq ekonomıkanyń turaqsyz kezeńinde ótpek.
«Qazirgi tańda qatań sanksııalyq soǵys pen geosaıası teketirestiń tereńdegenine kýá bolyp otyrmyz. Bul, álemdegi strategııalyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa nuqsan keltiretin faktor ekeni sózsiz. Osyndaı kezeńde ShYU-ǵa múshe memleketterdiń keń kólemdegi ortalyq modelin qalyptastyrý jónindegi kózqarastary mańyzdy bolmaq», dedi E.Saltybaev.
Ol sondaı-aq Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn álem moıyndaǵanyn jáne onyń bedeli joǵary ekenin atap ótti. Astanada byltyr ótken ShUY sammıtinde uıymǵa Úndistan men Pákistannyń tolyqqandy múshe bolyp kirgenin eske saldy. Onyń paıymdaýynsha, bul uıym arasyndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge ári áleýetin arttyrýǵa serpin beredi. E.Saltybaevtyń sózine qaraǵanda, Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter sanynyń artýynan qaýiptenýdiń qajeti shamaly.
«ShYU jalpyǵa tanylǵan jáne bedeldi birlestik retinde quryldy. Uıym Eýrazııalyq keńistikte qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýdegi basty tetikterdiń biri sanalady. Shanhaı dıalogyna qatysýshylar ózekti syn-qaterlerge birlesip qarsy turýdyń tıisti alańyn qura aldy», dedi ınstıtýt dırektory.
Budan bólek, E.Saltybaev uıym aıasynda saýda-ekonomıkalyq salanyń jan jaqty tereńdep kele jatqanyna toqtaldy. Sondaı-aq mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy yntymaqtastyqtyń nyǵaıa túsýi ózara yqpaldastyq pen is-qımyl áleýetin keńeıtetinin jetkizdi.
«Úndistan men Pákistan uıymǵa tolyqqandy múshe bolyp qabyldanǵan Astana sammıtiniń tarıhı mánin atap ótken jón. ShYU-nyń keńeıýi uıymnyń yntymaqtastyǵyn tereńdetip, áleýetin arttyrý úshin mańyzdy serpin beredi. Áıtse de, qatysýshylar sanynyń artýy kelisimge kelý men sheshim qabyldaýdy qıyndatady degen pikir aıtylýda. Mundaı qaýiptiń obektıvti sıpatqa ıe ekenin eskerýimiz qajet», dedi E.Saltybaev. О́z kezeginde ShYU bas hatshysynyń orynbasary Aızada Sýbaqojaeva qazirgi tańda «Úlken eýrazııalyq segizdik» formatyndaǵy Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń birinshi sammıtine jan-jaqty daıyndyq júrgizip jatqanyn jetkizdi.
«Árbir sammıtte uıymnyń damý tarıhynyń jańa taraýlary jazylyp, jańa mindetter qoıylady. Aldaǵy sammıt jumysynda ShYU-ǵa múshe memleketterdiń basshylary uıymdy jańa formatta odan ári damytýdyń mindetterin, halyqaralyq jáne óńirlik ózekti máselelerdi qarastyrady», dedi ol.
A.Sýbaqojaevanyń sózine qaraǵanda, maýsym aıynda Qytaıdyń Sındao qalasynda ótetin sammıt óńir men álemdegi beıbitshilik pen turaqtylyqty qoldaýǵa, uıym aıasyndaǵy kópjaqty ózara is-qımyldy tereńdetýge aıryqsha úles qosady.
Forým jumysy barysynda sarapshylar uıymnyń qazirgi kezdegi jaǵdaıyn baǵamdap, alda kezdesýi yqtımal syn-tegeýrinder men damý qarqynyn talqylady. Sondaı-aq ShYU-nyń geosaıası mańyzdylyǵy men róli, qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrý, saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq, kólik jáne týrızm salasyndaǵy áriptestikti nyǵaıtý máseleleri sóz boldy. Otyrysqa qatysýshylardyń barlyǵy jıynnyń ózara senimge negizdelgenin aıta kele, yntymaqtastyqty damytýǵa, kún tártibindegi eń mańyzdy problemalardy birlese sheshýge ýaǵdalasty.
Jalpy, ShYU forýmy 2006 jyldan beri turaqty ótkizilip keledi. Jıyn uıym sammıti qarsańynda uıymdastyrylatyn mańyzdy sharalardyń biri sanalady. Bıylǵy forým jumysyna Qytaı, Reseı, Úndistan, Pákistan, Iran, Aýǵanstan, Belarýs jáne Ortalyq Azııa memleketterinen kelgen delegattar qatysty.
Is-shara búgin de jalǵasady. Forým qorytyndysy boıynsha hattamaǵa qol qoıylmaq. Sonymen qatar Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty men ShYU elderiniń jetekshi saraptamalyq ortalyqtarmen yntymaqtastyq týraly memorandým bekitiledi dep josparlanǵan.
Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan»