Astanaǵa 20 jyl. Tarıhı tańdaý qalaı bastalǵan edi?

Osydan týra jıyrma tórt jyl buryn, 1994 jyldyń 6 shildesinde Elbasy jáne elorda degen egiz uǵym alǵash ret tarıh sahnasyna shyǵyp, qazaq sanasynda máńgilik salta­nat qurdy. Dál sol kúni Tuńǵysh Prezı­dentimiz Nursultan Nazarbaev Joǵarǵy Keńes ses­sııa­synyń jalpy otyrysynda elordany Almatydan res­pýb­lıkanyń ortalyq óńiri Aqmolaǵa kóshirý jónindegi tarıhı ıdeıasyn jarııalady. «Meniń tapsyrmam boıynsha memlekettiń jańa astanasyn ornalastyrýǵa ońtaıly jerdi anyqtaý maqsatymen res­pýb­lıkanyń búkil aýmaǵy eg­jeı-tegjeıli zertteldi. 32 tur­ǵydan júrgizilgen taldaý barl­yq nusqalardyń ishinen eń durysy Aqmola qalasy ekendigin kórsetti...», dedi Elbasy sol bir taǵdyrsheshti tarıhı sátte.

Bul rette bodandyq buǵaýynan bosap, shynaıy egemendigine jetken el úshin jańa Astana tur­ǵyzý jónindegi uıǵarym ulttyq rýh­ty asqaqtatyp, memlekettik murat­tarmen, halyqtyq múddeler­­men úndesetin uly ıdeıa eken­digin erekshe atap ótkenimiz jón. Táýel­siz­digimiz endi ǵana táı-táı bas­qan tyǵyryqty toqsanynshy jyl­dary astanany aýystyrý týraly másele kóterýdiń ózi erlikke para-par áreket edi. Negizinde bul memlekettik táýelsizdigimizdiń ir­getasyn nyǵaıtýdy kózdegen tarıhı batyl bastama bolatyn. Toqsanynshy jyldardyń ók­peni qysqan ótpeli kezeńinde ony bireý túsindi, bireý túsinbedi. Osyǵan baılanysty Memleket basshysyna zor tarıhı jaýapker­shilik júkteldi. Ony Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń 1994 jylǵy 2 qyrkúıekte «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suh­batynan da anyq kóremiz. «Iá, astanany aýystyrý ońaı sharýa emes, bul saıası máni zor, úlken merzimde júzege asar kúrdeli sharýa. Al endi qarjy jaǵyna keletin bolsaq, halyq bar, halyq saılaǵan Parlament bar, ózderi sheshedi. 

Qaı qarjyǵa, qashan jáne qalaı salynatynyn da halyqtyń óz bıligine qaldyrǵanymyz jón shyǵar. Bar biletinim – jańa Astana búgingi sińirin soryp otyr­ǵan eldiń esebinen emes, er­teń­gi óristi, yrysty kúnder­diń esebi­nen bolashaqta atqary­laty­nyna senemin. Túptiń túbi ondaı resýrstar respýblıkada bolýy tıis qoı...», deıdi Elbasy erteńgi kúnge degen el úmitin úkilep.

Sóıtip Elbasynyń úlken erik-jigeriniń arqasynda Qazaq eli tarıhynyń shejiresine altyn áriptermen jazylǵan uly bastama bastaý aldy. Ǵasyr sońyn­da qalyptasqan el ómirindegi kúr­deli qıyndyqtarǵa qaramastan Qazaq eli tarıhı tańdaýyn jasap, egemen eldiń jańa elordasy­nyń irgetasyn qalaý jolyn­daǵy qajyrly jumysqa kirisip ketti. Toqyraý zamanynan qal­ǵan kireýkeli toń jibimeı turyp, jas táýelsiz Qazaqstan bolashaqqa degen berik úmitin úkilep, bir senim, bir kúdikpen ǵasyr jobasyn is júzine asyryp, úshinshi myń­jyl­dyqtyń juldyzdy megapolısin turǵyzý mindetin qolǵa aldy.

1997 jylǵy 20 qazanda El­basynyń «Aqmola qalasyn Qazaq­stan Respýblı­kasynyń astana­sy dep jarııalaý týraly» Jarlyǵy jarııalandy. Onda Aqmola qalasy 1997 jyldyń 10 jeltoqsanynan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy bolyp bekitildi. Aqmola qalasy­nyń Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy retindegi resmı tusaýke­seri 1998 jyldyń 10 maýsymynda ótkiziletin boldy. Sóıtip 1997 jyldyń 10 jeltoqsanyn­da Aqmola qalasy resmı túrde Qazaqstan Respýb­lıka­synyń astanasy boldy. Uly kósh Almatydan Aqmolaǵa bet aldy. Birqatar basy­lymdar jańa astanaǵa jol tartqan uly kóshtiń shyrqaý shegin dál osy kúnmen baıla­nys­tyrady. Biraq ol erterekteý, 1997 jyl­dyń 8 qarashasyndaǵy Qazaq eliniń mem­lekettik rámizderin Alma­tydan jańa Astana – Aqmolaǵa ákelý­den bastal­ǵan edi. Egemen elimizdiń este­lik sheji­resine aıshyqty áriptermen jazyl­ǵan sol bir kúnniń tarıhı oqıǵalary áli kóz aldymyzda... Arqanyń shyńyltyr aıazy­men júzderi nurlanyp, bal-bul jan­ǵan halyq Ortalyq alańǵa lyq tolǵan. Asqaq áýen aıazdy aýany jaryp, ashyq aspan­ǵa sharyqtaı qalyqtaıdy. Ortalyq minber­de el basshylary men qurmetti qonaq­­tar. Respýblıkalyq gvar­dııa­nyń qolbas­shysy Sát Toq­paq­baev Qazaqstan Respýb­lı­kasy­nyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevq­a memlekettik rámiz­derdiń etalondary jańa astanaǵa jetkizilgendigi týraly saltanatty raport berdi. Osy sátte alańnyń eki qaptalynan Respýblıkalyq gvardııanyń qurmetti qaraýyly – Týdyń, Eltań­banyń jáne Pre­zıdent rámizderiniń bel­g­i­lerin alyp, minbege qaraı sherý tartty.

