Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev óńirge sapary kezinde Oral qalasynda memleket qoldaýymen ashylǵan birneshe óndiristik nysandy aralap, ortalyq alańda halyqpen, Assambleıa ókilderimen, jastarmen júzdesti.
Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý – Memleket basshysy mindettegen basym baǵyttyń biri. Batys Qazaqstan oblysynda da bul salada oń ózgerister kóp. Oraldaǵy «Kvant» JShS – jıhaz jáne turmystyq zattar shyǵaratyn irgeli kásiporyn. Osy salada 15 jyldan beri qyzmet etip kele jatqan fabrıkada eki jyl buryn quny 1,1 mlrd teńge turatyn jańa seh ashylǵan bolatyn. Osynyń nátıjesinde óndiris artyp, ótken jyly kásiporyn 57 myń dana jıhaz shyǵardy.
– «Kvanttyń» ónimderi sońǵy kezde Reseı Federasııasy men Qyrǵyz Respýblıkasyna da tanymal bola bastady, – deıdi JShS quryltaıshysy Mıhaıl Pshenıchnyı.
Fabrıkada búginde jalpy sany 250 jumysshy qyzmet etedi. Kásiporyn dırektorynyń orynbasary Iýrıı Rogodınniń aıtýynsha, fabrıka janynan taǵy bir óńdeý sehyn ashý josparda bar. Kásiporynda qazirdiń ózinde eń jańa stanoktar jumys istep tur, mundaǵy eńbek ónimdiliginiń, ónim sapasynyń joǵary bolýynyń syry osynda.
Kásiporyndy aralap kórip, buıymdarymen, eńbek ujymymen tanysqan Memleket basshysyna Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý barysy, sonyń ishinde ónerkásip sektorynyń, shaǵyn jáne orta bıznestiń qazirgi ahýaly men perspektıvalary jóninde baıandap berdi.
Osy jerde Memleket basshysyna ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda óńirde júzege asyrylyp jatqan jobalar tanystyryldy. Atap aıtqanda, fın tehnologııasy boıynsha turmystyq qatty qaldyqtardy qaıta óńdeý júıesin jańǵyrtý, iri qara men usaq maldyń terisin óńdeý, nan jáne makaron ónimderin óndirý, hımııa óndirisi, dızel otynynyń komponentterin gıdrotazalaý jónindegi jobalar bar. Ásirese «ICM Recycling» JShS-niń jylyna 100 myń tonna qaldyq óńdeý jobasy ekologııalyq zalalsyzdandyrýdan bastap turmystyq qaldyqtardan bıogaz alý, qaıta óńdeý, osylaısha paıda tabýǵa deıingi tizbekti qamtıdy. 2017-2023 jyldar aralyǵyna josparlanǵan bul jobanyń quny 1,7 mlrd teńgege baǵalanǵan, biraq ol júzege asqan kezde ózin-ózi eselep aqtaıtyny qazirdiń ózinde kúmán týǵyzbasa kerek.
Budan keıin Elbasy «Jaıyq Agro LTD» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń zaýytyna bardy. Taýyq etin óndirýge jáne daıyndaýǵa mamandanǵan «Jaıyq Agro LTD» JShS ótken jyly ǵana iri jobany júzege asyrǵan edi. Jylyna 7,2 myń tonna qus etin daıyndaıtyn kásiporyn Batys Qazaqstan oblysynyń ishki suranysyn tolyǵymen qamtamasyz etedi. Fabrıkanyń 10% ónimi eksportqa shyǵarylady. 150 adam turaqty jumyspen qamtylǵan kásiporyn ǵımaratynda Elbasy óńirdegi ózge de agrosektor kásiporyndarynyń, atap aıtqanda «Mıasodel» jáne «Kýbleı» brendteriniń et ónimderin daıyndaýmen jáne óndirýmen aınalysatyn jergilikti kásiporyndardyń jumysy týraly aqparatpen tanysty.
«Batys Qazaqstan mashına jasaý kompanııasy» aksıonerlik qoǵamyna barǵan Memleket basshysy kómirsýtegi shıkizatyn óndirý jáne tasymaldaý salasynda paıdalanylatyn qurylǵylar men jabdyqtar jasaý úderisin kórdi. Kásiporynda azamattyq maqsattaǵy buıymdardan bólek, qorǵanys ónimderi – atys qarýy men oq-dári úlgileri de shyǵarylady.
