ARQALYQTYŃ О́NER ORDASY

Torǵaı óńirindegi ónerli otbasynda dúnıe esigin ashqaly beri ómirim án-kúımen áldılenip kele jatqan sekildi. Árıne, meniń mundaı rýhanı álemniń sara jolyna túsýime, birinshiden, ózderi de halyq arasynan shyqqan ónerpazdar – áke-sheshemniń qulaǵyma besik jyrymen sińirgen ónege-tárbıesi bolsa, ekinshiden, Jangeldın orta mektebiniń án-kúı pániniń muǵalimi Taıshyq Syzdyqov aǵanyń yqpaly zor boldy dep esepteımin. Keshegisiz búgin joq. Esime izdenis joldarym erik­siz túsedi. Respýblıkalyq estrada-sırk stýdııasynan keıin Máskeý gýmanıtarlyq ýnıversıtetin támamdap, elimizde tuńǵysh qurylǵan “Sherter” folklorlyq- etnogafııalyq ansamblinde ánshi bolyp on eki mem­lekette óner kórsetippin. О́mirdegi, ónerdegi jol­dasym Saılaýbek Ordabaevpen birge ótkizgen qyzyq­ty da maǵynaly ómirimdi eske qalaı almaspyn. Ol – minezge baı keremet adam edi, mań­mań­ger ánshi bolatyn. Otyz bir jyl qyzyqty ǵumyr keshtik, halqymyzǵa boıymyzdaǵy talant-qarymymyzdy qaltqysyz arnaı bilik. Eńbektiń elengenine ne jetsin? Más­keý qalasynda ótken Jastar men stýdent­terdiń búkildúnıejúzilik HII festıvaline qatysyp, laýreat atandym. Sodan bergi úzdiksiz tolǵanys pen izdeniske toly shyǵar­mashylyq kezeń sony bıikterge bastaı berýimen taǵylymdy eken. Mine, Arqalyq qazaq jasóspirimder teatrynyń dırektory bolǵanyma da segiz jyldyń júzi tolypty. Teatr – bul meniń baǵa jetpes barym da, ómirimdegi teńdessiz baǵym da, ol meniń áserlendirgish mahabbatym da. Men úshin osy teatrdyń túrlengeni, gúldengeni baqyt ári mereı. Munda negizinen daryndy jastar toptasqan. Torǵaı óńirindegi biz úshinshi kenje teatrmyz. Bulaı deıtinim, oblysymyzdyń eki ret jabylýyna baı­lanysty eki teatrdyń eki oblysqa kóshirilgeni málim. 1972 jyly Torǵaıda shańyraq kótergen S. Qojam­qulov atyndaǵy sazdy drama teatr búginde Jezqaz­ǵanda. Al 1992 jyly ashylǵan sol kezdegi A. Baıtur­synov atyndaǵy teatr qazir Qostanaıdaǵy I. Omarov atyndaǵy teatrǵa qosylyp, kórermenderin ónermen sýsyndatýda. Sonymen, Arqalyqta qaıtadan ósip, órkendep tamyr jaıǵan bizdiń qalalyq teatr endi el senimine ıe bolyp, búginderi oblystyq deńgeıde halyqqa qyzmet etýde. Buǵan da táýbe deımiz. Qazir elimiz teatrlarynda rejısserler jetkilik­sizdigi baıqalady. Biz mundaı qıyndyqtan shyǵýǵa beıimdelip aldyq. Máselen, jas ta bolsa bas bola bilgen Álııa Sadyqova tosyn sheshimdi birneshe qoıy­lymdarymen erekshelengen edi. Qazir ol qalalyq mádenıet saraıynyń dırektory bolyp isteıdi. Jyl saıyn úlken teatrlardan rejısserler shaqy­ryp, tushymdy spektaklder qoıý múmkindigin paıdalanýdamyz. Máselen, “Tarlan” syılyǵynyń laýrety, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri Janat Hajıev qoıǵan Ǵ. Músirepovtiń “Qyz-Jibegi”, Qazaqstannyń halyq ártisi Dosjan Janbotaevtyń “Talanǵan taǵdyry”, Ǵ. Arynovtyń qoıǵan M. Áýezovtiń “Báıbishe, toqaly”, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen ártisteri T. Raqısheva men S.Qarabalın qoıǵan T. Nurmaǵanbetovtiń “Bes boı­daqqa bir toıy”, T. Temenov pen S.Smataevtyń “Kógildir taksı”, S. Qasymbektiń “Aıalashy meni... aıalashy” qoıylymdary jalpaq jurtqa teatr ártisteriniń keń múmkindikterin