Zatynda, adamzat balasynyń jıhankezdigi men qorshaǵan ortany tanýǵa qushtarlyǵy týabitti qasıet bolsa kerek. Qazaqtyń «Atyń barda jer tany jelip júrip, asyń barda el tany berip júrip» degen dýaly sózinen sol ańǵarylady.
Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate ZakrytTabıǵatqa qushtarlyq pen jan rahatyn izdeý jolyndaǵy talpynys zamandar óte kele jahanda týrızm uǵymyn qalyptastyrǵany haq. Qazir týrızm ındýstrııasy álemdegi mol tabys ákeletin maıshelpekke aınalǵan. Iаǵnı adamnyń jer taný men alańsyz demalýyna kez kelgen qarjyny qıyp bere salatyndyǵy tabıǵaty ásem óńirler men mádenıeti baı el úshin qazynasyn toltyrýǵa taptyrmaıtyn múmkindik bolyp otyr. Sondyqtan da týrızmniń damýyna dúnıe júziniń barlyq memleketi múddeli. О́ıtkeni týrızmnen túsetin tabys munaı men kólik óndirýden keıingi úshinshi orynda tur.
Dúnıejúzilik týrızm uıymynyń derekteri boıynsha týrızm ındýstrııasy ǵalamshardaǵy jalpy ulttyq ónimniń onnan bir bóligin quraıdy eken. Álemdegi ınvestısııa aınalymynyń 11 paıyzy da osy týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan. Al adamzatty jumyspen qamtý jóninen de týrızm ındýstrııasy aldyńǵy orynda, mysalǵa, jyl saıyn jańadan ashylatyn on jumys ornynyń árbir toǵyzynshysy osy salanyń enshisinde. О́kinishtisi, dúnıedegi jaǵrapııasy jumaqqa bergisiz, tabıǵı klımaty tamasha eldiń biri bola tura Qazaqstandaǵy týrızm ındýstrııasy básekege qabiletti bola almaı keledi.
Onyń bir dálelin syrtqy elderdiń demalys oryndaryna salynǵan mıllıondaǵan qarjynyń kólemine qarap baǵamdaýǵa bolady. Derek boıynsha otandastarymyz shetel kýrorttarynda demalýǵa jyl saıyn 2 mlrd (!) AQSh dollaryna jýyq qarajat jumsaıdy eken. Iаǵnı qazaqstandyqtardyń mańdaı termen tapqan qarjysynyń qyzyǵyn basqalar kórip otyrǵanyn moıyndaýymyz kerek. Bul degenińiz, týrızmi damyǵan elderdiń ekonomıkasyna salynǵan ınvestısııa. Al osy mol qarjyny ishki ekonomıkada aınalysqa jiberýge ne kedergi? Bul endi múldem basqa áńgime.
Biraq aýyzdy qý shóppen súrtý ádiletsiz bolar edi. Qazir elimizdegi týrızm salasynyń damýy qalypty deńgeıde. Ásirese Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda ishki jáne syrtqy týrızmdi damytýǵa baılanysty aıtylǵan tapsyrmalardyń iske asyrylýy negizinde jumys jandanyp otyr. Qazaqstannyń týrıstik áleýetine álemniń yqylasy aýǵan kezeń retinde byltyrǵy EKSPO kórmesiniń ótýin aıtýymyzǵa bolady. Iаǵnı byltyr jaz boıy elimizge 7 mıllıonnan astam týrıst kelgen eken. Bul burynǵymen salystyrǵanda kelýshiler qatarynyń 18 paıyzǵa artqanyn aıǵaqtaıdy. Sondaı-aq ishki týrızmniń úlesi de artyp, týǵan jerdiń tabıǵatyn tamashalap, kórikti mekenderdi aralaıtyn otandastarmyzdyń qatary 20 paıyzǵa ósip, shamamen 6 mıllıon adamdy quraǵan.
Jaqynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Almaty oblysyna jasaǵan jumys sapary barysynda Alakól kóliniń týrıstik áleýetin kózimen kórip, elimizdegi týrızm ındýstrııasynyń damýyna qatysty jıyn ótkizgen bolatyn. Osy jerde elimizdiń týrıstik áleýetin arttyrýǵa qatysty máseleler talqyǵa tústi. Ásirese Alakólge týrıst tartý men demalýshylardyń kelýi men laıyqty demalýlaryna qajetti servıstik qyzmet kórsetýge qatysty keıbir problemalardyń basyn ashyp, tıisti sala basshylaryna tapsyrmalar berdi.
– Alakól – bizdiń Qazaqstannyń týrısteri kóptep keletin jer bolýy kerek. Dál eldiń ortasynda, Almatyǵa da jaqyn, Qaraǵandy men Astanaǵa da asa alys emes, myna jaqtan Balqash pen Jezqazǵanǵa da jaqyn deýge bolady. Bul – shıpaly kól. Emdeıdi. О́te qajetti jer. Qazaqstandyqtar osy jerge kelip demalýlary kerek, – dedi Elbasy Alakól aýdanynyń ortalyǵy Úsharal qalasynda ótken jıynda.
Elbasy aıtqandaı, Alakól jaǵalaýyndaǵy demalys oryndarynyń aty álemge tanymal. Bul jerge keletin demalýshylar sany jyl saıyn artýda. Alakóldiń shıpaly sýynyń dańqy kórshi Reseı, О́zbekstan, Qytaı elderinen asyp, Eýropa týrısterin qyzyqtyra bastaǵan. Kelýshilerdiń kóbeıýi aımaqtaǵy týrıstik nysandardyń damýy men ınfraqurlymynyń jaqsarýyna da yqpal etip otyr.
Otandyq týrızmniń damý kórsetkishteri boıynsha Almaty oblysynda qolǵa alynǵan jumystar aýyz toltyryp aıtarlyq. Sońǵy 4 jyl ishinde bul salada ilgerileý bar. Aımaqta týrıstik qyzmet kórsetý kólemi eki esege ósken. 2017 jylǵy esep boıynsha týrıstik qyzmet kórsetýden bıýdjetke 8,3 mıllıard teńge tabys kelgen. Oblys ákimi A.Batalovtyń aıtýynsha, bıyl bul kórsetkish odan ári jaqsaryp, 10 mıllıard teńgege deıin tabys tabý boljanyp otyr. Bir ǵana Alakólge keletin týrıster sany 1 mıllıon adamǵa jetpekshi. Al munda demalýshylar úshin barlyq jaǵdaı qarastyrylǵan.
– Alakól kóliniń jaǵalaýynda demalýshylar qatarynyń jyl saıyn artýyna baılanysty 2017 jyly «Jetigen – Dostyq – Jetigen» maýsymdyq temir jol qatynasy ashylǵan bolatyn. Bul maqsatta jergilikti bıýdjetten 85 mln teńge bólindi. Tasymaldanatyn jolaýshylardyń boljamdy sany 60 myń adamdy qurady. Poıyzdyń qatynaý kestesi 20 maýsym men 30 tamyz aralyǵyn qamtıdy. Al týrısterdi Alakól kóliniń jaǵalaýyna qolaıly jetkizý úshin Úsharal qalasynda áýejaı qoldanysqa berildi. Qurylys jumystaryna 896,9 mln teńge qarajat bólindi. «Astana – Úsharal – Astana» áýe baǵytyn sýbsıdııalaý ótken jyly 173 mln teńgeni qurady, tasymaldaýdy aptasyna 3 ret «Jetisý» áýe kompanııasy atqardy, – deıdi Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov.
Bul is bıyl da jalǵasyn taýyp otyr. Kúni keshe Elbasy Aqshı aýylyndaǵy jańa temir jol vokzalynyń jumysymen tanysty. Endi Alakóldegi demalys oryndaryna deıin poıyzben qatynaýǵa múmkindik bar. Sondaı-aq bıyl áýe kóliginiń qyzmetin paıdalanýshylarǵa qosymsha múmkindik týdy. Qazir Úsharal baǵytyna Scat áýe kompanııasy qyzmet kórsetýdi bastady. Kelisim boıynsha Reseıdiń Novosibir qalasynan tikeleı áýe reısi ashylýda. Alakóldegi týrıstik klasterdi damytýǵa memleket tarapynan jasalǵan qamqorlyqtyń bir kórinisin Taldyqorǵan – Úsharal baǵytyndaǵy kólik jolynyń qurylysynan da kórýge bolady. Almatydan Taldyqorǵanǵa deıin salynǵan avtoban Alakól aýdanyna deıin jalǵasyp, ári qaraı Shyǵys Qazaqstan oblysyna ótedi.
Jalpy, Almaty oblysynyń otandyq týrızm ındýstrııasynyń damýyna qosyp otyrǵan úlesi qomaqty. El aýzynda «Jer jánnaty – Jetisý» dep bekerge aıtylmaǵan. О́zender órnektegen ólkedegi tabıǵat ǵajaıyptary qazynaǵa qarjy ákeletin tabys kózi ǵana emes, ulttyq mádenıet pen dástúrdi dáriptep, rýhanı jańǵyrýǵa, sol arqyly memleket ımıdjin asqaqtatýǵa taptyrmaıtyn múmkindik bolsa kerek.
– Sońǵy tórt jylda oblysta týrıstik qyzmet kórsetý kólemi eki ese artty. Bul kórsetkish 2014 jyly 3,9 mlrd teńgeni qurasa, 2017 jyly 8,3 mlrd teńgege ósti. Bıyl muny 10 mlrd teńgege deıin jetkizýdi josparlap otyrmyz. Bir ǵana Alakól aýdanynda kórsetilgen qyzmet kólemi 2017 jyly 3,5 mlrd teńgege jetip, 2014 jylǵy deńgeımen salystyrǵanda 8 ese artty, – deıdi oblys basshysy Amandyq Batalov.
Jáne oblystyń týrıstik áleýetin tanytatyn jalǵyz Alakól jaǵalaýy ǵana emes ekenin eskersek, taıaý bolashaqta Jetisý jeri qazaq týrızminiń týyn jelbiretetin ortalyqqa aınalaryna senim mol. Osy maqsatta Almaty oblysynyń aýmaǵynda Alakól men Balqash kýrortty aımaqtaryn damytý jospary ázirlenip, bekitilgen. О́tken jyldyń derekterine sáıkes, aımaqta 680 týrıstik nysan turaqty jumys istedi. Bul oryndarǵa kelip, demalǵandardyń jalpy sany 1,5 mln adamdy quraǵan. Onyń ishinde 1731 adam syrt elden kelgen eken. Oblys boıynsha týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn arttyratyn mekenderdiń qatarynda «Altyn Emel» men «Tańbaly» memlekettik murajaı-qoryqtary, Sharyn shatqaly, Kólsaı kóli sııaqty oryndar bar. Týrızmnen túsken byltyrǵy 8,3 mlrd teńgeniń kóp bóligi osy nysandardyń úlesinde.
Jalpy, elimiz úshin otandyq týrızm ındýstrııasyn damytýǵa laıyqty kóńil bólý Qazaqstannyń kórikti aýmaqtaryn álem nazaryna tanytyp qana qoımaı, dúnıejúzilik naryqtaǵy qomaqty qarjynyń el qazynasyna quıylýyna jol ashady. Al Almaty oblysyndaǵydaı tabıǵı múmkindik bizdiń álemdik týrızm ındýstrııasyndaǵy súbeli úlesten qur qalmaýymyzǵa kepildik beredi.
Aıtpaqshy, jaqynda Almaty oblysynyń ákimdigi, «Kazakh Tourism» ulttyq kompanııasy» AQ jáne «Almaty Taý» týrıstik klasteriniń qaýymdastyǵy ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıǵan bolatyn. Ol boıynsha bıyl oblysta shaǵyn jáne orta bıznestiń 100 nysany ashylady. Olardyń ishinde tek shaǵyn kásiporyndar ǵana emes, sonymen qatar qyzmet kórsetý, ıaǵnı týrıstik nysandar da bar. Máselen, bıylǵy jyly óńirde 25 myń jańa jumys ornyn ashý kózdelse, sonyń 12 myńy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesinde bolady.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy