Kásibı armııa – qorǵanymyz

Táýelsizdik! Jasampazdyqtyń 20 jyldyǵy jaqyndaǵan saıyn osynaý bir aýyz sózdiń adam janyna erekshe áser etetin qasıeti men qudiretin anyq tanyǵandaı bolasyń. Jaqsy men ja­mannyń, asyl men jasyqtyń, adal men aramnyń parqyn aıyra biletin jan astarynda teńizdeı tereń maǵyna, shy­ńyraýdaı túpsiz tarıh jatqanyn jáne paıymdaı alady. 1991 jylǵa deıingi qazaq eliniń árbir alǵa basqan azattyq, teńdik degen uly uǵymnyń aıasyna sy­ıyp keterlikteı, jatsa túsinen, júrse esinen ketpegen ata-babanyń san ǵasyr­lyq armany, júrgen joly, kórgen aza­by sol bir ǵajaıyp táýelsizdikke umty­lys emes pe? Qanshama qazaqtyń handa­ry, batyrlary halqynyń azattyǵy úshin qanyn tókti, janyn pıda etti! Aqyn-jyraýlarymyz jyrlaryna qo­syp, kúńirenip ótti. Amal neshik, eliniń, jeriniń birtutastyǵyn, birligin saqtap, qasyq qandary qalǵansha soǵyssa da, baǵzy arman kúıinde qala berdi. Qana­tyn qomdaǵan muzbalaqsha jaýlaryna shúılikken Aǵyntaı batyrdyń Qarasaı batyrmen máńgi dostyǵy jońǵarlar shapqynshylyǵy kezinde toǵysqan joq pa? Qos batyr erlik isterimen ańyzǵa aı­naldy. Olardy ólim de aıyra alma­dy. Eli qos batyryn birge jerledi. Adal dostyqtyń berik sımvoly ispetti olardyń beıneleri, erlikteri – búgin úlgi. Oblys ortalyǵy Petropavl qala­sy­nyń qaq tórinde eskertkish qoıylyp, Aıyrtaý óńirinde kúnmen talasqan kúm­bez ornatyldy. Qazaq handyǵynyń tu­tas­tyǵy men táýelsizdigi jolynda shaý tartqansha attan túspegen júrek jutqan erjúrek, «Aqtaban shubyryndy, alqa­kól sulama» qasiretin «Elim-aı» das­ta­nyna arqaý etken arqaly aqyn Qoja­ber­gen jyraý qazaq, noǵaı, qaraqalpaq halyqtarynyń birikken áskerin bas­qa­ryp, jaýǵa qaımyqpastan qarsy shap­qan. Elim dep eńiregende etegi jasqa to­latyn mundaı tulǵalar elimizdiń ár qıy­rynan kóptep shyqqan. Ekinshi dú­nıe­júzilik soǵystyń Uly Jeńisi – tá­ýelsizdigimizge jetý jolynyń biri, ǵa­syr­lyq umytylmas oqıǵalardyń biregeıi. J. Qızatov, T.Pozolotın, Y. Yby­raev, Á. Dosmuhambetov, E. Dáýitov, Á. Dármenov, taǵy basqa jerlesterimiz Uly Otan soǵysy jyldarynda eren erlik kórsetip, Keńes Odaǵynyń Batyr­la­ry atandy. Olardyń esimderi halyq arasynda zor qurmetpen atalady. Te­reń­nen oılana qarasaq, halqymyzdyń bar­sha tarıhy táýelsizdikpen tyǵyz baı­lanysty ekenin kóremiz. Mine, Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaev álemge aıdaı tanytqan elimniń Táýelsizdiginiń 20 jyldyq me­reıtoıyn jurtshylyq bolyp toıla­ǵa­ly otyrmyz. Bul jaı ǵana jıyn emes, Qazaqstannyń jeke memleket retinde ósý, órkendeý, damý, tórtkúl dúnıege ta­nylý kezeńi. «Dástúrli ultaralyq tatý­lyq­­­­­tyń jáne basqa eldermen tatý kór­shilik, ózara paıdaly qarym-qatynasynyń qajetti elementi retinde berik te irgeli beıbitshiliksiz memlekettiń baqytty bolashaǵy joq, bolýy da múmkin emes»,  dep esepteıtin Elbasy óz halqyn ıgi isterge bastap, jol kórsetip keledi. Táýelsizdiktiń tiregi – onyń armııa­sy, ishki jáne syrtqy qorǵanys júıesi. Az ǵana ýaqyttyń ishinde Qarýly Kúsh­te­rimiz irge kóterip, memleket ómirin­de­gi róli men mańyzy arta tústi. Respýb­lıka Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas Qolbasshysy N. Nazarbaev táýelsiz el­diń qorǵanys salasynyń qalyptasýyna tikeleı basshylyq etip, zamana talap­ta­ryna saı joǵary sapada jetildirý má­se­lesin basty nazarda ustap keledi. Jańa úlgidegi armııa qurýdyń zańna­ma­lyq negizderin, tujyrymdamasyn bekitip berdi. Qıyn kezeńniń ózinde Qor­ǵanys mınıstrligi, Respýblıkalyq ulan jasaqtaldy. Áskerı mamandar daıarlaý qolǵa alyndy. Táýelsiz eldiń tuńǵysh Ata Zańy qabyldanyp, adamdardyń qu­qyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa erekshe mán berildi. Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy geosaıası jaǵdaıdyń ózgerýi, qaýipsizdiktiń ja­ńa qaterleriniń paıda bolýy, memle­kettiń áskerı uıymdaryn naryq jaǵda­ıy­na beıimdeý jańa áskerı doktrına qabyldaýǵa áser etti. Bul da tereńnen oılastyrylǵan sheshim. Áskerı doktrına degenimiz – memlekettiń áskerı qaý­ip­sizdigin qamtamasyz etýge, soǵystar men qarýly janjaldardy boldyrmaýǵa, Qa­r­ýly Kúshterdi, basqa da áskerler men áskerı qurylymdardy damytý men qol­danýǵa negiz qalaýshy kózqarastar jú­ıe­sin bildiretin qujat. Onda biryńǵaı memlekettik áskerı-tehnıkalyq saıasat júrgizý jáne memlekettik qorǵanys tap­syrysyn qalyptastyrý týraly anyq jazylǵan. Qarýly Kúshterdi qurý jáne damytý tájirıbesi kelisim-shart boıyn­sha áskerı qyzmetshilerdiń, armııa­nyń tynys-tirshiligine barlyq jaǵynan oń yqpal etetinin kórsetip otyr. Armııada qatań tártip pen áskerı qyzmetshi­ler­diń, sarbazdardyń jaýyngerlik ázir­li­gi­nen basqa, olardyń densaýlyǵy, azyq-túlikpen qamtamasyz etilýi, kıim-keshegi bútin bolýy shart. Onsyz armııa bekem bola almaıdy. Qazirgi zaman armııasyn qurý – tehnıka men qarý-jaraqty jań­ǵyr­tý ǵana emes, eń aldymen, zamanǵa laıyq áskerı qyzmetshi, jańa kadrlar tárbıeleý. Kásibı armııa qurýdyń irge­tasy retinde biliktiligi joǵary áskerı kadrlardy daıarlaý Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Qarýly Kúshterin jańartý jolyndaǵy irgeli qadam boldy. Bul tapsyrmany bizdiń aldymyzǵa Joǵary Qolbasshynyń ózi qoıyp, irgeli mindetterin belgilep berdi. Qazir kóptegen memleketter Qarýly Kúshterin aralas sıpatta jasaqtaýǵa birtindep kóship ja­tyr. Olardyń qatarynda Italııa, Fransııa, GFR, Ońtústik Koreıa jáne basqa da elder bar. Bizdiń áskerimizdi de kásibı dep aıtýǵa bolady. Sebebi Qarýly Kúsh­terdiń 70 paıyzyn ofıserler men keli­sim-shart boıynsha qyzmetkerlerden tu­ratyn kásibıler quraıdy. 1991 jyl, 16 jeltoqsan! Ár qazaq­stan­dyqtyń esinde erekshe saqtalatyn tarıhı oqıǵa, qýanyshty kún! Bul jy­ly men Boraldaıdaǵy áskerı bólimniń úgit otrıadynyń komandıri qyzmetinde edim. Ofıserler arasynda qazaq jigitteri az. Birge qyzmet etip, kúlip-oınap júrgen basqa ult ofıserleri elderine qaıtarda: – «Sender áskerı qyzmet isteımiz deısińder, arnaıy kadr joq qoı», – degeni. О́zderinshe muqatqan túrleri. Shúkirshilik, 20 jyldyń ishinde biz bas­qa memleketterden esh kem emes joǵary bilimdi áskerı kadrlar shoǵyryn tár­bıe­lep shyǵardyq. Qarý-jaraǵymyz da, áskerı tehnıkamyz da talapqa saı. Qa­zirgi tańda qazaqstandyq áskerı qyz­met­shiler álemniń jetekshi 55 áskerı oqý oryndarynda 160-tan astam maman­dyq boıynsha bilim alady. 