Elbasy budan keıin qabyrǵaǵa jáne shatyrǵa arnalǵan materıaldardy, shyny jáne metall buıymdaryn shyǵaratyn «Agran» zaýytyna bardy.
Munda fın tehnologııasy boıynsha jylý saqtaǵysh esik-terezeler men qabyrǵalar – sendvıch-panelder shyǵarylady. Oral qalasynda sońǵy jyldary belsendi qolǵa alynǵan «Aqyldy qala» jobasyna sáıkes mundaı materıaldarǵa suranys joǵary. Jylyna 1 mln sharshy metr ónim shyǵaratyn zaýyt jergilikti naryqtyń suranysyn ótep otyr.
Osy jerde Qazaqstan Prezıdentine óńir basshylary kásiporynnyń qazirgi damý barysy jáne memlekettik ınvestısııalyq baǵdarlamalarǵa qatysý arqyly onyń óndiristik qýatyn arttyrý perspektıvalary jóninde málimdep berdi.
Elbasy Oral qalasynyń jańa alańyn aralap kórdi. 2016 jyldyń sońynda paıdalanýǵa berilgen, jalpy aýmaǵy 7,0222 sharshy metr bolatyn jańa alań kóne shahardyń kórkine kórik qosqan, Táýelsiz Qazaqstannyń jańa jetistikteriniń belgisindeı kórinedi. Qalada sońǵy jyldary boı kótergen Qadyr Myrza-Áli ortalyǵy, Saltanat saraıy, Dostyq úıi, bıiktigi 60 metrlik Memlekettik Tý tuǵyry da osy alańda.
Qazaqstan Prezıdenti qaladaǵy ortalyq alańdy aralap kórgennen keıin, memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń iske asyrylý barysymen jáne Oral qalasyn odan ári damytý josparymen tanysty.
Elbasy alańda óńir jurtshylyǵymen, jergilikti Assambleıa múshelerimen kezdesti. Memleket basshysymen kezdesken turǵyndar Nursultan Nazarbaevqa qabyldanǵan «Bes áleýmettik bastama» úshin alǵys bildirdi.
Qazaqstan Prezıdenti elimizde júzege asyrylyp jatqan áleýmettik baǵdarlamalar qoǵamnyń, ásirese jastardyń meılinshe ózekti problemalaryn sheshýge baǵyttalǵanyn atap ótti. Nursultan Nazarbaev Qazaqstan qoǵamynda beıbitshilik pen kelisimdi saqtaýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, elimizdiń qarqyndy ekonomıkalyq damýy úshin óńirlik jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń máni zor ekenin aıtty.
Áńgimelesý sońynda Elbasy oblys turǵyndaryna tabys pen baq-bereke tilep, Qazaqstandy órkendetý isine belsendi atsalysýǵa shaqyrdy.
Budan keıin Elbasy 10 myń oqýshy men jastar túrli baǵyttaǵy úıirmelerge qatysyp, ıntellektýaldy alańdarda bas qosatyn Oqýshylar jáne jastar saraıynda balǵyn boksshylarmen, jas kóshbasshylarmen kezdesti. Osy saraıdaǵy Danııar Eleýsinov atyndaǵy boks ortalyǵynda jattyǵyp júrgen kishkentaı sportshylar Elbasyna Olımpıada chempıony Danııar Eleýsinov sııaqty álemdik jarystarda ozyp shyǵamyz dep sert berdi. Jas boksshylardyń ótinishimen Prezıdent estelik sýretke tústi.
Osy saraıda Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov Memleket basshysyna óńirde densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salasynda júzege asyrylyp jatqan sıfrlandyrý jobasy týraly aıtyp berdi.
Búginde Oral qalasy turǵyndarynyń 100%-ynda elektrondy densaýlyq tólqujaty bar. «Jedel járdem» kólikteri spýtnıktik baılanyspen jáne arnaıy planshetpen jabdyqtalyp, dárigerlik kómektiń jetý merzimi 12 mınýttan 9 mınýtqa deıin qysqarǵan. Mundaı oń qadamdar bilim salasyna da tán. Máselen, Oral qalasy jáne aýdan ortalyqtaryndaǵy bilim mekemeleri tolyǵymen keń jolaqty ınternet jelisimen qamtamasyz etilgen. Oblysta 3-6 jas aralyǵynda balalardy balabaqshamen qamtý 99,9%.
