Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda kóktemgi egis jumystaryn júrgizý jaıy, orman jáne dala órtteriniń aldyn alý men sóndirýge daıarlyq, sondaı-aq UBT ótkizýge daıyndyq barysy jáne eńbek jáne áleýmet salasyn sıfrlandyrý máseleleri qaraldy.
Kóktemgi egis naýqany qalaı júrgizilýde?
Kóktemgi egin jumystaryn júrgizý barysy týraly Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev baıandady. Vıse-mınıstrdiń málimdeýinshe, bıyl jalpy egistik alqaby 21,8 mln gektardy quramaq, bul is júzinde ótken jylǵy deńgeımen shamalas. Dándi daqyldardy 14,7 mln gektarǵa, onyń ishinde bıdaıdy 11,4 mln gektarǵa sebý josparlanǵan, bul 2017 jylǵydan 544 myń gektarǵa az. Bul rette jemshóp daqyldary osy kólemge kóbeıetin bolady, jemdik dándi daqyldar 2,5 mln gektarǵa sebiledi, bul ótken jylǵydan 49 myń gektarǵa artyq. Maıly daqyldar 2,6 mln gektardy quraıdy. Kartop alqaby da oń ósý dınamıkasyn kórsetip, 210 myń gektardy qurady, bul ótken jylǵy deńgeıden 15 paıyzǵa artyq.
«Qazirgi tańda kóktemgi egis barlyq jerde tolyq qarqynmen júrip jatyr. 21 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha jazdyq dándi daqyldar josparlanǵan alqaptyń 31 paıyzǵa, maıly daqyldar – 50 paıyzǵa, kókónis-baqsha daqyldary – 77 paıyzǵa, kartop – 55 paıyzǵa egildi. Qant qyzylshasy men maqta egý jumystary aıaqtaldy», dedi A.Evnıev.
Degenmen, aýa raıynyń salqyndyǵynan jáne topyraqtyń kesh qyzýyna baılanysty egis jumystarynyń qarqyny ótken jyldaǵydan birshama tómen deńgeıde oryndalyp jatyr eken. Osyǵan baılanysty egis jumystaryn ońtaıly merzimde aıaqtaý úshin tehnıkany joǵarǵy ónimdilikpen paıdalanýdy qamtamasyz etý sharalaryn qabyldaý qajet. Aýyl sharýashylyǵynyń birinshi vıse-mınıstri bıylǵy astyq ónimine 2,6 mln tonna tuqym daıyndalǵanyn atap ótti.
Aıtqandaı, bıyl sharýalardyń kóktemgi dala jumystary úshin dızel otynyna qajettiligi 375 myń tonnany qurady. Energetıka mınıstrligimen birlesip, bıyl aqpan-maýsym aılarynda О́ńirlerge dızel otynyn jetkizý kestesi bekitilgen. Energetıka mınıstrligi sáýir-mamyr aılaryna MО́Z shyǵarý baǵasyn lıtrine 134 teńgeden belgiledi, bul rette operatorlardyń jetkizý shyǵynyn eskere otyryp, óńirlerdegi ortasha baǵa lıtrine 150 teńgeni quraıdy, bul naryqtaǵy baǵadan 9 paıyzǵa arzan.
Jıyn barysynda óńirlerdegi kóktemgi egin jumystaryn júrgizý barysy týraly Qostanaı oblysynyń ákimi A.Muhambetov, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q.Aqsaqalov, Aqmola. Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q.Aqsaqalov, Aqmola oblysynyń ákimi M.Myrzalın baıandady. Al óz kezeginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary – aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev egin egý naýqany barlyq óńirlerde kestege sáıkes júrgizilip jatqanyn, oblys ákimderi kóktemgi egistikti ýaqytyly aıaqtaý úshin barlyq kúsh-jigerlerin jumsaý kerektigin aıtyp ótti.
Orman órtiniń órshý sebebi ne?
Úkimet otyrysynda orman jáne dala órtteriniń aldyn alý jáne olardy joıýǵa daıarlyq máseleleri jóninde Ishki ister mınıstri Q.Qasymov pen Aýyl sharýashylyǵynyń birinshi vıse-mınıstri A.Evnıev esep berdi. IIM basshysy atap ótkendeı, jyl saıyn tabıǵı órt deńgeıi aıtarlyqtaı artyp keledi. Sonymen qatar búginde óńirlerde orman jáne dala órtteriniń aldyn-alý sharalary bastaldy. «Mamyr aıynyń sońyna deıin Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń órt sóndirý ınspeksııasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimdikterge qaraıtyn ulttyq parkterdi, tabıǵı qoryqtardy tekserýdi aıaqtaıdy. Balalar lagerlerin tekserýge de erekshe nazar aýdaryp otyrmyz», dedi Q. Qasymov.