Elbasynyń buıryǵy boıynsha elimiz­diń Ánurany áýenimen bir mezgilde Prezı­dent saraıynyń kúmbezdi shańyraǵy men Úkimet úıiniń ústine Qazaqstan Respýb­lıka­synyń memlekettik Týy kóterildi. Zeńbirekten aspanǵa 21 márte oq atyldy...

Al 1997 jyldyń 10 jeltoq­sanynda el Pre­­zı­dentiniń Aqmo­ladaǵy rezıdensııa­sy­nyń kúmbezdi zalynda elimizdiń Par­la­menti men Úkimetiniń birlesken má­ji­lisi bolyp ótti. Onda Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Joǵary ókiletti organ­dary Qazaqstan halqyna arnalǵan úndeý qabyldap, budan bylaı jáne ǵasyr­dan-ǵasyrǵa osynda, ulan-baıtaq eldiń qaq kindi­ginde halyq taǵdyry úshin ómir­sheń mańyzy bar sheshimder qabyl­­dana­tyn­yn, bul jerde endi Otanymyz­dyń júregi soǵatyn­dyǵyn, osy jerden Qazaq­stan úshinshi myńjyldyqtyń tabal­dy­ry­ǵ­ynda óziniń tarıhı taǵdyryn aıqyn­daıtynyn pash etti.

Ulan-ǵaıyr qazaq dalasynyń tórt qubylasynan túgel úmitin úkilegen úlken kósh egemen el­diń jańa elordasy qonys tepken Saryarqaǵa aǵyla bastady. «Aýzyn ashsa júregi kórinetin» Arqa turǵyndary jan-jaqtan kelgen baýyrlaryn qushaq jaıa qarsy aldy. 1998 jyldyń 21 qańtarynda Memleket basshysy Aqmolada Prezıdent Ákim­shiliginiń, Úkimet pen Parlament apparattary qyzmet­kerleriniń birlesken keńe­sin ótkizdi. «Eń basty oqıǵa – táýel­siz eldiń astanasy Almatydan Aqmo­laǵa qonys aýdardy. Sóz joq, osynaý úlken­di-kishili jumystarda memlekettik appa­rattyń atqaratyn róli orasan zor. Jańa astanany abattandyrý jumysy jalǵasyp, maýsymnyń 10-da dúnıe júzine astanany tanystyrýdyń rásimi ótkiziledi. Jańa astana Aqmolada júrip jikshildikke, rý­shy­ldyqqa, tamyr-tanystyqqa bólin­beý­lerińdi qatań talap etemin. Bul da ózimizdiń ata-babalarymyzdyń qanymen, janymen qorǵap, bizge amanat etip tastap ketken qazaqtyń jeri. Úırenip, úılesimdi jumys isteıtin mezgil jetti...», dep atap kórsetti Elbasy sol keńeste sóılegen sózinde. 

1998 jylǵy 6 mamyrda Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­­dentiniń «Qazaqstan Res­pýb­­lıkasynyń astanasy – Aqmola qalasyn Qazaqstan Respýb­lıka­synyń astanasy – Astana qalasy dep qaıta ataý týraly» Jar­lyǵy shyqty. Sol kúnnen bastap tórtkúl dúnıeni túgel tań­dandyrǵan táýelsiz Qazaqstannyń bas qalasy – Astananyń ǵasyr­lardan ǵasyrlarǵa ulasatyn uly shejiresi bastaldy.

Elordanyń juldyzdy sátiniń týǵany jahan­ǵa jarııalanyp, 1998 jyldyń 10 maý­sy­mynda astananyń halyqaralyq tusaý­­keseri ótkizildi. Halyqaralyq tusaý­keser­diń máni tól elordamyzdy álem jurt­­shy­lyǵyna barynsha keńinen tanys­tyrý bolsa, 1998 jylǵy 10 maýsymdaǵy shara júktelgen mindet mejesi­nen shyqty. Halyq­aralyq tusaý­keserge álemniń 20-dan astam memleketterinen arnaıy delega­sııalar keldi. Táýelsiz Qazaq­stannyń Kók Týy qazaq­tyń kıeli mekeni – Saryarqa tósinde, toǵyz joldyń torabynda jelbiredi. Dos súı­sin­di, dushpan kúıindi. Osynaý jahan­ǵa jarııa etilgen tusaýkeser arqyly alyp dala­nyń ıesi Uly dala perzentteri – qazaq halqy ekendigin, ol halyq óziniń qoly­na tıgen qasıet­ti táýelsizdigin máńgi qas­ter­leı­tinin, táýelsizdiginiń sımvoly – Astanany jahandyq megapolıske aınal­dy­ratynyn aıdaı álemge pash etti. Bú­ginde Batys pen Shyǵys órkenıetin jal­ǵas­ty­ratyn altyn kópir atanǵan arý As­tana­nyń 20 jyldyq jasampaz damýy­na ulas­qan tarıhı tańdaý osylaı bas­talǵan edi. 

Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»