Memleket jáne jekemenshik áriptestigi negizinde oblys aýmaǵynda 43 balabaqsha ashylyp, qyzmet etip tursa, bıyl qosymsha 15 jekemenshik balabaqsha iske qosylmaq. «Osylaısha óńirdegi baldyrǵandardy balabaqshamen qamtý tolyq júzege asady» – deıdi oblys basshysy Altaı Kólginov.
Prezıdent shalǵaı aýyldardaǵy shaǵyn komplektili mektepterdiń jaǵdaıyna kóńil bólip, olardyń sanyn barynsha azaıtýdy tapsyrdy. «Iri eldi mekenderde, aýdan ortalyqtarynda ınternat úılerin salý kerek. Balalar tolyqqandy, jan-jaqty bilim alatyn mektepterde oqýy tıis», dedi Elbasy.
Elbasy budan keıin bir top jańashyl jastar jetekshilerimen kezdesti. «AQJAYIQ» telearnasynyń redaktory Nına Pavlycheva «100 jańa oqýlyq» jobasy boıynsha jaryq kórgen «Medıa etıka» kitabyn qazaq tilinde oqyp shyqqan soń alǵan áserin baıandap berdi. Osy jerde kóp adam kútpegen sát boldy. Ushqysh kıimin kıgen jas jigit 1991 jyly qarasha aıynda túsirilgen beınejazbany kórsetip, osydan 27 jyl buryn bolǵan oqıǵany Elbasynyń esine saldy.
...Qazaqstan Táýelsizdigin jarııalar qarsańda, qarasha aıynda Nursultan Nazarbaev Batys Qazaqstan oblysyna jumys saparymen kelgen edi. Terekti aýdanynyń Ańqaty aýylyna, qazaqtyń asyl tuqymdy aq bas sıyryn ósiretin irgeli sharýashylyǵyna arnaıy at basyn burǵan Elbasy sol aýylda ómir esigin jańa ashqan náresteniń shildehanasyna tap bolǵan. Qýanyshty toıǵa qutty qonaqtyń tap kelýin jaqsy yrymǵa joryǵan Saqpaevtar otbasy sábıdiń esimin Nursultan dep qoıýdy uıǵarypty. Sóıtip kıiz úıde ótken toıda Prezıdent náresteniń týý týraly kýáligine óz qolymen sábıdiń aty-jónin jazyp qaldyrǵan edi. Tarıhı beınejazbada dál osy sát beınelengen eken.
– Myna jerdegi kishkentaı sábı menmin, – deıdi búginde zińgitteı jigit bolǵan Nursultan Saqpaev. – Oral avıasııalyq oqý ornynda ushqysh mamandyǵyn ıgerip júrmin. Bolashaqta bilimimdi jalǵastyryp, avıasııa salasynyń bilikti mamany bolǵym keledi.
Elbasy jastar ókilderimen emen-jarqyn áńgimelesip, olardyń zamanaýı ozyq tehnologııany jappaı ıgerýi qajettigin, álemdik deńgeıdegi básekelerge qabiletti bilikti maman bolýyn eskertti. Elimizde jastardyń bilim alýyna, damýyna memleket tarapynan mol múmkindik jasalyp otyr.
Nursultan Nazarbaev sıfrly jáne aqparattyq tehnologııalardyń qarqyndy damyp kele jatqan jaǵdaıynda básekege qabiletti jastar tárbıelep ósirýdiń mańyzdy ekenin atap ótti.
– Mektepter men ýnıversıtetter ǵylymmen aınalysýǵa baǵdarlanyp otyr. Qazirgi jaǵdaıda adam ómir boıy bilim alýy tıis. Bes-alty jyldan keıin búgingi kóptegen mamandyq joıylyp, ornyna jańa mamandyqtar paıda bolady. Bizdiń bar úmitimiz jastarda. Qarqyndy damyp kele jatqan álemnen qalyp qoımaýymyz úshin ne isteý kerektigin sizder árdaıym oılap júresizder dep senemin, – dep túıindedi sózin Memleket basshysy.