ashyp berýge yqpal etken edi. Shyńdalý, shynyǵýsyz kórermender talǵamynan shyǵý áste múmkin emes. Bul rette talaı respýblı­kalyq, oblystyq deńgeıdegi teatrlar festıvaline qatysyp, birneshe ret olja alyp qaıtqanymyz kóńilge medet. Petropavldyq, qostanaılyq, astana­lyq, kókshetaýlyq kórermenderdiń talqysyna salynǵan qoıylymdarymyz joǵary baǵalanǵanyn árdaıym maqtan etemiz. О́ıtkeni, osy óńirlik teatr festıvalderine kileń yǵaı men syǵaılar qatysyp, kúsh synasqan bolatyn. Mundaıda tutas teatr namysy qorǵalýy óz aldyna, jekelegen akterler de oza shaýyp báıgelerge ilikken bolatyn. Mysaly, Orynbasar Qoıbaǵarov, Bóltirik Moldashev, Nur­ǵalı Orazbek sekildi tar­lan­darymyz erekshe kóz­ge tústi. Bul da bolsa jalpy ósýimizdiń nysha­ny bolsa kerek. Teatr tiregi – ártis­ter desek, R.Baıkóben, K.Ah­metova, B.Ordabaeva, G.Qoı­shyǵulova, E.Baraqov, Q.Áb­­­­­­di­bekov, O.Nur­­­­­ǵalı, O.Qoı­ba­ǵa­rov, Á.Manetov, B.Mol­dashev sııaqty kórer­men­der yqy­lasyna bólenip júr­gen­der­den áli de mol úmit kúte­miz. Almatynyń T.Júr­genov atyndaǵy óner ıns­tıtýtyn bitirgen Talǵan Bektiń aıaq alysy da qýan­tady. Al arnaıy shaqyrtý­men kelip, teatr ujymyna dáris oqıtyn eli­mizdiń bel­gili akter­lerinen úıre­nip-bilip, tájirıbe jınaqtaý úrdisi odan ári jalǵasyn tabýda. Qostanaı oblysynyń ákimi S.V.Kýlagın men ob­lys­tyq mádenıet bas­qar­ma­sy­nyń bastyǵy S.B.Bóri­­baeva­nyń teatrǵa degen qamqorlyǵyn ár­daıym sezinip kelemiz. Ujym­ǵa ar­naıy avtobýs bólip, ǵı­ma­rat­ty jeńil jóndeýden ótkizdi. Oblys ortalyǵyna baryp óner kórsetýge múm­kin­dik týǵyzdy. Al olardyń kúrdeli jóndeýge kómektesemiz degen ýádesi de bizdi bir serpiltip tastady. Qanat­tanyp júrmiz qazir. Bıylǵy jyly Astana, Almaty qalalarynyń óner oqý oryndaryn bitirgen birneshe jastardy teatrǵa shaqyryp otyrmyz. Qala ákimi Temirjan Tóleýbaev bizdiń bul bastamamyzdy qoldap, qýattap otyr. Úı-jaıdan kómekteskisi bar. Ol kisiniń ákimdik appara­tyn ertip kelip, árbir jańa premerany tamashalaýǵa ýaqyt taýyp júrgeni bizdi tyń izdenisterge ynta­landyra túsýde. Osyndaı abzal qasıet ultymyzdyń dara tulǵasy О́zbekáli Jánibekov aǵamyzǵa tán bolatyn. Bıyl teatrymyzdyń on jyldyǵyn atap ótpek­piz. Osy mereıli dataǵa oraı Qazaqstannyń biraz qalalaryn aralap, ónerimizdi pash etsek degen oıy­myz bar. Sondaı-aq, bizdiń ujymnyń elimizge belgili torǵaılyq aqyn-jazýshylardyń shyǵar­ma­shylyǵyn arqaý etken teatrlandyrylǵan kórinister jasaýy da talǵampaz kórermenderdiń yqylasyn oıatty. Máselen, T.Ábdik, Q.Sársekeev, S.Dosa­nov, S.Tur­ǵyn­bekov, N. Muqatov, Q. Ábil shyǵar­ma­shylyǵy ár qyrynan nasıhattaldy. Keleshekte de avtorlary qatys­tyry­latyn mundaı kezdesýlerdi júıeli túrde ótkizbekpiz. ­ Qazir teatrdyń bas rejısseri Aıgúl Baıadilova úlken shyǵarmashylyq izdenis ústinde. Onyń óner álemin ózindik kórýi men túısinýi, jańasha trak­tovkasy, etnografııalyq paıymdaýy ózi qoıǵan qoıylymdardan aıqyn seziledi. Jastyq jalynmen árbir qoıylymǵa japyryla kirisip ketetin ujym­nyń zor talǵamǵa saı bıikten kórine beretinine senim mol. Otarkúl MUQATOVA, Arqalyq qazaq jasóspirimder teatrynyń dırektory, QR mádenıet qaıratkeriQostanaı oblysy.