Asta­na­nyń 20 jyldyǵyna arnalǵan kerýen elordaǵa bet túzedi

Munyń ózi Qazaqstan men Reseıdiń shekaralas óńir­le­ri ara­syndaǵy qarym-qaty­nas­tar­­dyń jańa turpatta qa­lyp­ta­sýyna da yqpalyn tıgizdi. Kóp ke­shikpeı shekaralas óńirler úshin ortaq ekonomıkalyq, gýma­nı­tarlyq jáne ekologııalyq máselelerdi tıimdi túrde sheshý joldary bel­gilendi. Bul qadam tatý-tát­ti kórshilik baılanystardyń óris­­­teýine jol ashty. Qazaq­stan men Reseı óńirleri arasyn­da­ǵy osyndaı shekaralyq yn­ty­­maq­­tastyqtyń ómirsheń, qaı­ta­lan­bas modeli Reseıdiń Oryn­bor já­ne Qazaqstannyń Aqtóbe ob­lys­tary arasynda jyldan-jyl­ǵa nyǵaıyp keledi.

Búgingi kúni eki óńir arasyn­da­ǵy ekonomıkalyq jáne mádenı baı­lanystar odan ári tereńdeı tús­keni de atar tańdaı, batar kún­deı shyndyq. Aıtalyq ót­ken 2017 jyldyń kókteminde Orynbordaǵy Aqtóbe obly­sy­nyń kúnderi úlken tabys­pen ótkenine kýá bola ala­­myz. Eń bastysy, budan bir jyl bu­ryn eki óńir basshylary qol qoı­ǵan kelisimde kórsetilgen óńir­aralyq máseleler tolyqtaı der­lik sheshimin tapqanynyń ózi bir mereı. Aımaqtyq-shek­ara­lyq deńgeıde kelisózder úste­lin­de qoıylǵan ózekti jaıttar qanattasa órkendeýge qazyq bola alǵany eki jaqtaǵy sarapshylar men jumys toptarynyń da ná­tıjeli eńbeginiń kórinisi.

Ekinshi bir kózqaras turǵy­sy­nan qarastyrǵanda munyń ózi beıne bir synaq ispettes der bol­saq, budan eki jaqtyń da abyroı­men óte bilgeni atap aıtýǵa tu­rar­lyq is. Osy arqyly shekaralas óńirlerge ortaq tustardyń túı­in­deri tarqatyldy. So­nyń ishin­de ekonomıkalyq yn­ty­maq­tastyqtyń basty býyny – otyn-energetıka kesheni, ıaǵnı munaı ónimderi men gaz óndirý jáne kógildir otyndy qaıta óńdeý salasy boıynsha berik ónerkásiptik negiz qalandy. Sondaı-aq strategııalyq árip­tes­tik ekijaqtaǵy mashına jasaý isi­ne oń septigin tıgizdi.

Sońǵy bir jyl ishinde tur­mys­­­tyq-gýmanıtarlyq máse­le­­lerge qatysty da sheshimin tap­­qan ister kóp. Shekaralas aýdan­dardyń turǵyndary úshin ar­naıy shekara ótkelderine qa­tysty máseleler naqtylandy.

Byl­tyr sáýir aıynyń aıaǵynda Oryn­borda ótkizilgen Aqtóbe ob­ly­synyń kúnderine jýrnalıstik issa­parmen jolymyz túsken kezde Reseı shekarasynan bastalǵan jol­dyń 45 shaqyrymdyq bó­ligi oıqy-shoıqy ekenin kór­genbiz. Al qazir qandaı desek, bu­­ǵan – «taqtaıdaı» dep jaýap qaı­tarýǵa ábden bolady. Bir sóz­ben aıtqanda, qysqa ýaqyt­tyń ishinde aıaqtalǵan kúrdeli jón­deý búginde shekaralas oblys­tar arasynda barys pen keli­s­tiń odan ári jıileı túsýine jol ashyp otyr. Buǵan jaýap re­­tin­de búgingi kúni aqtóbelik av­­to­jolshylar Aqtóbe-Or baǵy­tyn­daǵy magıstraldyń Reseı Fe­derasııasyna deıingi bóligine kúr­deli jóndeý jumystaryn júr­gizýde. Onyń qurylysy bı­ylǵy jyldyń sońyna deıin aıaq­talmaq.

Endi mine, tabıǵattyń tamyl­jy­ǵan kezinde, Aqtóbede ótki­zil­­gen Orynbor oblysynyń kún­­deri dostyq pen tatýlyqtyń tý­­yn taǵy da jelbiretip ala jó­ne­ldi. Sondaı-aq bul kúnder tek shekaralas Aqtóbe men Orynbor oblystary úshin ǵana emes, tu­tastaı egemen elimiz úshin, tip­ti kerek deseńiz izgi nı­et­ti memleketaralyq qarym-qa­ty­nastar úshin eleýli ról at­qar­dy deýge ábden bolady.

