Memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń basymdyqtary

Respýblıka Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵyn toılaý qarsańynda Prezıdenttiń 2011 jyldyń 27 qańtaryndaǵy №1144 Jarlyǵymen 2011 jyldyń 8 jel­toq­sa­ny «Shańyraq» kúni dep belgilengen. «Qa­zaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» atalmysh sharany júrgizýge belsendi qatysýda. 2011-2014 jyldarǵa ar­nalǵan turǵyn úı qurylysy baǵdar­la­ma­syn júzege asyrý nátıjesi men júr­giziletin sharalar týraly jan-jaqty «Qa­zaqstannyń turǵyn úı qurylys jı­n­aq banki» AQ basqarma tóraıymy Nurbıbi Serekhajyqyzy NAÝRYZ­BAE­VA áńgimeleıdi. – Ústimizdegi jyldyń basynda 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan jańa turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy bastaldy. Baǵdarlamanyń negizgi operatory «Qa­zaq­stannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ jergilikti atqarý organ­da­ry­men birge atalmysh baǵdarlamanyń or­yn­dalýyn júzege asyrady. Nurbıbi Se­rek­hajyqyzy, 2011-2014 jyldarǵa ar­nalǵan turǵyn úı qurylysy baǵdarla­ma­sy týraly aıtyp ótseńiz? – 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy (budan ári – Baǵ­darlama) Qazaqstan Respýblıkasy Úkime­tiniń 31.03.2011 jylǵy №329 qaýlysymen bekitilgen, baǵdarlamada eki baǵytty jú­zege asyrý kózdelgen, atap aıtqanda: 1) Qazaqstan oblystarynyń, Astana já­ne Almaty qalalarynyń jergilikti at­qarý organdarynyń (budan ári – JAO) tur­ǵyn úı qurylys jınaq (TQJ) júıesine qatysýshylar úshin turǵyn úı salýy; 2) jeke menshik úı salýshylar arqyly salynatyn turǵyn úılerdiń qurylysyn qarjylandyrý úshin ekinshi deńgeıli bankterdi (budan ári – EDB) qorlandyrý. Halyqtyń aýqymdy bóligine turǵyn úıdiń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etetin turǵyn úı qurylysyn damytý prob­le­malaryn keshendi túrde sheshý Baǵdarla­ma­nyń negizgi maqsaty bolyp tabylady. Baǵdarlama aıasyndaǵy birinshi baǵyt sheńberinde jergilikti atqarý organd­aryna 2011-2013 jyldary turǵyn úı salýǵa res­pýblıkalyq bıýdjetten 80,84 mlrd. teńge bólinedi, ony «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ qazirgi jáne jańa salymshylaryna kredıtter berý ar­qyly júzege asyratyn bolady. Turǵyn úı qurylysynyń jobalary al­dyn ala Bank pen jergilikti atqarý or­gan­dary arasynda kelisiledi. Salynǵan tur­ǵyn úıge qoıylatyn belgili bir talaptar kózdelgen, birinshi kezekte turǵyn úı 3 sy­nypty jaılylyqqa sáıkes kelýi kerek, mu­nymen qatar ár sharshy metr úshin baǵasy «taza árlengen» 1 sharshy metr úshin Baǵ­darlamada kózdelgen shekteýli baǵadan as­paýy tıis: Almaty qalasy úshin 142 500 teńge, Astana, Aqtaý, Atyraý jáne О́ske­men qalalary úshin – 112 500 teńge, basqa oblys ortalyqtary úshin – 90 myń teńge. Turǵyn úı satyp alýshylardyń pýlyna qatysýdaǵy basty artyqshylyq – salym­shy úshin qurylys kompanııasynyń qyzme­ti­men baılanysty eshqandaı táýekeldiń bolmaýy, sebebi, salymshynyń