1996 jyl­dan bastap kúni búginge deıin Qazaqstan Respýblıkasynyń 3600-den astam áske­rı qyzmetshisi Reseı Federasııasynyń áskerı jáne azamattyq oqý oryndaryn, sondaı-aq akademııalyq jáne ofıser­lerdiń kýrstaryn támamdady. Reseıdiń 42 áskerı oqý oryndary men oqý orta­lyq­tarynda oqýdyń tolyq baǵdarla­ma­sy boıynsha jáne qysqa merzimdi kýrstarda myńnan astam qazaqstandyq ás­kerı qyzmetshi daıarlyqtan ótýde. Bizdiń armııa týraly bedeldi áskerı sholý­shy­lardyń biri V.Lıtovkın áskerı jatty­ǵýlardy kórgennen keıin «Kachestvom prızyvnogo kontıngenta mojet pohvastatsıa ne kajdaıa strana. Byt ofıserom ı soldatom v Kazahstane prestıjno», degen eken. Qazir bárimizdiń mańyz­dy maqsatymyz – memlekettiń áskerı qaýipsizdigin qamtamasyz etý, agressııa­ny nemese áskerı janjaldar tutandy­rýdy boldyrmaý, qoǵamdy qorǵaý, eli­mizdiń saıası jáne ekonomıkalyq múdde­lerin iske asyrý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý. Sondyqtan álemdik standarttar boıynsha qazirgi zamanǵy qarý-jaraq­pen jáne tehnıkamen jaraqtan­dy­ryl­ǵan joǵary kásibı armııanyń bolýy Qa­zaqstan Respýblıkasynyń ómirlik ma­ńy­zy bar ulttyq múddelerin senimdi qor­ǵaý sharttarynyń biri bolyp tabylady. 1997 jyldan bastap elimizde halyq­ara­lyq áskerı jattyǵýlar ótkizilip keledi. Osy jyly «Ortazbat» jatty­ǵýy­na 6 eldiń áskerı qyzmetshileri men áskerı attasheleri qatysty. Ol kezde Táýelsizdik alǵanymyzǵa 6-aq jyl bo­latyn. Sodan beri «Rýbej-2006», «Dala qyrany», «Áskerı dostastyq-2011», «Shy­ǵys-2011», «О́zara is-qımyl», t.b. birlesken jedel-taktıkalyq oqý-jat­ty­ǵýlar ótkizildi. Elbasy Qazaqstan hal­qymen bolǵan tikeleı jelide «Qazir­gi álemde sany kóp armııalardyń qajeti shamaly. Yńǵaıly, utqyr, jaqsy jab­dyq­talǵan, ázirligi mol armııa kerek. Armııa halqymyz maqtanatyndaı bol­syn. О́ıtkeni, ol – Qazaqstan halqynyń armııasy. Armııamyzdyń bedelin artty­ra túseıik», degen bolatyn. Qazaqstan – búginde damý áleýeti qar­qyndy memleket. Qazaqtyń mańdaı­y­na bitken has batyr Baýyrjan atamyz­dyń abyroı týraly aıtqan mynadaı pikiri bar: «Abyroı – jeke adamnyń ar-namysyn uǵyný degen sóz. Abyroıdy joǵary moraldyq rýhty saqtaý jo­lyn­da óz ómirin qııýǵa deıin barýǵa nıet etý namys dep atalady». Bizdiń departamentte ásker qataryna alynýshy­lardy shyǵaryp salý sharalary júıeli ótkiziledi. Ondaǵy maqsat – otansúıgish qasıetterge tárbıeleý. Búgingi kúni árbir qazaqstandyq azamat – qazaq elinde týǵanyn maqtanysh etip, óz jeriniń patrıoty bolýǵa tıis. Ǵasyrlar boıy umtylǵan basty baılyǵymyzdy – el táýelsizdigin saqtaýǵa úles qosý – ár qazaqstandyqtyń abyroıly mindeti. Baqyt – elimizdiń tynyshtyǵy men bir­tutastyǵynda. Elbasymyz N.Á. Nazarbaev aıtqandaı, bárimiz jumyla eńbek etip, qyzmet jasaýymyz kerek, sonda bizdiń elimizdi, Otanymyzdy qanshalyq­ty súıetinimizdi kórsete bilemiz. Otanǵa degen súıispenshilik, ıaǵnı beıbit ómirde halyqqa adal eńbek etip, elimizdiń ja­rasymdy odan ári alpaýyt memleket bo­lýyna kúsh salý. Sondyqtan árbir qa­zaqstandyq óz eline, Otanyna degen qur­meti men súıispenshiligin ispen dá­lel­deı bilýi kerek. Ol – árbir azamat­tyń qasıetti paryzy. Muratbek ZEINÝLLIN, Soltústik Qazaqstan oblystyq qorǵanys isi jónindegi departament­­tiń bastyǵy, polkovnık.