Bulaı deýimizdiń basty syry nede? Aldymyzdaǵy shilde aıy­nyń 6-shy juldyzynda Asta­na­nyń 20 jyldyǵy keńinen atalyp ótpek. Osy mereıli datanyń qur­metine oraı kúnder kezinde ar­naıy uıymdastyrylǵan avto­kerýen Orynbordan Qyzyl­or­da qalasyna qaraı attandy. Máseleniń mánisi mynada. Oryn­bordyń qazaq eliniń tuńǵysh astana­sy bolǵany tarıhtan jaqsy málim. Budan keıin el astanasy Orynbordan Qyzylordaǵa, sodan soń Almatyǵa kóshirildi. Al soń­ǵy 20 jyl ishinde eldiń ordasy – Astana bolyp otyr. Avto­ke­rýen qazaq eliniń buǵan deıingi úsh astanasyn aralap, 6 shilde kú­ni kerýenniń basyn Astanaǵa ti­remek.

Osy ýaqyt aralyǵynda onyń qu­ramyndaǵy memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, zııaly qaý­ym men jastar ókilderi máde­nı­et pen óner janashyrlary, ǵalymdar men bilim, densaýlyq saqtaý salasynyń mamandary atalǵan baǵyt jolynda kezdesýler ótkizedi. Sheberlik sabaqtaryn júrgizip, turǵyndarǵa tıisti keńester men kómekter beredi. Mundaǵy basty maqsat – Astanany asqaqtatýmen birge qazaq eliniń burynǵy astanalary Orynbordyń jáne Qyzylorda men Almatynyń or­nyn olqy túsirmeý. Onyń ár­qaısysynyń elimizdiń da­mýy­ndaǵy alatyn orny men már­te­besi týraly ǵıbratty áńgi­me­ler órbitý. Bul jóninde Aq­tó­be men Orynbor oblystary res­mı delegasııalarynyń kez­de­sýi men Tuńǵysh Prezıdent atyn­daǵy saıabaqta Orynbor obly­synyń kúnderi saltanatty túrde ashylý rásimi kezinde Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Sa­par­baev aıtyp berdi.

Orynbordyń Qazaqstannyń tuńǵysh astanasy bolǵanyn eshkim tarıhtan sy­zyp tastaı almaıdy. Osy oraı­da Orynbor – Qyzylorda – Al­maty – Astana avtokerýeniniń qyz­metin Orynbordan bastaý jó­ninde shekaralas áriptester ta­ra­pynan usynys túsken kezde bu­ǵan túsinistikpen qaraı bildik. Oryn­dy tilekke qoldaý kórsettik, dedi Orynbor oblysynyń gýbernatory Iýrıı Berg. Sondaı-aq shekaralas óńir basshysy resmı delegasııalardyń kezdesýi ke­zinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqs­tan men Reseı taǵdyrdyń ózi qos­­qan ejelgi tarıhı kórshiler eken­digi jónindegi sarabdal só­zin alǵa tartyp, sol ejelgi qa­rym-qatynastardy qazirgi geo­saıa­­­sı jáne ekonomıkalyq ta­­laptarǵa saı jalǵastyryp, jań­­ǵyrta berý basty kórshilik ári áriptestik paryz ekenin máli­m­- d­edi.

Sondaı-aq Orynbor oblysy úkimetiniń tóraǵasy Iý.Bergtiń tujyrymdaýynsha, óńiraralyq ynty­maqtastyqty qalyp­tas­tyrý isi eki jaqqa da birdeı tıim­­dilik ákele bildi. Osy ar­qyly ekonomıkalyq baı­la­nys­­tar men óndiristik koopera­sııa­ny damytýdyń negizderi qa­landy. Osyndaı baılanystar gý­manıtarlyq salada da ornyǵyp ke­ledi. Onyń basty kórinisiniń biri – Orynbor men Aqtóbe oblys­tary arasyndaǵy ekonomıkalyq já­ne gýmanıtarlyq turǵydaǵy baıypty qarym-qatynastar dedi ol odan ári. 