Budan keıin Elbasy Batys Qazaqstan oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri jóninde keńes ótkizdi.
Jıynda oblys ákimi Altaı Kólginovtiń 2017 jyldyń jáne bıylǵy birinshi toqsannyń qorytyndylary boıynsha óńirdiń damý barysy jónindegi esebi tyńdaldy. Sonymen qatar oblys ákimi Qazaqstan Prezıdentiniń memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalar aıasynda bergen tapsyrmalarynyń oryndalýy týraly baıandady.
Basqosýda Nursultan Nazarbaev óńirde daıyn ónim shyǵarý isiniń jolǵa qoıylǵanyn aıtyp, memlekettik áleýmettik baǵdarlamalardyń iske asyrylý barysyna oń baǵa berdi.
– Búgin oblystaǵy nysandardy aralap kórýdegi maqsatymyz – memlekettik baǵdarlamalardyń, sonyń ishinde jaqynda qabyldanǵan «Bes áleýmettik bastamanyń» iske asyrylý barysymen tanysý. Olardy júzege asyrý qoǵam ómirine oń áserin tıgizedi, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Elbasy «Qazaqstan-2050» strategııasynyń maqsattaryna qol jetkizý isinde barlyq oblystyń atqaryp jatqan jumystarynyń mańyzdy ekenin aıtty.
Memleket basshysy Batys Qazaqstan oblysynyń ekonomıkalyq damýynyń negizgi kórsetkishteri ósip kele jatqanyna toqtalyp, óńir turǵyndarynyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan jumystardy jalǵastyrý qajettigin atap ótti.
– Azamattardyń ál-aýqaty turǵyn úı qurylysyna da baılanysty bolady. Sońǵy bes jylda oblysta bir jarym mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgeni – qýantarlyq jaıt. «Bes áleýmettik bastamany» iske asyrý arqyly biz qurylys qarqynyn arttyratyn bolamyz, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetý, aýyl sharýashylyǵyn damytý men aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý máselelerine, sondaı-aq ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń problemasyna toqtaldy.
Elbasy oblys basshylyǵyna ekonomıkanyń jańa sektorlarynda zamanaýı óndiris oryndaryn ashý jónindegi jumystardy jandandyrýdy jáne óńirde jumys istep jatqan kásiporyndardy odan ári damytýdy tapsyrdy.
– Iri ınvestorlardy tartýǵa baǵyttalǵan jumystardy jalǵastyrýdyń da mańyzy zor. Máselen, meniń AQSh-qa saparymnan keıin amerıkalyq iri bıznesmender toby Qazaqstanǵa kelip, kelissózder júrgizip jatyr. Biz úshin olardyń ınvestısııasy, tehnologııalary jáne naryǵy mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev jańa tehnologııalardy paıdalaný arqyly oblysta «jasyl» ekonomıkany damytýdyń qajettigin atap ótti.
Memleket basshysy aýyl jastaryn jumyspen qamtý problemasyna toqtalyp, olardy memleket qabyldaǵan baǵdarlamalardy júzege asyrý úderisine tartýdy tapsyrdy.
Qazaqstan Prezıdenti shaǵyn jáne orta bıznes sektoryndaǵy dısproporsııaǵa nazar aýdardy.
– Oral qalasy men Bórili aýdany shaǵyn jáne orta bıznes óndiretin búkil ónimniń 90 paıyzyn óndirip otyr. Qalǵan 11 aýdanǵa 10 paıyz tıesili. Adamdarǵa bıznespen aınalysýdy úıretip, kásipkerlerdi qoldaýǵa arnalǵan qandaı memlekettik baǵdarlamalar bar ekenin kórsetý kerek. Bıznesti damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý qajet, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy, sondaı-aq eksport kólemin arttyrý úshin óńirdiń shekara mańy áleýetin belsendi paıdalanýdy tapsyryp, oblys ishinde kólik ınfraqurylymyn damytýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.
Sońynda Qazaqstan Prezıdenti óńirdiń damý qarqynyn saqtaýdy jáne jumys sapary barysynda berilgen tapsyrmalardyń júzege asyrylýyn baqylaýǵa alyp, qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy