Astana Deklarasııasynyń mańyzy

Syrtqy ister mınıstrleri keńesinde jan-jaqty atap ótildi Elimiz Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov bastaǵan qazaqstandyq delegasııa Lıtva Respýblıkasynyń astanasy Vılnıýs qalasynda 6-7 jeltoqsan kúnderi ótip jatqan EQYU-ǵa múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń (SIMK) 18-shi otyrysyna qatysýda. Bul – Astanadaǵy EQYU Sammıtinen keıingi osy Uıymǵa múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń birinshi otyrysy. Elordada ótken sammıt barysynda Eýropadaǵy qaýip­siz­dik jáne yntymaqtastyq uıymy aımaǵynda birtutas qaýipsizdik keńistigin qurýǵa baǵyttalǵan mindetter qoıylǵan-dy. Al munda sol tujyrymdamanyń bir jyl ishinde qanshalyqty oryn­dalǵany keńinen sóz boldy. EQYU-ǵa múshe memleketter SIMK 18-shi otyrysynyń resmı ashylýynda qabyldaýshy eldiń Prezıdenti Dalıa Grıbaýskaıte, EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵa­sy – Lıtva Syrtqy ister mınıstri Aýdronıýs Ajýbalıs, EQYU Bas hatshysy Lamberto Zanner jáne EQYU Parlamenttik Assam­bleıa­synyń prezıdenti Petros Ef­tımıý quttyqtaý sóz sóıledi. AQSh-tyń Memlekettik hat­shy­sy Hılları Klınton Egıpette parlament saılaýy ádil ótýi qajettigine nazar aýdara otyryp, áıelder quqy men dinı erkindik pen tózimdilik máseleleriniń syrt qalmaýy qajettigin basa aıt­ty. Jerorta teńizi aımaǵy men EQYU arasyndaǵy árip­tes­tik artyp keledi. Osy rette AQSh Memlekettik hatshysy Aýǵanstan máselesi boıynsha Bonn kon­fe­rensııasy qorytyndysyn qol­daý­ǵa shaqyrdy. Aýǵan máselesin ońtaıly sheshýde Ortalyq Azııa elderiniń erekshe ról atqara­tyn­dyǵy da nazardan tys qalǵan joq. Reseı Federasııasynyń Syrt­­qy ister mınıstri Sergeı Lavrov sóz alyp, birqatar naqty usynystaryn ortaǵa saldy. Reseı ózi tarapynan Uıymnyń qu­qyq­tyq negizin, onyń qurylym­da­ry jumysynyń tıimdiligin art­tyrýdy qalaıtynyn bildirdi. EQYU men UQShU arasyndaǵy yntymaqtastyqty sońǵysynyń jobalary negizinde kúsheıtýdi kóz­deı otyryp, qazirgi zaman qaýipterine jaýap beretindeı uı­ymǵa aınaldyrý ýaqyt talaby ekenin atap kórsetti. Qazaqstan syrtqy saıasat ve­domstvosynyń basshysy E.Qa­zy­ha­nov óz kezeginde EQYU Asta­na­daǵy Sammıtiniń ótkizilýi jáne onda qabyldanǵan qory­tyn­dy qujattyń 2011 jyl úshin mańyzdy bolǵandyǵyna erekshe toqtaldy. Astanada Eýrazııalyq jáne Eýroatlantıkalyq qaýipsiz­dik­tiń bólinbestigi men ujym­dasýyn qamtamasyz etýde birlese áreket etý mindetterin ár el óz moıyndaryna alǵan edi. Sondaı-aq barlyq aýyrtpalyqqa qara­maı, ústimizdegi jyly oryn al­ǵan oqıǵalar EQYU-nyń senimdi nyǵaıtý men qoldaýda, ashyq únqatysýǵa yqpal etýde aıryqsha forým ekendigin kórsetip otyr. Qaýipsizdik forýmynyń tóraǵasy retinde elimiz Astana Deklara­sııasyna sáıkes Vena qujatynyń jańarǵan nusqasy ázirlenýine erekshe úles qosty. 1999 jyldan bastap atalǵan qujattyń jańar­tyl­maǵandyǵyn eskersek, bul ózgerister mańyzdy ekendigine kóz jetkizý qıyn emes, dedi E.Qazyhanov. Elimiz adam quqy men negizgi bostandyǵyn saqtaýdaǵy mindetterdi oryndaýdy da qýattaıdy, dep jalǵady sózin Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy. Bul baǵytta kóptegen sharalar júzege asty jáne alda atqarar mindetter de az emes. Elimiz, sonymen qatar, múshe memleketterdi HHI ǵasyr úshin tóz­beý­shilik kórinisterine qarsy kúres jónindegi strategııalyq qujatty ázirleýge shaqyrady. Azııalyq árip­testermen yntymaqtastyq jó­nindegi baılanys tobynyń tóraǵasy retinde Qazaqstan ortaq qaýipsizdik máselesinde eýrazııa­lyq ólshemderdi ilgeriletýge kúsh salatyn bolady. Osy oraıda Astana Mońǵolııanyń EQYU-ǵa mú­she memleket mártebesin alý úshin resmı tapsyrysyn qoldaıdy. Aýǵanstandaǵy ahýalǵa qatys­ty aıtqanda, elimiz osy óńirden shet­eldik áskerılerdiń shyǵary­lyp, qaýipsizdikti qamtamasyz etý­di aýǵandyq bılikke tapsyrý qajet dep sanaıdy. Sonymen qa­tar, Qazaqstan Shveısarııanyń 2014 jyly, Serbııanyń 2015 jyly EQYU-ǵa tóraǵalyqqa tap­syrystaryna qoldaý bildiredi, dedi E.Qazyhanov. Onyń paıy­myn­sha, bolashaq tóraǵalar týra­ly sheshimniń ýaqtyly qabyl­da­nýy alǵa qoıylǵan mindetter sabaqtastyǵyn qamtamasyz etýi tıis. Kóptegen kúndelikti irgeli aýyrtpalyqtar men problemalar EQYU-nyń quqyqtyq márte­be­siniń bolmaýynan oryn alýda. Osy turǵydan kelgende, Qazaq­stan EQYU Úshtiginen ketkenimen, aldaǵy tóraǵalar – Irlandııa men Ýkraınaǵa osy máse­le­lerdi sheshýde qoldaý kórsetýge daıyn. Keńes otyrysy aıasynda E.Qazyhanov birqatar kezdesýler ót­kizdi. Sonyń biri AQSh Memlekettik hatshysy H.Klıntonmen boldy. Onyń barysynda eki el arasyndaǵy strategııalyq árip­tes­tikti damytýdyń perspek­tı­valary men jaǵdaıy, órke­nıet­ter únqatysýyn damytý, aımaq­taǵy, sonyń ishinde qaýipsizdik salasyndaǵy turaqtylyqty ny­ǵaı­tý máseleleri talqylandy. Son­daı-aq kezdesýde eki el ara­syn­da dıplomatııalyq qarym-qa­tynas ornaǵannan keıingi ynty­maq­tastyq barysynda úlken qa­damdar jasalǵany erekshe atap ótildi. Osy rette AQSh Memlekettik hatshysy elimizdiń Aýǵan­standaǵy halyqaralyq koalısııa­ǵa qoldaýyn jáne Shyǵys-Batys, Soltústik-Ońtústik beldeýi jó­nin­degi ózara yqpaldastyqty baı­lanystyrýshy retindegi aı­maq­tyq ıntegrasııany jyl­jy­týdaǵy rólin ataı kelip, óziniń rızashylyǵyn jetkizdi. Sondaı-aq H.Klınton Aýǵan­stan jónindegi halyqaralyq baı­lanys tobynyń otyrysyn Astanada ótkizý, 1000 aýǵandyqqa bilim berý baǵdarlamasyn júzege asyrý sııaqty elimizdiń kóptegen bastamalaryn qoldaıtyndyǵy­men bólisti. Sonymen qatar, H.Klınton AQSh-tyń Batys pen ıslam álemi elderi arasyndaǵy ún­qatysýdy nyǵaıtý jónindegi Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna tóraǵa retindegi Qazaqstanmen ty­ǵyz ózara yqpaldastyqqa múd­deli ekenin de baıqatty. Áńgime barysynda taraptar Astana men Semeıde ótken «Iаdrosyz álem» halyqaralyq forýmynyń ma­ńy­zyn erekshe ataı otyryp, Qazaq­stan men AQSh-tyń ıadrolyq qa­rýsyzdaný men taratpaý sala­syn­da­ǵy kóp jylǵy tıimdi yntymaq­tastyǵyna erekshe toqtaldy. Osy saladaǵy mańyzdy oqıǵa retinde Seýlde 2012 jylǵy naýryzǵa jos­parlanyp otyrǵan Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi ekinshi sammıtke AQSh Prezıdenti B.Oba­ma­nyń shaqyrtýyna oraı Prezıdent N.Nazarbaevtyń qatysýy múm­kindigin atap ótýge bolady. EQYU-nyń Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqy jónindegi bıýrosynyń dırektory Iаnosh Lenarchıchpen bolǵan kezdesýde Qazaqstandaǵy demokratııa­lyq qurylymnyń ary qaraıǵy damý áleýeti talqyǵa tústi. Iа.Lenarchıch Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy men Astana Sam­mıtin ótkizýdegi tabysty qa­damyn joǵary baǵalady jáne qaýipsizdikti nyǵaıtý men yn­ty­maqtastyq salasyna qosqan úle­sin erekshe atady. Áńgime bary­synda aldaǵy Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń saılaýyna qa­tysty oılar da ortaǵa salyndy. Osy oraıda Iа.Lenarchıch EQYU/DIAQB qysqa jáne uzaq merzimdi baıqaýshylaryn 2010 jylǵa deıin Uıymnyń BAQ bostan­dyǵy máseleleri jónindegi ókili qyzmetin atqarǵan Mıklosh Harashtı bastap baratynynan da habardar etti. Al EQYU-nyń BAQ jónin­degi qazirgi tóraıymy bolyp tabylatyn Dýnıa Mııatovıchpen kezdesý barysynda Qazaqstan ta­rapyna elimizdiń ókilge kórset­ken qoldaýy úshin rızashylyq bildirildi. Sonymen qatar, D.Mııatovıchtiń Qazaqstanǵa jasaı­tyn sapary barysy, taraptardyń ary qaraıǵy tyǵyz ózara yq­paldastyqqa umtylystary áńgi­me ózegine arqaý boldy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan» – Vılnıýsten.