Gýbernatordyń aıtýy boıyn­sha, Orynbor oblysynyń Aqtó­be­degi kúnderine qatysý úshin myń­nan astam adam kelipti. Onyń ne­giz­gi quramy isker toptar men ká­sip­kerlik qurylymdardan, mı­ne­raldy ónimderdi óndirý men óń­deý isiniń sheberlerinen, mashınalar men elektr jabdyqtaryn qu­ras­tyrýshylardan turady. Orynbor Reseıdiń dalalyq óńi­ri­nde ornalasqan shetkeri oblys­ta­ry­nyń biri bola tursa da, sońǵy ýaqytta onyń jalpyreseılik ekonomıkanyń damýyna qosyp otyrǵan úlesi jyldan-jylǵa ósip kele jatqany baıqalady. Buǵan she­karalas aımaqta jasaqtalǵan ınves­tısııalyq baǵdarlamalar men jobalardyń tıgizgen yqpa­ly mol, dedi kezdesýler kezinde Oryn­bor oblysy úkimeti tór­aǵa­sy­nyń orynbasary, vıse-gýber­na­tor N.Levınson. sondaı-aq onyń aıtýynsha, ónim óndirýshi ón­diristik qurylymdar arasynda birlesken kásiporyndardyń sany ósip keledi eken. Sóz joq, bul óte jaǵymdy jaıt. Sonyń ishinde Natalıa Lazerevna «Zaber 56-«Vanıl» sekildi Orynbor men Aqtóbe óndirisshileriniń ba­syn qosqan irgeli jobany oń mysal retinde keltirdi.

Taǵy bir túısingenimiz, bala­ma­ly energııa kózderin óndirý men damytý isinde shekaralas óńir­­ler arasynda birin-biri baıyta­tyn ári birinen-biri úırenetin tá­ji­rı­beler jetkilikti ekendigi. Son­daı-aq orynborlyqtar taıaýda bız­­nes-klass jobasy sheńberinde «Tá­limger-2018» jobasyn beki­t­ken eken.

Sáıkestilik deımiz be, joq álde kezdeısoqtyq deımiz be, ne de­­seńiz o deńiz, dál osyǵan uqsas jo­­ba bıyl Aqtóbe oblysynda da qolǵa alynǵanyna tańǵalmaı kó­­rińiz. Buǵan Aqtóbede bıznesti ja­­ńadan bastaǵandardyń qadam­da­ryn qoldaý úshin respýblıkada balamasy joq aıryqsha joba qolǵa alynǵanyn aıtqan jón. Onyń basty bir ereksheligi –jobaǵa qatysýshylar bıznestiń jilik maıyn shaǵyp ishken bilikti de tájirıbeli tálimgerge be­ki­til­ýi­nde.

Sondaı-aq Orynbor ob­ly­sy­n­da densaýlyq saqtaý isi men me­dısınanyń damýy tu­tas­taı Reseı Federasııasy boıyn­sha al­dyńǵy orynda ekeni jasyryn emes. Munda tipti Fe­dorov atyn­daǵy kóz aýrýla­ry klınıkasy búkilreseılik ma­ńyzǵa ıe. Kúnder kezinde Aq­tóbe qa­lasyndaǵy Tuń­ǵysh Pre­zı­de­nt atyndaǵy saıa­baq­ta or­na­las­ty­rylǵan kór­me­ler tiz­be­ginde «Jo­­ǵary teh­no­lo­gııa­lyq me­­dı­sı­­nalyq kómek» dep atalatyn Oryn­bor oblysy medısı­na­sy je­t­istikterine arnalǵan kór­­meni kór­shiles óńirler basshy­lary B.Sa­parbaev pen jáne Iý.Bergpen bir­ge tamashalaýdyń sáti túskeni-di.

Sóz joq, bardy bar, jaqsyny jaq­sy dep baǵalaý paryz. Teńizdiń dámi tamshysynan bilinedi degendeı, kórme pavılondary men qabyrǵalyq materıaldarǵa kóz tastaǵan kez kelgen adam Oryn­bor medısınasynyń ozyq dás­túrlerine qanyǵa alady. Áıtse de orynborlyqtardyń stra­tegııalyq áriptesteri – aq­tó­be­likter de bul baǵytta báse­ke­ge tótep bere alatyndaı deń­geı­de ekenin aıtpaı ketsek, shyn­dyq­qa qııanat bolar. Mun­da me­dısınalyq klaster qu­rý isi boı­ynsha respýblıkada ba­la­ma­sy joq jobalar qolǵa alyn­ǵan. So­ǵan sáıkes Aqtóbede res­pýb­lı­kanyń batys óńirindegi Batys Qazaqstan, Atyraý, Mańǵystaý jáne Qyzylorda oblystarynyń tur­ǵyndaryn medısınalyq qyz­met­pen qamtıtyn iri orta­lyqqa aınalǵanyn aıtý qa­jet. Kúnder ke­zinde oblys orta­lyǵyndaǵy «Da­­rý» kóz aýrýlaryn emdeý or­ta­lyǵynyń qyzmetimen tanys­qan orynborlyq mamandar oǵan oń baǵa berdi.

