Narynqol óńirinde ósken kartopqa suranys joǵary ekenin Almatynyń azyq-túlik bazarlarynan saýda jasaıtyn jurt jaqsy bilýi tıis. Tutynýshylardyń talǵamyna tatıtyn ónimniń qunary mol, dámi erekshe bólek, baǵasy da syrttan tasymaldanatyn taýarǵa qaraǵanda, ájeptáýir tómen bolyp keledi.
О́kinishtisi, sońǵy on jyldyń shıreginde aımaqta kartop sharýashylyǵy shatqaıaqtap, jınalǵan ónim aýyl-úıdiń qajetin óteýge ǵana jetip jatty. Birli-jarym kartop ósirýmen aınalysatyn sharýa qojalyqtary daıyn ónimderin qaladan barǵan deldaldar arzan baǵaǵa satyp alǵandyqtan, solarǵa jem bolyp kelgeni de belgili. Endi sol olqylyqtyń orny tolyp, taýly óńirdiń dańqty ónimi baıaǵysha naryqqa molynan jol tabatyn sııaqty.
Mundaıda «qazan aýyzy joǵary» deıtin edi. О́nim piskenshe áliptiń artyn baqqan da durys. Tek narynqoldyq sharýalar dástúrli kásipke shyndap kiriskeni anyq. Jaqynda ǵana Elbasynyń sheshimimen jańadan aýdan bolyp qurylǵan Narynqol óńirinde qazir kartop egý jumystary bastaldy. Jalpy, kartop sharýashylyǵyn jandandyrýǵa qatysty aýdannyń ákimi Jolan Omarovtyń tyń bastama kótergenine birshama ýaqyt boldy. Buǵan deıin ol oblys ákimi aldyna aqtúınek ósirýdiń joly men ónim alýdyń josparyn jiti tanystyryp, qajetti kómek suraǵan. Aımaq basshysy Amandyq Batalov óz tarapynan qoldaý tanytyp, oblystan kerekti qarjy men qoldaý bolatynyn aıtqan-dy. Ákim ýádesinde turdy. Qazirgi kúni qajetti tuqym men egistik jumysyn júrgizýge qajetti tehnıka úshin qarjy bólingen. Shetelden ónimdiligi joǵary tuqym da satyp alyndy.
– Oblys bıýdjetinen kartop sharýashylyǵyn jandandyrýǵa 132 mıllıon teńge qarajat bólindi. Aýdandaǵy kartop egýmen aınalysatyn sharýa qojalyqtarynyń basyn qosyp, tuqymmen qamtamasyz etip jatyrmyz. Keshe ǵana Gollandııadan 80 tonna kartop tuqymy keldi. Jalpy 290 tonna tuqym satyp alynbaqshy. Bizge kelip jatqan «Sante», «Agrııa» degen eki sort – taza elıtalyq tuqymdar. О́nimdiligi óte joǵary. Shyǵyny az. Tuqymdy 4 jyl boıy otyrǵyzyp, jyl saıyn mol ónim alýǵa bolady, – deıdi Narynqol aýdanynyń ákimi J.Omarov.
Gollandııadan kelgen tuqym aýdandaǵy kartop ósirý isinde aldyńǵy orynda turǵan «О́rnek» sharýa qojalyǵynyń qoımasyna saqtaýǵa berildi. Aýdan dıqandary egistikke qajetti tuqymdy osy jerden alatyn bolady. Qazir taý ústi jylynyp, jer qyza bastady. El endi az kúnde kartop egý jumystaryna tolyq kirisedi.
«О́rnek» sharýa qojalyǵynyń basshysy Talǵat Túsipqojaevtyń aıtýynsha, bıylǵy jyl narynqoldyqtar úshin «kókten tilegendi jerden beretin» jyl bolaıyn dep tur. Aýdannyń qaıta ashylyp, ortalyqtyń oralýy shekaralyq óńirge ekinshi ret ómir syılaǵandaı bolsa, osy aımaqqa tán ónimdi ósirýge memleket tarapynan qoldaý jasalýy jergilikti sharýalardyń isin ilgeriletpek.
– Kezinde osy Narynqoldaǵy kartop egetin alqaptyń kólemi 8 myń gektardan asatyn edi. Qazir sonyń tórtten biri ǵana qaldy. Nıet bolǵanymen, múmkindik shekteýli. Bizdiń ujym byltyr 200 gektar alqapqa kartop egip, odan 5 myń tonna ónim aldyq. Tehnıka men tuqym jaıy jaqsarsa, kólem artyp, ónim de kóbeıedi, – deıdi sharýa jaıyna toqtalǵan T.Túsipqojaev.
Oblys ákimi Amandyq Batalov jaqynda Narynqol aýdanynda bolǵan saparynda kartop sharýashylyǵyn qoldaýǵa qosymsha qarjy bólinetinin, oǵan egistikti kútip-baptaýǵa arnalǵan sońǵy úlgidegi tehnıka satyp alynatynyn aıtqan bolatyn. Qazir ýáde etilgen 500 mln teńge qarastyrylyp, aýdannyń óz aldyna mashına-traktor stansasyn qurýdyń qamy jasalyp jatyr. Sheteldik tehnologııa aýylǵa keletin bolsa, kartopty otyrǵyzý men baptaýǵa ketetin artyq shyǵyn adam kúshi azaıyp, tıimdiligi artatyny sózsiz.
Munan bólek, Narynqol óńirinde ósirilgen kartoptan alynatyn ónim túrlerin kóbeıtý josparda tur. Bul iske gollandııalyq ınvestorlar qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Buıyrsa, jaqynda eki el iskerleri arasyndaǵy kelisim boıynsha krahmal zaýyty men kartoptan frı jáne chıpsy jasaıtyn shaǵyn kásiporyndar iske qosylady dep kútilýde. Jospar boıynsha zaýyttar Ile aýdanynyń aýmaǵynda boı kótermek. Almaty qalasynyń irgesindegi zaýyttardyń ónimin ishki, syrtqy naryqqa birdeı shyǵarýǵa yńǵaıly jaǵdaı jasalmaq. Al shıkizatqa Narynqol kartoby qoldanylady. Gollandııalyqtardyń esebi boıynsha aýdandaǵy kartop sharýashylyǵy jyl saıyn 7 myń tonna daıyn ónim ótkizýleri tıis. Aýyl adamdary úshin bul óte qolaıly usynys. Jumys júredi, tabys molaıady. Demek, Narynqoldyń áıgili kartoby úlken naryqqa jol tartady deýge tolyq negiz bar.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy