Qutqarýshylardy qoldaý qajet

Osy ýaqytqa deıin atalǵan komıtet qaldyq prınsıpimen qarjy­landyrylyp keledi. Bólingen qara­jat qyzmettiń qa­jet­tiligin tolyq ótemeı, tek aǵymdaǵy shy­ǵystar men mo­­raldyq turǵydan es­kirgen mate­rıaldyq-tehnıkalyq bazany saqtaýǵa ǵana jetedi. Al MTB-ny túbegeıli jańǵyrtý má­selesi jyl saıyn keıinge qal­dyrylýda.

Al asyqpaı qamdanýdy aıaq astynan bolatyn apattar kútip turmasy anyq. Biz qamdanǵansha respýblıka óńirlerinde kóp­tegen apattar oryn alýda. Máselen, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy bıylǵy tasqyn 2 mlrd teńgeni joq qyldy. Eldiń barlyq aımaqtaryndaǵy osyndaı shyǵyndar aıtyla qoımaıdy, biraq onyń orasan zor ekenin sezýge bolady. 

Munyń sebebi barlyq gıdro­tehnıkalyq qurylystardyń (GTQ) jańǵyrtylmaýyna baı­lanys­ty.­ Olar­dyń tórtten biri qanaǵat­ta­nar­lyqsyz jaǵdaıda, 52-siniń tipti qojaıyny joq. 2012 jyldyń 6 naýryzynda Qaýipsizdik Keńesi barlyq qojaıyny joq GTQ-lar kom­mýnaldyq menshikke berilsin degen hattamalyq tapsyrma bergen edi, ol áli kúnge to­lyq oryndalmaǵan. Sonymen bir­ge Elbasynyń apattyń aldyn alý sharalaryn jasaý týraly bergen tapsyrmalary, Parlament palatalarynyń azamattyq qaýipsizdikti damytý máse­lelerine baılanysty jasaǵan usy­nystary oryndalmaı kele jatyr. Osynyń kesirinen mıllıardtaǵan bıýd­jet qarajattaryn túrli ta­bıǵat apattary men órtter ún­siz jutýda. 

Búkilálemdik meteorolo­gııalyq uıy­mnyń zertteýlerine qaraǵanda, tabıǵat apatyna qarsy kúreske jum­salatyn 1 dol­lar 7 dollardyń shyǵyn bo­lýy­na tos­qaýyl bolady eken. Bylaısha aıt­qanda, aldyn alýǵa bólin­gen mıllıondaǵan qarajat mıl­lıard­taǵan shy­ǵyn­nan qut­qarady. 

Úlken megapolısterde órt sóndirý depolaryn (О́SD) tur­­ǵyzý baılyqty sha­shý emes eke­nin túsinetin kez keldi. Qazir 5 О́SD jobalyq-smetalyq qu­jattaryn jasatýǵa 86 mln teńgeni joq qylyp, ózderiniń salynýyn kútip jatyr. Taǵy 6 О́SD 100 mln teńgeni jutyp, qozǵalyssyz tur.

TJ qyzmetiniń eń úl­ken másele­le­riniń biri – qyzmet­kerlerin turǵyn úı­men qamta­masyz etý. Olardyń búgin­gi eńbek­aqylarymen «7-20-25» baǵdar­lamasyna qatysa alýy ekitalaı. Al TJ komıtetiniń málimetine qaraǵanda, qazir bul saladaǵy 13 myńnan astam qyz­metkerde turǵyn úı joq. Bir qyzyǵy bul qyzmet Ishki ister mınıstrligine qaraǵanymen, olardyń qyzmet­kerlerine úılerdiń aılyq jaldaý aqy­sy tolyq tólenedi, al «Qutqa­rýshylar» degen zor ata­ǵy bar­larǵa tek 3700 teńge tó­le­nedi. Vedomstvo bir bol­ǵanda qoldaýdyń bar­lyq qyz­metkerlerge birdeı bolmaı, ár­túrli bolatyny qyzyq. Al bul qyzmettiń qaýiptiligi Ishki ister qyz­metinen esh tómen emes, 1991 men 2016 jyldar aralyǵynda tótenshe jaǵ­daı­lar qyzmetiniń 32 adamy qaza taýyp, júzde­gen adamy jaralanǵan jáne aýrýǵa shal­dyqqan. 

Osy máseleni sheshýdi aıtyp, Qarjy mınıstrligine qaı­rylǵanymyzda, mynadaı jaýap keldi: «... turǵyn úıdi jal­daýǵa beriletin ótemaqynyń qol­da­nystaǵy mehanızmi tıimsiz bolyp tabylady, bul usynysty qa­raýdyń ýaqyty kelgen joq dep sanaımyz». Bul ne qylǵan jumbaq ekenin túsinbedik. Eger júıe tıimsiz bolsa, ony nege qaıta qaramasqa?     

Bul qyzmetke Ishki ister mı­nıstr­liginiń qamqorlyǵy da tómen dep batyl aıtýǵa bolady, keıbir qyzmetkerlerge jumys­tan bos ýaqyttarynda qosymsha tabys tabýǵa ruq­sat beretin normalardy nor­matıvtik-quqyqtyq qujat­tar­ǵa engizý kerektigi týraly aı­tylǵan usynystar áli oryndalmaı keledi. Sonyń kesirinen tek Astanada ǵana jumystan bos ýaqytynda tabys tappaq bolǵan 94 adam jumystan shyǵa­rylǵan. 

Depýtattyq saýalda biz osy­ máselelerdi Premer-Mı­nıstr­diń nazaryna usynyp, olar­dy kezeń-kezeńmen sheshý tý­raly keshendi sharalar qa­byl­daýdy attap kórsettik. 

Turǵyn SYZDYQOV, Májilis depýtaty