jınaqtary qurylys maqsattaryna jumsalmaıdy, qu­rylys merzimi aıaqtalǵanǵa jáne satyp-alý shartyna qol qoıylǵanǵa deıin óziniń jınaq shotynda saqtalady. О́tinishterdi qabyldaý aıaqtalǵannan keıin (berilgen ótinishter sany pýldaǵy pá­terler sanynan az bolǵan jaǵdaıda ǵana ótinish qabyldaý merzimi uzartylýy múm­kin), barlyq salymshylar boıynsha jınaq­taý merzimine, shart somasyna, jınaqtal­ǵan somaǵa, aqshanyń qashannan beri saly­nyp kele jatqanyna (bul shart boıynsha baǵalaý kórsetkishine áser etedi) táýeldi túrde olardyń jalpy ball sany esepteledi. Rásimderdiń retimen jáne esepteý mehanızmimen neǵurlym tolyǵyraq Banktiń www.hcsbk.kz saıtyndaǵy «Salynyp jat­qan turǵyn úıdi satyp alý» bóliminde turǵyn úı qurylys jınaq júıesi arqyly turǵyn úı satyp alýshylardyń pýlyn qalyptastyrý erejeleri arqyly tanysýǵa bolady. Eger, aldyn ala qol jetken tabystar týraly aıta ketetin bolsaq, atalǵan ba­ǵytta Bankte 2011 jyly barlyq oblys ákim­dikterimen turǵyn úı qurylys jınaq júıesine qatysýshylary úshin jalpy aý­dany 335 myń sharshy metr 5 690 páterdi quraıtyn 31 turǵyn úı keshenin salýǵa kelisimder jasaldy. 2011 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha Bankte 4 853 páterdi satyp alýǵa Bank salym­shy­larynyń pýldary ashyldy jáne quryldy (2 488 páterge 3 745 Bank salymshylary ótinish berdi). Qalǵan 2 365 páterge pýl qurý áli júrgizilý ústinde. Baǵdarlamanyń ekinshi baǵyty aıasynda memleket ekinshi deńgeıli bankterdi qor­lan­dyrady jáne qurylys kompanııalary úshin olardyń kredıtterin jyldyq 12% aspaıtyn mólsherlemege deıin arzan­da­tady, mundaı jaǵdaıda, «taza» árlengen turǵyn úıdiń 1 (bir) sharshy metriniń quny 170 000 teńgeden aspaıdy (seısmıkalyq koeffısıenti eskerilgen). Baǵdarlamanyń atalǵan baǵytynda jú­zege asyrýdyń mynadaı shemasy kózdeledi: ekinshi deńgeıli bank kórsetilgen talaptarda kredıt berýge daıyn bolǵan jaǵdaıda, onymen Turǵyn úı qurylys jınaq banki arasynda maqsatty jedel salym shartyna qol qoıylady, onyń talaptary boıynsha qajet somanyń 50%-y ekinshi deńgeıli bank qarajattarynan alynady, al qalǵan 50%-y jyldyq 3%-ben 5 jyl merzimdi depozıt túrinde Turǵyn úı qurylys jınaq bankinen túsedi. Bul qurylys kompanııalary úshin kredıt berý mólsherlemesin jáne sońǵy ózin­dik qun men daıyn úıdiń satylý baǵasyn tómendetýge múmkindik beredi. Qarjylandyrýdyń kórsetilgen she­ma­sy qurylysty aıaqtaý úshin de, turǵyn úı nysandarynyń jańa qurylysyn salý úshin de qoldanylady. Baǵdarlamanyń atalǵan baǵyty boıyn­sha kredıt berý Astana q. «Jaǵalaý-3» TK («Bank SentrKredıt» AQ) jáne Astana q. «Monblan» TK («BTA Bank» AQ) jalǵasýda. – Bul baǵdarlamanyń burynǵy memlekettik baǵdarlamalardan aıyrmashy­ly­ǵy nede? – Birinshi kezekte atap ótetin jaı – turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasyn jasaý qazaqstandyqtardyń baspana máselesin sheshýge baǵyttalǵan. Burynǵy memlekettik turǵyn úı qurylys baǵdarlamalary bıýd­jet salasy, memlekettik kásiporyn qyz­metkerleri jáne jas otbasylardyń baspana muqtajdyǵyn sheshýge baǵyttalǵan bo­la­tyn. Iаǵnı, halyqtyń baspanaǵa asa zárý sanatynan. Al, qazirgi turǵyn úı qurylys baǵdarlamasyna Qazaqstannyń barlyq aza­mattary qatysa alady. Eń bastysy – Bank salymshysy bolyp, turǵyn úı qu­rylys jınaǵy týraly shart jasaý. – Banktiń «Shańyraq» kúnine qa­tysýy týraly aıtyp berseńiz? Qandaı is-sharalar jasalmaq? – Respýblıka Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵyn toılaý qarsańynda, ıaǵnı, 20 kún­tizbelik kún ishinde – «Táýelsizdiktiń 20 shyńy» aıdary boıynsha Prezıdenttiń Jarlyǵymen 2011 jyldyń 8 jeltoqsany «Shańyraq» kúni dep atalǵan. «Shańyraq» kúnin ótkizýdiń maqsaty – Qazaqstannyń turǵyn úı qurylysy boıynsha jetken jetistikterin nasıhattaý. «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ» bul is-sharany ótkizýge belsendi túrde qatysady. 8 jeltoqsan men 15 jeltoqsan araly­ǵyn­da Banktiń oblystyq fılıaldarynda, Almaty qalalyq fılıaldarynda jáne qyz­met kórsetý ortalyqtarynda «Ashyq esik kúnderi» ótpek. Sonymen qatar osy sharalar ótetin kezeńde Astana, Almaty qalalarynyń keıbir kásiporyndarynda já­ne oblystyq ortalyqtarda Bank qyzmet­kerleri shyǵyp Qazaqstandaǵy 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasyn júzege asyrý sharttaryn, Bank qyzmetteri túrlerin tanystyrý ju­mystaryn júrgizedi. Bank seriktesteri «Qazaqstan Halyq banki» AQ jáne «Qazposhta» AQ-tyń keıbir aımaqtyq bólimshelerinde «turǵyn úı qurylys jınaq aptasy» dástúrli aksııasy ótedi. Onda Bank mamandary suraqtarǵa jaý­ap beredi, túsiniktemeler júrgizedi, qa­jetti esepteýlerdi jasap, TQJJ shart­taryn jasaıdy. Eń bastysy, «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» 8-15 jeltoqsan aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Táý­el­sizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı aksııa júrgizedi. Aksııa boıynsha turǵyn úı qu­rylys jınaǵyna shart jasaýshy salym­shy­ǵa komıssııalyq tólemge 20% jeńildik qarastyrylyp otyr. – Nurbıbi Serekhajyqyzy, «Qazaq­stan­nyń turǵyn úı qurylys jınaq ban­ki»AQ Qazaqstannyń bank júıesinde 8 jyl jumys isteýi barysynda ózin turaqty bolashaǵy bar qarjylyq ınstıtýt retinde kórsete bilgeni eshkimge qupııa emes. Bank­tiń aǵymdy jyldaǵy jalpy kórset­kish­terin aıtyp ótseńiz? – Búgingi kúnde turǵyn úı qurylys jınaq júıesine qatysýshylar sany 267 myńnan asady, jasalǵan turǵyn úı qury­lys jınaq sharttarynyń somasy 487 mlrd. teńgeden artyq. «Qazaqstan turǵyn úı qu­rylys jınaq banki» AQ qyzmetiniń nátı­jesi týraly aıtar bolsaq, jalpy, 2011 jyly turǵyn úı qurylys jınaq júıesine qatysýshylar sany aıtarlyqtaı ulǵaıdy. Tek osy aǵymdaǵy jyldyń ishinde 53 myńǵa jýyq jańa qatysýshylar keldi, ol byltyrǵy jyldyń kórsetkishinen 18% artyq, jasalǵan turǵyn úı qurylys jınaq sharttarynyń somasy 121 mlrd. teńgeni qurady, bul byltyrǵy jyldyń osy ýaqy­tymen