Ideıadan – naqty iske nyq qadam

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń osydan 17 jyl buryn Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń qabyrǵasynda kótergen Eýrazııalyq ıdeıasy búginde naqty is júzine asyryla bastady. Bul ıdeıanyń jasampazdyǵy sonda, ol ýaqyt óte kele óziniń ómirsheńdigin aıqyn dáleldedi. Buǵan tómende jarııalanyp otyrǵan, Elbasy ıdeıasynyń durystyǵyn aıshyqtaı túsetin Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń atyna kelgen bir top reseılik sarapshylardyń ashyq úndeý-haty aıǵaq bolyp tabylady.   Bizder, postkeńestik keńistik boıynsha reseılik sarapshylar Eýrazııalyq ekono­mıkalyq ıntegrasııa týraly deklarasııaǵa qol qoıyla­tyny jónindegi habardy úlken kóterińki kóńil-kúı ústinde qarsy aldyq. Munyń burynǵy barlyq KSRO memleketteri úshin tarıhı oqıǵa bolyp tabylatyny sózsiz. Ol eki onjyldyqqa sozylǵan dezınte­gra­sııanyń túıinin sheship, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev alǵash usynǵan  Eýr­azııalyq Odaq (EAO) pishinindegi post­keńestik keńistik memleketteriniń tıimdi jáne erikti birigýine jol ashady. 2011 jyldyń 18 qarashasynda bizdiń eýr­azııa­lyq ıntegrasııa jańa, qazirgiden de jo­ǵa­ry satyǵa qadam basty. Qazaqstan Prezıdenti Nur­­sultan Nazarbaev osydan 17 jyl buryn kótergen bastama júzege asty. Ol 1994 jyly ilgeriletken memleketterdiń Eýrazııalyq Oda­ǵy búginde saıası meınstrım bolyp otyr. Atal­ǵan ıdeıa postkeńestik keńistikte naqty sul­ba­ny ıelenip, zańdyq jáne ekonomıkalyq maz­mun­men tolyǵýda. Reseılik sarapshylar osy jeńisti ilgeri jyljytýda birinshi kezekte Nur­sultan Ábishuly Nazarbaevtyń tarıhı eńbegin kóredi. Dana jáne kóregen kóshbasshy álemdik saıasatkerler arasynda alǵash bolyp, post­ke­ńes­tik ıntegrasııanyń ómirlik qajet­tigin sezindi. Kremldegi baspasóz máslıhatynda Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev Qazaqstan memleketi basshysynyń orasan rólin joǵary baǵalaı kelip, bylaı degen bolatyn: «Men birinshi kezekte áriptesterime rızashy­ly­ǵym­dy bil­dirgim keledi. Eger naqty jáne ashyq aıta­tyn bolsam, óte kúrdeli 90-shy jyl­da­ry, tipti «ıntegrasııa» sózi keńestik leksı­kanyń rýdımenti, jaman sarynnyń belgisi retinde qabyl­dan­ǵan shaqta osy ıdeıanyń bastamashysy bol­ǵan Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa rızashy­ly­ǵymdy bildiremin. Osy kezeńde Nursultan Ábishuly esh nársege qaramastan kúsh-qýatyn aıamaı postkeńestik keńistikte ıntegrasııalyq úde­ristermen aı­nalysýǵa shaqyrdy». Jáne, shyn máninde, Qazaqstan Prezıdenti úshin mem­leketterdiń Eýrazııalyq Odaǵyn qurý onyń búkil ómirlik isine aınaldy. Postkeńestik jıyrma jylda dál Qazaqstan Prezıdentine basty Eýrazııa ıdeology – «Eýrazııany jınaýshy» mártebesi myqtap bekidi. Qazaqstan Kóshbasshysy ózine tán saıası kóregendikpen jáne uzaq merzimdi strate­gııa­lyq josparlaýǵa qabilettiligimen Eýrazııalyq Odaq­tyń «qazirgi kezdiń jáne bolashaqtyń kúrdeli synaqtarymen ólsheýge bolatyn megajoba» retindegi perspektıvalyq mindetterin aıqynda­dy. EAO Qazaqstan Prezıdentine «damýdyń eýro­atlantıkalyq jáne azııa­lyq arealdaryn ilik­tirýshi berik býyn» retinde kórinedi. Nur­sul­tan Ábishuly álemniń úılesimdi modelinde óziniń jahandyq oılaý júıesimen bizge kórse­tip otyrǵanyndaı, EAO basqa makroóńirlik ın­tegrasııalyq syz­ba­larǵa qarsy turmaıdy. «KSRO-ny eshqan­daı «restavrasııalaý» nemese «reınkarnasııalaý» joq jáne bolmaıdy da», – dep erekshe atap kórsetti N.Á.Nazarbaev. So­ny­men bir mezgilde, usynylyp otyrǵan eýrazııa­lyq ıntegrasııanyń «geoekonomıkalyq, al bo­la­shaqta geosaıası ósip-jetilýi tek evo­lıý­sııa­lyq jáne erkin júrýi tıis». Qazaqstan Kósh­bas­shysy tatý kórshilik pen adal ynty­maqtastyq –  TMD elderiniń ekonomıkalyq ıntegrasııasy úshin qajetti shart ekenin dáıim aıtyp keledi. Qazaqstan Prezıdenti qashanda postke­ńes­tik memleketter arasyndaǵy baılanys­tar­dy bar­lyq salalar boıynsha nyǵaıtýdyń jaqtasy retinde belgili. Adamı ólshemge ora­san mańyz bere otyryp, N.