Orman-dala alqaptary men demalys oryndaryn kún saıyn patrýldeý qolǵa alynǵan. Osy maqsatta memlekettik órt baqylaý, orman sharýashylyǵy mekemeleri men jergilikti polısııa qyzmetkerlerinen turatyn mobıldi toptar qurylýda.
Jıynda Osy jyldyń órt qaýpi bar maýsymynda memlekettik orman ıelenýshilerdiń orman órtterin joıýǵa daıyndyǵy týraly Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri A.Evnıev baıandady. Málim bolǵandaı, búginde elimizdiń memlekettik orman qorynyń jalpy kólemi 29,8 mln gektardy quraıdy. Al órt taralýynyń negizgi sebebi – orman mekemeleriniń álsiz materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, sondaı-aq órt baqylaý munaralarynyń joqtyǵy.
Ishki ister jáne Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikteriniń esepterin qaraǵannan keıin, Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev, bıyl Qazgıdromet boljamyna sáıkes respýblıkanyń keıbir óńirlerinde jaz mezgilinde aýa temperatýrasy normadan joǵary bolatynyn atap ótti. Bul jaǵdaılar elimizdiń orman jáne dala aımaqtarynda órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselelerine kóbirek nazar aýdarýdy talap etedi.
Bıylǵy UBT-da qandaı ózgeris bar?
Bıyl UBT 15-shi ret ótkiziledi. Osy jyldar ishinde UBT-ǵa 1,5 mln astam mektep bitirýshi qatysqan. Bul barlyq mektep bitirýshilerdiń 80 paıyzyn quraıdy. Bul týraly Úkimet otyrysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev habarlady. Mınıstrdiń aıtýynsha, 2017 jylǵa deıin UBT úsh fýnksııany atqardy: 11 jyldyq oqýdy aıaqtaý qorytyndysy retindegi bitirý emtıhany, joǵary oqý oryndaryna túsý emtıhany jáne túlekterge memlekettik granttardy taǵaıyndaý mehanızmi.
«О́zderińiz biletindeı, testileýdiń bul formaty 2017 jyly ózgerdi. Endi qorytyndy attestattaý nemese bitirý emtıhandary mektepterde ótkiziledi, al UBT – joǵary oqý ornyna túsý jáne memlekettik granttardy taǵaıyndaý emtıhany bolyp qalyp otyr», dedi E. Saǵadıev.
2018 jyly UBT formaty ózgermeıdi, ıaǵnı byltyrǵy jylǵy formatqa sáıkes ótkiziledi. UBT-nyń ótkizilý merzimi jáne beriletin test suraqtarynyń sany da ózgermeıdi. Búgingi kúni barlyq UBT pánderi boıynsha test suraqtarynyń bazasy qurylǵan. 2018 jyly test suraqtarynyń bazasy 50 paıyzǵa jańartylǵan. Osy jylǵy UBT-ǵa qatysýǵa ótinish bergen mektep bitirýshilerdiń sany 102 442 nemese jalpy bitirýshiler sanynyń 70 paıyzyn quraıdy. Onyń ishinde 77 myń nemese 76 paıyzy qazaq tilinde, 25 myńy nemese 24 paıyzy orys tilinde tapsyrady. Byltyrǵy jylmen salystyrǵanda UBT tapsyrýǵa ótinish bergen jalpy bitirýshilerdiń sany 10 myńǵa ósip otyr. UBT-ǵa qatysatyn balalardyń úlesi 70 paıyzdy qurap, qazaq tilinde tapsyratyn balalardyń sany 5 paıyzǵa ótken. Bıyl bitirýshilerge alǵash ret UBT-ny aǵylshyn tilinde tapsyrý múmkindigi berilmek.
Test tapsyrýshylarǵa arnalǵan jaǵdaıdy jaqsartý maqsatynda bıyl birqatar jańalyqtar engizilgen. Máselen, ár túlekke UBT sertıfıkatymen birge, beıindik pánderdiń kombınasııasy bar aqparattyq paraqshany berý; qandaı mamandyqtarǵa barýǵa bolatyny týraly mamandyqtar tizimi; UBT-ǵa dáleldi sebeppen qatysa almaǵan jaǵdaıda UBT-ny kelesi lekte tapsyrý nemese KT tapsyrý múmkindigin berý; erekshe bilim alý qajettiligi bar balalardy jeke kómekshimen, sondaı-aq sýrdoaýdarmashy mamandarymen qamtamasyz etý; Qazaqstan boıynsha tegin qońyraý jasaýǵa bolatyn biryńǵaı call-ortalyqty iske qosý.
Bıyldan bastap «Altyn belgige» ıe bolǵan túlekter bilim berý granttaryn taǵaıyndaý kezinde tek baldary teń bolǵan jaǵdaıda ǵana basym quqyqqa ıe bolady. Osy jyldyń tamyz jáne kelesi jyldyń qańtar aılarynda JOO-nyń aqyly bólimine túsý múmkindigi burynǵysynda saqtalady. Osy normanyń arqasynda 30 myńnan astam jasqa joǵary bilim alý quqyǵy berilgen.
Máseleni qaraý qorytyndysy boıynsha Premer-Mınıstr UBT árqashan da áleýmettik mańyzdy másele ekenin atap ótti.Osyǵan baılanysty Bilim jáne ǵylym mınıstrligine ákimdermen birlesip, barlyq yqtımal syn-tegeýrinderdi eskere otyryp, taldaý júrgizý jáne UBT-ny tıisti deńgeıde ótkizýdi qamtamasyz etý tapsyryldy. Ishki ister, densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri men Ulttyq qaýipsizdik komıtetine UBT qatysýshylarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha keshendi sharalar qabyldaý qajet. Ákimderge mektepterde qorytyndy emtıhandardy uıymdastyrý jáne UBT ótkizý máselelerin jeke baqylaýǵa alý tapsyryldy.
Sıfrlandyrý jaıy qalaı?
Úkimet otysynda eńbek jáne áleýmet salasyn sıfrlandyrý barysy týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri M.Ábilqasymova, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri D.Abaev baıandady.
Mádına Ábilqasymovanyń aıtýynsha, búgingi tańda eńbek, jumyspen qamtý, áleýmettik saqtandyrý, zeınetaqymen jáne áleýmettik qamsyzdandyrý, áleýmettik qoldaý kórsetý, arnaýly áleýmettik qyzmetter jáne kóshi-qon sekildi vedomstvo qyzmetiniń barlyq baǵyttary boıynsha 11 kishi aqparattyq júıeni qamtıtyn Áleýmettik-eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesi jumys isteıdi. Bul júıe týǵannan bastap ómir boıy 15 mln-nan astam qazaqstandyqtyń derbes esebin júrgizedi jáne ómirdiń barlyq kezeńderinde avtomattandyrylǵan qyzmetterdi kórsetedi. Mınıstrliktiń 34 qyzmetiniń 17-si avtomattandyryldy, bala týýǵa baılanysty 2 qyzmet proaktıvti kórsetiledi, 3 qyzmet ishinara avtomattandyrylǵan, 7 qyzmetti taǵaıyndaý boıynsha aqparatty elektrondyq túrde alýǵa bolady.
Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri D.Abaev ta salany sıfrlandyrý barysy týraly baıandady. «Eńbek kitapshalaryn jáne eńbek sharttaryn sıfrlandyrý qaǵaz túrindegi qujattardy qysqartýǵa alyp keledi, sondaı-aq saqtaýdy jáne muraǵat derekterine qoljetimdilikti qamtamasyz etedi. Budan bylaı elektrondyq eńbek sharttary eńbek ótilin rastaý úshin talap etiletin zeınetaqyny, járdemaqyny taǵaıyndaýǵa múmkindik beredi», dedi AKM basshysy.
Mınıstrlerdiń baıandamalaryn tyńdaǵannan keıin Úkimet basshysy elektrondy eńbek bırjasy – Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ónerkásiptik paıdalanýǵa berilgen «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynyń alǵashqy ónimi ekenin atap ótti. Jobanyń tabysty bolýy tek Eńbek mınıstrligine ǵana emes, sondaı-aq, barlyq ulttyq kompanııalarǵa, holdıngterge, ortalyq memlekettik organdardyń vedomstvoǵa baǵynysty uıymdaryna jáne jergilikti ákimderge de baılanysty.
Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»