Oblys ortalyǵyndaǵy S.Toraıǵyrov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń stýdenttik teatry bul qoıylymdaryn «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda Máshhúr Júsiptiń 160 jyldyǵyna arnady. «Adamjúsip» pesasyn oqý ornynyń Gýmanıtarlyq-pedagogıkalyq fakýlteti negizinde qurylǵan «Murager» shyǵarmashylyq stýdenttik birlestigi daıyndap, sahnaǵa shyǵardy. Pesanyń avtory – fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Aıtmuhambet Turyshev.
Máshhúr Júsiptiń ómiri men shyǵarmashylyq jolyn baıandaıtyn 7 bólimnen pesa turady. Qoıýshy rejısser – «Qazaq fılologııasy» mamandyǵynyń 2-shi kýrs stýdenti Tashkenbaı Ańsat.
Tarıhshy, ádebıetshi ǵalymdardyń aıtýynsha, Máshhúr Júsip (1858-1931) jas kezinde Buqaradaǵy «Kóklán» medresesinde oqyp, arab, parsy, tilderin jaqsy bilgen, 5 jasynan bastap aýyl moldasynan bilim alady. Qazaq aýyz ádebıeti baılyǵymen erte tanysyp, halyqtyq jyr-dastandardy jattap ósedi. Máshhúr Júsip Samarqan, Tashkent, Túrkistan, Buqaraǵa barady. Arab, parsy tilderin úırenip, Shyǵystyń klassıkalyq ádebıetimen jete tanysady. Abaı, Shákárimdershe Quran kárim fılosofııasyn, Qoja Ahmet Iаsaýı ilimin tereń zerttegen.
– Al Máshhúr Júsip týǵanda Izmuhammed abyz: – Bul shyraǵym juma kúni týdy. Atamyz Adam ata jaralǵan kún. Aty – Adamjúsip bolsyn! – depti. Eki paıǵambardyń aty qosaqtalǵan, deıdi Aıtmuhanbet Turyshev.
Ǵalymnyń máshhúrtanýshy retinde aqyn shyǵarmalaryn zerttegenine 30 jyldaı ýaqyt ótipti. Máshhúr Júsiptiń shyǵarmalarynyń jıyny 50 tomǵa jaqyn.
– Sondyqtan Omby, Tom, Máskeý, Tashkent, Bishkek, Qazan, Qytaı arhıvterin únemi zerdelep qarap, aqtarǵanymyz jón. Mysaly, 1907 jyldary «Hal ahýal», «Tirshilikte kóp jasaǵannan keıin kórgen tamashamyz», «Saryarqa kimdiki ekendigi?» degen kitaptary Reseı patshalyǵynyń senzýrasyna ilikti. Aqyn Abaı men Shákárimmen kezdesken degen de el aýzynda áńgimeler barshylyq. Pesa jazýdaǵy maqsat – stýdentterimizdi ótkenge úńildirý. Áli de ashylmaı jatqan osyndaı kóp zertteýler bar ekenin bilip, bolashaqta úles qossyn degen úmitti oı, – deıdi Aıtmuhanbet Turyshev.
Tashkenbaıdyń aıtýynsha, pesany daıyndaýǵa bir aıdaı ýaqyt ketipti. Qoıylymdy sahnalaýǵa ýnıversıtettiń 8 fakýltetiniń stýdentteri qatysqan. Rólderdi Adamjúsip – Tashkenbaı Ańsat, Kópeı – Ábilda Bekbolat, Izden abyz – Ibragım Ermek, Sermuhamed jáne Nájimıddın molda rólinde – Kákim Bákijan, Bala Máshhúr jáne Musa Shormanuly rólinde – Rasýl Irkenov, Qısyq rólinde – Arýjan Atabek, Shákárim rólinde – Serik Eslıam, Abaı rólinde – Almat Orynbaev degen stýdentter oınady.
Tarıhshy ǵalym Qaırat Battalovtyń oıynsha, bul óner arqyly jastardyń sanasyna áser etip, halqymyzdyń rýhanııatyn jandandyrýǵa úles qosý degen sóz. Máshhúr Júsipti jastar oqyp, túsinip, zertteı de bilýleri kerek. Stýdentter bir pesamen toqtap qalmas, ári qaraı da tarıhı-tanymdyq qoıylymdardy sahnalaý jalǵasady dep senemiz. Fılolog ǵalym Aıman Zeınýlınanyń aıtýynsha, «Adamjúsip» pesasyn kásibı akterlar emes, stýdentter sahnalaǵany – tanymdyq rýhanı jańalyq.
Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan»
Pavlodar
Sýretti túsirgen Rýfına TORPIShEVA