salystyrǵanda 29% artyq. Bank klıentteriniń qarajattary jyl basynan beri 55%-ǵa ósti jáne 61 mlrd. teńgeni qurady (ótken jylǵy osyndaı kezeńmen salystyrǵanda ósý qarqyny 36% qurady). Kredıttik qorjyn jyl basynan beri 18% ósti jáne 80 mlrd. teńge kórsetkishine jetti. Jyl basynan beri Bank EDB arasynda aktıvter mólsheri boıynsha 16-dan 15-shi orynǵa, menshikti kapıtal mólsheri boıyn­sha 11-den 3-shi orynǵa, jurtshylyqtyń uzaq merzimdi salymdary boıynsha 7-den 5-shi orynǵa kóterildi. – Banktiń damý jospary, basymdyq­tary men 2012 jylǵa degen josparlary qandaı? – Bank 2012 jyly halyqtyń turǵyn úı qurylys jınaq júıesine qatysý úlesin arttyrýdy, Banktiń teńgemen uzaq merzimdi salymdar naryǵyndaǵy jáne turǵyn úı salý jáne júzege asyrýǵa kredıt berýdegi úlesin ulǵaıtýdy josparlap otyr. Bul atalǵan josparly kórsetkishterdi oryndaý maqsatynda 2012 jyly 81,4 myń turǵyn úı qurylys jınaq júıesine jańa­dan qatysýshylardy tartýdy (bul 2011 jylǵy josparly kórsetkishterden 18% artyq), jurtshylyqqa 32,0 mlrd. teńgeden astam somaǵa zaemdar berýdi josparlap otyrmyz. – «Qazaqstan turǵyn úı qurylys jınaq bankinde banktiń damýynyń uzaq merzimdi strategııasy qabyldanǵan bola­tyn. Osy jyldarda Bank qandaı bolmaq? – 2010-2015 jyldarǵy uzaq merzimdi strategııalyq damýǵa sáıkes Bank Qazaq­stan qarjylyq naryǵynda úlken kórset­kishterge qol jetkizbek. Bankti damytýdyń strategııalyq maqsa­ty básekelik qabilettiligin turǵyn úı qu­ry­lys jınaǵy júıesine qatysýshylar sa­nyn ekonomıkalyq belsendi halyq qata­ry­nan 6% jetkizý (turǵyn úı qurylys jı­na­ǵy týraly 600 myń shart) jáne óz kapı­talynyń ulǵaıýyn 2015 jyldyń aıaǵyna deıin 10% kóterý. 2015 jylǵa degen uzaq merzimdi stra­te­gııanyń sapalyq jáne sandyq kórsetkish­teri birneshe kezeńnen turady. Jospar­la­ýy­myz boıynsha 2015 jyly qurylys jáne páter alý boıynsha zaemnyń mólsheri 8,2% quraýǵa tıisti. Agenttik júıeniń tıimdiligin arttyramyz. Qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý baǵytynda tyń­ǵy­lyqty jumys­tar atqarylady. Qyzmet kórsetý sapasy­nyń deńgeıi Qazaqstan turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń barlyq bólimshelerinde 95% quraýǵa tıisti. Birqatar máseleler toptamasy Banktiń tanymaldyǵyn 65% kóterýdi kózdeıtin Banktiń marketıngtik saıasatyna baılanys­ty. Biz iske asyrylatyn jáne qol jetkiziletin maqsattardy alǵa qoıyp otyrmyz, sondyqtan barymyzdy salyp eńbektenemiz jáne Banktiń barlyq býyndarynyń qyz­metin úzdiksiz jetildire beretin bolamyz. – Mazmundy áńgimeńiz úshin úlken rahmet! Sizge úlken tabystar tileımiz! – Búkil Qazaqstan halqyn biregeı ta­rı­hy men mádenıeti bar, keń baıtaq, baq-bereke qonǵan ári ǵajaıyp elimizdiń Táý­elsizdigine 20 jyl tolý merekesimen shyn júrekten quttyqtaýǵa ruqsat etińizder! Barlyq qazaqstandyq otbasy óziniń jeke baspanasyna qol jetkizip, árbir úıde jylylyq, jaılylyq jáne baqyt ornasyn!

Áńgimelesken Ibragım KAPPASOV.