Á.Nazarbaev ın­tegrasııadan TMD-nyń barlyq halyqtary úshin is júzinde paıda keletinin árqashan atap kórsetip júr. Mıllıondaǵan qara­paıym azamattardyń múd­desi postkeńestik memleketter basshylarynyń bir-birine qaraı sheshýshi qadamdar jasaýyn talap etti. Mine, eki onjyldyqtan beri N.Á.Na­zar­baev jańa saıası shekaralarmen bólingen kópshiliktiń múddesin bildirýshi bolyp keledi jáne bolyp qalyp otyr. Jańa táýelsiz mem­le­ketterdiń birlestigi týraly aıtqanda, adamdar Qazaqstan Prezıdentiniń qashanda osyndaı ádiletti de teń quqyqty birlestik jaǵynda bolatynyn biledi. Nursultan Nazarbaevtyń osy máseledegi berik ustanymy ony Qazaq­stannan syrtqary jerlerdegi kóptegen qarapaıym adamdardyń kóz aldynda bedeldi jáne qurmetti saıasatker jasady. Qoǵamdyq pikirdi zertteýdiń búkilre­seılik ortalyǵy (QPZBO) jyl saıyn qandaı saıasatkerlerdi jáne TMD-nyń qandaı elderin reseılikter óz eliniń eń senimdi dostary sanaıtyny týraly zertteýler júrgizip keledi. Bizdiń otandastarymyzdyń pikirleri boıynsha, TMD keńistiginde Reseıdiń eń senimdi áriptesi, mine, kóptegen jyl qatarynan Qazaqstan bolyp tabylady. Reseılikterdiń 42 paıyzy aıtqan «TMD keńistigindegi eń tabysty jáne turaqty memleket» bizdiń basty strategııalyq odaqtasy­myz – Qazaq­stan. Al reseılikter TMD elderi­niń barlyq kóshbasshylary arasynda asa úlken senimge Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ıe ekenin aıtýdan jalyqpaıdy. Reseı saıası elıtasynyń ishinde, ǵylymı jáne sarap­shy­lar tóńiregi men qarapaıym azamattar ara­synda Nursultan Ábishulynyń kóptegen naǵyz jaqtastary bar ekeni de qupııa emes. Osynyń barlyǵy Nursultan Ábishulynyń ejelden Reseı halqynyń úlken qurmetine ıe bolǵanyn – eýrazııalyq aýqymdaǵy naǵyz Kóshbasshy ekenin aıǵaqtaıdy. Biz búgin baıqap otyrǵan jáıt – Qazaq­stan Prezıdenti ilgeriletken jáne dáıek­tilikpen damytyp kele jatqan eýrazııalyq ıdeıasynyń zańdy saltanat qurýy. Alaıda, Qazaqstan Kóshbasshysy oryndy aıtyp júrgenindeı, osy jolda áli de óte kóp jumystar atqarý kerek. О́ziniń «Eýrazııalyq Odaq: ıdeıadan bolashaqtyń tarıhyna» maqalasynda N.Á.Nazarbaev eskertkenindeı, «ekonomıkalyq qýatty, turaqty jáne bárine tıimdi Eýrazııalyq Odaq qurý úshin áli de kóptegen aýqymdy mindetterdi sheshý kerek». Eýrazııalyq Odaq ıdeıasyn doktrınaldy pikirtalastan naqty iske qaraı oıystyrý búginde postkeńestik keńistiktegi jetekshi saıasatkerler men sarapshylardyń basty mindeti bolyp tabylady. О́ziniń baǵdarlamalyq maqalasynda Nursultan Nazarbaev bolashaq qurylystyń naqty baǵdarlaryn belgilep, ıntegrasııalyq úderisterge qosymsha serpin berýge qabiletti birqatar serpindi ıdeıalardy usyndy. Máselen, Qazaqstan Prezıdenti bolashaq Odaqty nyǵaıtýǵa járdemdesetin birqatar qa­ǵıdatty jańa qurylymdar qurýdy usyn­dy. Birinshiden, bul – qabyrǵasynda bolashaq bizdiń birlestigimizge qatysty taqyryptyq pikirtalastar júrgiziletin Eýrazııalyq parlamenttik assambleıa, ıaǵnı Eýroodaq par­la­menti­niń úlgisi. Ekinshiden, bul – ıntegra­sııa­lan­ǵan ekonomıka­lyq keńistikte pisip-jetilgen kásipkerlik orta qalyptastyrý. Sondyq­tan Nursultan Ábish­uly­nyń Eýrazııalyq saýda-ónerkásip palatasyn qurý jáne О́ner­kásipshiler men kásipkerlerdiń eýrazııalyq kongresin shaqyrý bastamalary óte-móte ma­ńyzdy. Jáne, aqyr sońynda, azamat­tyq qo­ǵam deńgeıinde joq, al memleketter deń­geıin­degi ıntegrasııalyq qurylymdar ara­syn­da qalyp kele jatqan sáıkessizdikterdi joıýdyń kezi keldi. Sondaı-aq eýrazııalyq ıntegrasııa taqyryby tóńireginde ıdeolo­gııa­lyq aqparattyq alańdy nyǵaıtyp, kúsheıtý qajet.

Jáne munda, bizdiń kózqarasymyzsha, bar­lyq TMD elderi sarapshylaryna úlken ju­mys­tar atqarý úshin keń aýqymdy keńistik ashyl­maqshy. Biraq, birinshi kezekte, aıryq­sha jaýapkershilik bizderge – Reseı, Belarýs jáne Qa­zaq­stan ıntellektýaldaryna júk­teledi. Sarap­shylyq kúsh-jigerdi úılestirý men aýqymyn keńeıtý maqsatynda, sondaı-aq Nursultan Nazarbaevtyń eýrazııalyq ıdeıa­syn ilgeriletý úshin biz shtab-páteri Astanada, bólimsheleri Más­keý men Mınskide orna­lasqan Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtyn qurýdy usynamyz. Biz­diń ortaq úıimiz – memleketterdiń Eýrazııalyq Odaǵyn qurý úshin «eýrazııalyq úshtik» sarap­shy­larynyń shyǵarmashylyq áleýetin biriktiretin kez keldi. Bul bizdiń elderimiz syrtqy álemde óziniń ulttyq múddelerin tıimdi qorǵaı alatyn teń quqyqty birlestik bolýy jáne damýdyń birlesken jobalaryn júzege asyrýy tıis. Qazaqstannyń Is basyndaǵy kóshbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev sekildi ıdeıaǵa rýh berýshi jáne generatory bar kezde bul bastama tabysty júzege asyrylatyn bolady dep esepteýge tolyq negiz bar. 

Iýrıı Solozobov, saıasattanýshy, Ulttyq strategııa ınstıtýtynyń halyqaralyq jobalar jónindegi dırektory;

Sergeı Bırıýkov, saıasattanýshy, saıası ǵylymdar doktory, Saıası ǵylymdar akademııasynyń akademıgi;

Iаroslav Býtakov, tarıhshy, saıasattanýshy, Andreı Pervozvannyı qorynyń sarapshysy, Alekseı Vlasovtyń dınamıkalyq konservatızm ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, MMÝ-diń postkeńestik keńistikti zertteý jónindegi Reseı ortalyǵynyń dırektory;

Alan Kasaev, saıasattanýshy, Ivan Fedorov atyndaǵy Máskeý memlekettik baspasóz ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, «Novostı» RAA bas redaktorynyń keńesshisi;

Iýlııa Iаkýsheva, «Sever-Iýg» saıasattaný ortalyǵy atqarýshy dırektorynyń orynbasary.