Alapat soǵystyń alasapyran maıdanynda Otan úshin, el úshin dep tolarsaǵynan qan keshken jankeshti jaýyngerlerdiń qatary búginde sıregen. Uly Jeńistiń 73 jyldyǵyn bıyl elimizde 2067 maıdanger men 140 632 tyl eńbekkeri qarsy aldy. Bizdiń beıbitshilik besiginde terbelýimizge jastyq jalyny men qajyr-qaıratyn arnaǵan osynaý jandarǵa qandaı qurmet pen kómek kórsetilse de kóptik etpeıdi. Endeshe olarǵa qandaı jeńildikter jasalǵan? Mundaı jumystarǵa muryndyq bolýdy dittegen birden-bir uıym «Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi qandaı jumystar atqarýda? Osy saýaldarǵa jaýap alý úshin uıymnyń basshylyǵyna habarlasqan bolatynbyz.
Qurylǵanyna 31 jyl bolǵan «Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi búginde 2 mıllıonǵa jýyq ardagerdiń basyn biriktirip otyr. Bastapqyda Uly Otan soǵysyna qatysqan jaýyngerler men tyl eńbekkerlerine qoldaý kórsetý maqsatynda irgesi qalanǵan uıym búginde qataryna zeınetkerlerdi de qosqan.
«Qazir uıymnyń esebinde 1 944 067 zeınetker bar. Olar 14 oblystyq, 260 aýdan, qalalyq jáne 10132 bastaýysh ardagerler uıymyna tirkelgen. Alǵashqy jyldary Ardagerler uıymyn Uly Otan soǵysynyń otty jalynymen shyńdalǵan Sháńgereı Jánibekov, Saǵadat Nurmaǵanbetov, Maqtaı Saǵdıev, Qaıyrbek Súleımenov jáne О́mirzaq Ozǵanbaev qatarly azamattar basqardy. Búginde UOS ardagerlerine memleket tarapynan barlyq jaǵdaı jasalǵan. Olar túgel pátermen qamtylǵan, tegin medısınalyq kómek alady. Zeınetaqy men járdemaqy da jyl saıyn ósýde. Respýblıkalyq bıýdjettiń áleýmettik salaǵa bólgen shyǵyny bıyl 12 paıyzdy qurap, 4,1 trıllıon teńgeden asty. Zeınetaqynyń ósýi 3 mıllıonnan astam qazaqstandyqtyń tabysyn arttyrdy. Yntymaqty zeınetaqy bıyl 1 qańtardan bastap 8 paıyzǵa artsa, bazalyq zeınetaqy 1 shildeden bastap eńbek ótiline baılanysty ortasha alǵanda 1,8 ese kóbeıetin bolady. Budan bólek ár jyly jergilikti bıýdjet esebinen jáne demeýshilerdiń kómegimen UOS pen tyl ardagerlerine qomaqty qarjy bólinip keledi», deıdi «Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi Ortalyq keńesiniń tóraǵasy Baqtyqoja Izmuhambetov.
Uıymnyń jasap jatqan jumystaryna toqtalǵan B.Izmuhambetov ardagerlerdiń jastar tárbıesine belsendi atsalysyp kele jatqanyn tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, soǵysta Otan úshin otqa túsken jaýyngerler men tylda tynbaı eńbek etken ardagerlerdiń erligin jastar tárbıesine paıdalaný – uıymnyń basty maqsattarynyń biri. Sondyqtan da ardagerler men oqýshy, stýdentter arasynda jıi kezdesýler ótip turady. Al Astananyń 20 jyldyǵyna oraı «Ǵasyr jańalyǵy – Astana» degen atpen ardagerler shyǵarmashylyǵyna baıqaý jarııalaǵan Ardagerler uıymy qarttardyń qyzyqty da qıyndyqqa toly ómir jolyn jastarǵa úlgi etip, patrıottyq sezimin oıatýdy kózdep otyr.
Memleket basshysy 2010 jyly 17 aqpanda Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda Úkimet pen barlyq deńgeıdegi ákimderge Ardagerler úıin ashý týraly nusqaý bergen bolatyn. B.Izmuhambetov sodan beri ardagerler uıymdaryna qamqorlyq kórsetilip, Ardagerler úıi boı kótere bastaǵanyn aıtty. «Búginde elimizde 100 Ardagerler úıi bar, onyń 9-y oblys ortalyqtarynda ornalasqan. Ásirese bul jumystar Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda, Jambyl, Mańǵystaý, Qostanaı, Almaty sııaqty oblystarda qarqyndy uıymdastyrylýda», deıdi ol.
Astanada qalalyq ardagerler uıymynyń bastamasymen turǵyn úı keshenderiniń janynan 20-ǵa jýyq Ardagerlerdiń shaǵyn ortalyǵy ashylǵan. Uıym basshylary qarttardyń basyn qosqan mundaı shańyraqtardyń tárbıe ordasyna aınalatynyna senimdi. Bul bir jaǵynan ardagerlerdiń shahmat, doıby oınaıtyn, gazet-jýrnal oqıtyn jaıly demalys turaǵy da bolmaq.
Soǵystyń aıaqtalǵanyna 73 jyl ótse de elge oralmaǵan otandastarymyzdy izdeý jumystary eshqashan toqtaǵan emes. Týǵan jerden jyraqta qaza tapqan talaı maıdangerdiń denesi Ardagerler uıymynyń atsalysýymen kir jýyp, kindik kesken jerine jetkizildi. О́tken jyly izdestirý nátıjesinde tabylǵan Aqmola oblysy Selınograd aýdany Jalǵyzqudyq aýylynda 1912 jyly dúnıege kelip, 1941 jyly 24 aqpanda áskerge shaqyrylyp, soǵysta 1943 jylǵy 18 naýryzda Kalýga oblysy Spas-Demensk aýdanynyń Kamensk selosyn jaýdan qorǵaýda qaza tapqan Tájibaı Nurkishevtiń baýyrlastar zıratynan ákelingen topyraǵy óziniń týǵan ólkesine jetkizildi.
«74 jyl boıy soǵysta iz-túzsiz joǵalyp ketti dep sanalyp kelgen bul jaýyngerdiń múrdesi 2017 jylǵy 8 maýsymda reseılik arnaıy izdeý ekspedısııasy jumystary nátıjesinde tabylyp otyr. Reseıdegi Qazaqstan elshiligi men Máskeýdegi qazaq qaýymdastyǵynyń kómegi arqasynda jaýyngerdiń kapsýlasy musylmandyq jolmen quran oqylyp, marqumnyń týǵan jeriniń qoınaýyna berildi. Osyndaı saýaby mol ıgilikti isti uıymdastyrýda Ardagerler uıymy burynǵy Keńes quramynda bolǵan elderimen tyǵyz baılanysta», deıdi uıym tóraǵasy B.Izmuhambetov.
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»