Sonymen aqtóbelikter oryn­bor­lyq kórshilerinen, olardyń ıgi de izgi isterinen kóńilderine ta­ǵy da qandaı oı túıe alady? Biz­diń oıymyzsha, Orynbor úki­me­ti Qazaqstannyń Aqtóbe men Batys Qazaqstan oblystarymen shektesetin gýbernııalyq shetkeri óńi­ri – Sol Ileskige  mol qara­jat quıyp jatqany taǵy­lym alý­­­ǵa turatyndaı is. Ejel­gi Ilesk tuzdy kóliniń emdik qa­­sı­eti ǵylymı-medısınada dá­­lel­den­genine 165 jyl bolǵan eken. Kúni keshege deıin osy jer­diń aınalasy jartylaı jaba­ıy kúıin­de bolyp kelgeni qazaq­stan­dyqtarǵa da qupııa emes. Ári oǵan aǵaıyndarymyz em alý úshin «tuz aıy» dep eseptelgen shilde kezinde ǵana baratyn.

Kúnder kezinde irgemizdegi she­karalyq aımaq jyl boıy ju­mys isteıtin Reseıdiń Sochıden keı­ingi basty qalpyna keltirý kýror­tyna aınalǵanyn bildik. Bu­ǵan deıin talaı ret barǵan Ilesk emdeý ornyn slaıdtan kórgen kezde ony tanymaı qal­ǵandaı kúı keshtik. Buǵan qosa Aqtóbemen irgeles Qýandyq kýrorty da ózgeshe túrge enipti. Buǵan qosarymyz reseılik pro­vın­sııalyq bılik ókilderi atalǵan shet­keri aımaqty týrıstik beldeýge aınaldyrý jóninde ońtaıly sheshim qabyldapty.  Máselen, Aqtóbe aımaǵynda sońǵy kez­de­­ri shalǵaıdaǵy Yrǵyz aýdany aý­maǵy týrıstik baǵytqa su­r­an­yp turǵany jóninde áńgimeler qozǵalyp júr. Osy bastamanyń aıaqsyz qalmaǵanyn qalar edik.

Taǵy bir taǵylym alar tus, kún­der kezinde aıtylǵandaı, she­ka­ralas óńirde onyń brendi bolýǵa laıyqty derlikteı Orynbordyń túbit oramalyn ónerkásiptik ne­giz­de óndirýdiń keń aýqymdy jo­balary belgilenipti. Sonyń ne­gi­zinde ejelgi túbit oramal toqý isi irgesin keńeıtip, túrli toqyma buıymdar óndiretin, bir aýysymda 1200 adam jumys jasaıtyn kelisti keshenge aınalypty.

Reseılik óńirdiń Aqtóbe ob­ly­syndaǵy kúnderi kezinde Q.Ju­ba­nov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik mem­le­k­ettik ýnıversıteti bazasynda eki óńirdegi memlekettik joǵary oqý oryndarynyń rektorlary bas qosyp, ıntegrasııalyq áleý­et­ti ósirý jónindegi óz oılaryn or­ta­ǵa saldy. Sondaı-aq oblys orta­lyǵyndaǵy «Batys 2» shaǵyn aýda­nynda Orynbor alleıasy ashyl­dy. Sonymen birge kúnder aıa­synda shekaralas óńirlerdegi bilim berý salasynyń basshylary arasynda ınnovasııalyq bilim berý sapasyn jaqsartý jónindegi birlesken jobalarǵa qol qoıyldy. Tipti ekijaqty bas­qosý kezinde balalardyń bıylǵy ja­z­­ǵy demalysyn birlesip uı­ym­­dastyrý máseleleri de umyt qal­ǵan joq. Bul jóninde qol qoıyl­ǵan memorandým Oryn­bor­dyń «Solnechnaıa strana» lagerinde aqtóbelik daryndy balalardyń, óz kezeginde Aqtóbeniń «Ásem» jazǵy demalys ortalyǵynda orynborlyq jetkinshekterdiń jazǵy de­maly­syn uıymdastyrýdy kóz­­deı­di. Osyndaı kelisimder eki ta­raptaǵy ónerkásipshiler men ká­sipkerler arasynda da jasal­dy. Túıip aıtqanda, Reseı­diń Orynbor ólkesiniń Aq­tóbe ob­­lysyndaǵy kúnderi kór­shi­lik qarym-qatynastar men eko­no­mıkalyq jáne gýma­nı­tar­lyq baı­lanystardyń odan ári te­reń­deı túsýine jol ashyp berdi.

Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»

Orynbor – Aqtóbe – Orynbor

Sýretterde: Reseıdiń Orynbor oblysynyń Aqtóbedegi kúnderinen kórinister