Qasıetti qazyna

Ústimizdegi jylǵy shilde aıynda Par­lament Senatynyń depýtattary Qa­zaq­stan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵy Deklarasııasyn qabyldaý týraly bastama kóterdi. Elbasy Nursultan Nazarbaev Deklara­sııa­ǵa «bizdiń qoǵamymyzdy toptas­tyrý­dyń mańyzdy qujaty» dep baǵa berdi. Ol Qazaq­stannyń egemendik jolyndaǵy barlyq jetistikteri kórinis tapqan asa mańyzdy saıası-zańdyq qujat bolyp tabylady. Osy oraıda 2011 jylǵy 10 jeltoqsan Táýel­siz Qa­zaqstannyń jasampaz tarıhynyń jarqyn pa­raq­tarynyń biri bolyp qalary aqıqat. Deklarasııada Tuńǵysh Prezıdent – Ult kóshbasshysy Nur­­sultan Nazarbaevtyń jańa memleket – Táýel­siz Qazaq­standy qurýdaǵy, memlekettiligin qalyp­tas­ty­ryp, egemendigin nyǵaıtýdaǵy teńdessiz róli atap kórsetilgen. Bul qujatta demokratııalyq, za­ıyr­ly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde qa­ryshtap damyp kele jatqan Qazaqstannyń árbir qadamy kezeńdi kórinis tapqan. Onyń mátinindegi árbir jolda elimizdiń áleýmettik-saıası, ekonomı­ka­lyq, qoǵamdyq ósý jáne jarqyn bolashaǵy baǵy­tyn­daǵy soqpaǵy saırap jatyr. Jahandyq kataklızmderge urynbaı, álemdik daǵdarystan sharshap-shaldyqpaı shyǵyp, kerisinshe, qaryshty damý jolyna túsý úshin búkil el bolyp jumylý kerek edi, Elbasynyń kez kelgen jasampaz bastamasyn qoldap otyrǵan halqymyz tas-túıin jumyla bildi. Uly Shákárimniń: «Qu­byl­ǵan álem jarysy – aqyldy jannyń taby­sy», dep aıtqan qaǵıdasyn qazaqstandyqtar shynaıy túrde júzege asyra bildi. Úlken kóregendikpen qa­byldanǵan «Qazaqstan-2030» Strategııasy halyq­tyń aýqatty turmysyn qalyptastyrýǵa, syrttan keletin aýyrtpalyqtarǵa senimdi toıtarys berýge, sóıtip, ekonomıkalyq reformalardan oń nátı­je­ler alýǵa jaǵdaı jasady. Táýelsizdik jyl­daryn­da áleýmettik sala boıynsha kóp deńgeıli júıe quryldy. Sońǵy on jylda zeınetaqy 8 ese, sońǵy úsh jylda eńbekaqy 2 ese artty. Bul – ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý, áleý­met­tik jańǵyrý, halyqty jumyspen qamtý jáne basqa da memlekettik ómirsheń baǵdarlamalardy mer­­ziminde iske asyrýǵa uıytqy bolǵan ókildi já­ne at­qarýshy bıliktiń jeńisi. Bul – «jaǵalasqanǵa – jaý kóp, aǵalasqanǵa taý kóp», dep Yntymaq pen Keli­simdi murat etken barsha qazaqstandyqtardyń je­ńisi! Bul – halqyn adastyrmaı «qazaqstandyq da­mý­dyń» dańǵyl jolyna sala bilgen Elbasynyń jeńisi! * * * El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda sonaý bala kezden sanada saqtalyp, jyldar ótse de jadymda jattalyp qalǵan myna bir ańyz oıǵa orala berdi. Erte kezde saıyn dalada uıalas qas­qyr­lar myńǵyrǵan kıik tabynyn qaýmalap, quz­dan qulatyp, jemtik qylýǵa qýyp kele jatady. Basyn alǵa sozyp jiberip, úrke qashqan kıik legi aldyndaǵy quz-ajal­dy sezbese kerek. Osy kóri­nisti tamashalap turǵan ańshylar kenetten adam sen­besteı kóriniske tap bo­la­dy. Tabyndy ıirip alǵan qulja-teke tebinip, álgi kókjaldarǵa qarsy tura qalady. Súıir múıizi kúnge shaǵylysqan qul­ja eńsesin tiktep, aıbyn­da­nyp shy­ǵa keledi. Ja­ly kúdireıgen quljanyń omyraýy esik­teı bolyp, tula boıy aıbat shashady. Mundaı jankeshti qar­sylyqty kútpegen kókjaldar quıryq­taryn baýy­ryna salyp, keıin shegine beredi de búlk-búlk jelip, endi qaıtyp oralmastaı qyr asady. Saıyn dalanyń erke janýary­nyń mynadaı qaıraty men qaısarlyǵyna tań-tamasha qalǵan adamdardyń sanasynda eshqandaı syrtqy kúshke boı aldyrmaıtyn «RÝH» dep atalatyn kıeli uǵym sol kezde paıda bolǵan eken. Osy oqıǵa ańyz sıpatynda bolǵanmen, Qazaq eliniń taǵ­dy­ry tárizdes bolyp kórinedi. Halqymyz nebir almaǵaıyp kezeńderdi bastan ótkergenin, jaýgershilik zamanda joıy­lyp ketý qaýpi de bolǵanyn qaıtalap jatý artyq. Biraq, qandaı kesir zaman bolsa da, halqymyzdyń rýhy sónip kórgen joq. Basqa-basqa al qazaq úshin táýelsizdiktiń qa­dyr-qasıeti de, mán-mazmuny da erekshe. Biz Bos­tan­dyq, Azattyq, Teńdik jolynda naıza­myz­dy qoldan túsir­megen halyqpyz. Ashyq kúnde beıbitshiligimiz baıan­dy bolsyn dep sol naızaǵa úki taqqan elmiz. Bizdiń halqymyz beıbitshilik pen tynysh ómirdiń baǵasyn jaqsy uǵynady. Son­dyqtan qazirgi Qazaqstandaǵy jaǵdaıdy «qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan» zamanmen sa­lys­tyrýǵa bolady. Munyń bári de Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń kóne dáýirdegi kók túrki­ler­diń qaǵandary sekildi «kúndiz otyr­maı, túnde uıyqtamaı» atqarǵan qyzmetiniń aı­shyqty aıǵaǵy. Ol eldi qıyndyqtan shyǵaramyn dep edi – shy­ǵardy, daǵdarysty jeńemin dep edi – jeńdi, álemge sózimdi júrgizemin dep edi – júrgizdi. О́zgeniń kórpesin jamylyp, ómir keshken kezimiz de bolǵan. Táýbe, qazir táýelsizbiz. Biraq, bos­tan­dyqta ómir súre bilý bodandyqta ómir súrýden ońaı emes ekenin de esten shyǵarmaý kerek. Ata-babamyz armandaǵan búgingideı kúnge jetken soń Ult kóshbasshysy N.Nazarbaev: «Biz búgingi tirligimiz úshin, Qazaqstan dep atalatyn respýb­lı­ka­nyń jer betinde barlyǵy úshin tarıhtyń ár tu­syn­da osy eldi, osy jerdi qorǵaǵan qaısar jan­dar­dyń arýaǵynyń al­dynda qashan da qaryz­darmyz» dep aıt­qa­nyn­­daı, táý etken Táýel­­siz­­digimizdi qyz­ǵysh­taı qorǵap, saqtaı bilýimiz qajet. Mine, endi ǵasyr­lar boıy arman-murat­qa aı­nalǵan egemendikke qol jetken dáýirde táýel­siz­­­dikpen birge ishtegi de, syrttaǵy da qazaq­tyń rýhy bıikteı tús­ti. Qa­zir «Men – qa­zaq­pyn!», «Men – qa­zaq­stan­dyq­pyn!» dep álem ha­lyq­tarynyń ara­­­syn­da maq­ta­nysh­pen aı­typ jú­re­tin dá­re­jege jettik. Túrli kezeńderde Ata­túrik pen Rýzvelt, Sharl de Goll men Lı Kýan Iý, Den Sıaopın sııaqty óz ulty­nyń per­zentteri óz mem­le­ket­terin álemniń ózge el­deriniń kósh basyna shyǵardy. Aýmaly-tók­pe­li sátke kez bolǵanda da táýelsizdiktiń tar jol taıǵaq keshýinen tartynbaı, memleket tizginin qolǵa alǵan Memleket basshysy Nur­sul­tan Nazarbaev ta ult rýhyn tóske órletti. Osy­dan jıyrma jyl ýaqyt buryn óziniń Tuńǵysh Prezıdentin saılap alǵan ult mu­ra­tyna jetti. Ústimizdegi jylǵy sáýirdegi Prezıdent saılaýynda da barsha qazaqstandyqtar tańdaýynan tapjylmady. Sol sııaqty qazaqstandyq ǵajaıyp damý­dyń negizin qalaǵan Nursultan Nazarbaev postkeńestik keńistikte ıntegrasııalyq úrdis­terdi qalyptas­tyr­dy. Dezıntegrasııalyq úde­risterge toıtarys berip, pragmatıkalyq murat­tar­dy júzege asyrdy. Bizdegi ınnovasııalyq-ındýs­t­rııalandyrýdyń ja­ńa baǵytyn basqa elder táji­rı­bege ala bastady. Barsha álem Qazaqstandaǵy prezıdenttik ıns­tıtýtty – júıeli reforma­lar­dyń lokomotıvi, saıası tranzıt tabysynyń negizi dep baǵa­la­dy. Osyndaı tabysqa jetýdiń, úzdiksiz ilgeri­leý­diń kilti, basty qozǵaýshy kúshi – Elba­symyz Nur­sultan Ábishuly Nazarbaevtyń kemel de kemeńger basshylyǵy, kóregendigi men dana­ly­ǵy, ǵajaıyp erik-jigeri men sarabdal saıasatkerligi. Elimizde osydan 20 jyl buryn qurylǵan prezıdenttik ınstıtýt ózin aqtap keledi. Integrasııalaný úderisiniń basty generatory retinde tanyl­ǵan Elbasy mereıi muhıttyń arǵy betinde de ús­tem bolyp júrgenin el biledi. Túrki álemi Qaza­q­stannyń Ult kóshbasshysyn barsha baýyr ha­lyq­tyń rýhanı murageri dep tanydy. Jaqynda men Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı bastaǵan delegasııa qura­myn­da Túrkııada bolǵanymda soǵan kózim jetti. 75 mln. halqy bar, álemdegi alpaýyt memle­ket­terdiń biri sanalatyn osy eldiń negizin kóne zamanda hetter qalaǵan ejelgi Nevshehır qalasynyń ortalyq kósheleriniń biri Nursultan Nazar­baev­tyń esimimen atalady. Ankarada Elbasyna eńseli eskertkish ornatylǵan. Osy saparda Nevshehırdiń týrıster kóptep keletin aýdanynda «Qazaqstan» býlvary ashylyp, sonyń tusaýkeserine qatystyq. Sol kúnderde Túrik memleketiniń, onyń halqynyń bizdiń elimizge, Ult kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevqa, barsha qazaqstandyqtarǵa degen ys­tyq iltıpaty men júrekjardy jarqyn nıetterin aıqyn sezindik. Elim dep emirenip, halqym dep tebirenip qyzmet etken Elbasyń, ony qoshtap, qol­­daǵan jurtyń bolsa, ǵalamshardyń qaı túk­pirinde de júziń jarqyn, aıdaryńnan jel esip júretini ras. Hakim Abaı óziniń «Qara sózderinde» burynǵy ata-babalarymyzdyń eki minezin ashyp kórsetedi. Birinshiden, «... el basy men top basylary qalaı qylsa, qalaı bitirse, halyqta ony synamaq, birden-birge júrgizbek bolmaıdy eken». «Ekinshi minezi – namysqorlyq eken. At atalyp, arýaq sha­qy­rylǵan jerde aǵaıynǵa ókpe, arazdyqqa qa­ra­maıdy eken, janyn salady eken». Danyshpan Abaı osylaısha, memlekettik ultty saqtaý men kú­sheıtýge, qazir álem tanyǵan Táýelsiz Qazaq­stan­nyń abyroıyn asyrýǵa barsha jurtymyzdy jumyldyrýdyń jolyn kórsetip ketken. ... Kóp shýyldaq ne tabar, Bılemese bir kemel? Berekeli bolsa el – Jaǵasy jaılaý ol bir kól! – dep uly Abaı aıtqandaı, kóshbasshysyn qoldaǵan halqymyz osydan 20 jyl buryn táýekel tulparyna aıaq artsa, búgingi kúni bolashaqtyń senim pyraǵyn quryqtap, erttep mindi. Qazaq eli arǵy-bergi zamanda dál búgingideı eńse tikteı almaǵan, dál qazirgideı baǵy janbaǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy aralyǵynda ǵasyrlarda ketken esemizdi eń­ser­dik. Táýelsizdiktiń ár jyly ózinshe erekshe, ár jyl­dyń enshisi bir ǵasyrǵa tatıdy. Buryn álem Deshti qypshaq dalasyn dana Ál-Farabı jáne dańqy jer jarǵan Atıllamen tanyǵan bolsa, endi sol qatarǵa Nursultan Nazarbaevtyń esimi qosyldy. Sońǵy birer jyldyń ózinde ǵana asa bedeldi dúnıe­júzilik uıymdarǵa tabysty tóraǵalyq etken eli­mizdiń, Elbasynyń álemdik arenadaǵy abyroıy men bedeli odan beter asqaqtaı tústi. Jańa Qa­zaqstan Eýrazııa ke­ńis­tigindegi beıbitshilik pen turaqtylyqtyń sım­vo­ly­na aınaldy. Keńestik ımperııa ke­zinde uzaq jyldar bo­ıy adamzat ómirine qa­haryn tógip, ajal shash­qan Semeıdegi ıadrolyq synaq alańyn japqan Qazaq eli­niń bastama­syn dúnıe júzindegi beıbitqumar memleketter men qaýym­das­tyq­tar, aýzy dýaly qaırat­kerler men saıasatkerler qýana qol­da­dy. Bu­ryn-sońdy ıadro­lyq qa­rý­dan óz betinshe bas tartý eshbir memlekette bol­maǵan jaǵdaı. Sol Semeı po­lıgonyn tun­shyqtyrǵan 29 ta­myz – Birikken Ult­tar Uıy­my­nyń sheshimimen Iаdrolyq synaqtarǵa qar­sy is-qımyldyń ha­lyq­ara­lyq kúni bolyp jarııalandy. Elbasynyń osydan on jeti jyl buryn Más­keýde kótergen eýrazııa­lyq muraty jaqynda ǵa­na Reseı astanasynda júzege asty. Eýrazııadaǵy ha­lyqaralyq jáne óńirlik ıntegrasııalyq bir­les­tiktiń ómirsheńdigine oǵan qatysýshy mem­le­ket­terdiń kózi jetti. Jańa jyldan bastap Birtutas ekonomıkalyq keńistik jumysyn bastaıdy. Ol eýrazııalyq ıntegra­sııa­nyń modelin qalyptastyra otyryp, mıl­lıon­daǵan qarapaıym adamnyń múd­desin kózdeıdi. О́tken jyly ǵana Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderiniń belsendi is-qımylynyń nátıjesinde qurylǵan Keden odaǵy qarym-qatynastyń ny­ǵaıýy­na jol ashyp, orynsyz senimsizdik perdesin túrip tastady. Memleketaralyq jáne úkime­t­ara­lyq kelisimder jedel júzege asyryla bastady. Elimizde qoǵamdyq-saıası ınstıtýt qurýdyń baǵa jetpes jemisi – Qazaqstan halqy As­samb­leıa­sy et­nos­aralyq ózara is-qımyldyń eń basty tetigi bolyp ta­bylady. Osy baǵytta jumys jasap jatqan etno­má­denı birlestikter, qaýym­das­tyqtar – bári de teń turǵyda ózderiniń tili men dili, mádenıeti men saltyndaǵy úzdik pishinderdi memleketimizdegi birlik saıasatyna jumyldyryp keledi. Bir memlekettiń shańyraǵynyń astynda birneshe ondaǵan ulttar men ulystardyń tatý-tátti, tyǵyz aralasyp, ortaq Otanymyz – Qazaq­stannyń ıgiligi úshin jumyla eń­bek etip jatqanyna alys-jaqyn shet elderdegi kór­nek­ti qaıratkerler men saıasatkerler erekshe qy­zy­ǵyp, ózderine úlgi etip usynýda. Mine, osyndaı prag­ma­tıkalyq is-qı­myl­dardyń basynda bizdiń Elbasy Nursultan Nazarbaev júr. Elbasynyń bastamasymen elordany qart Ala­­taýdyń baýraıynan Saryarqanyń tósine kóshi­rý eli­mizdiń geosaıası, áleýmettik-eko­no­mı­ka­lyq, má­de­nı jáne rýhanı damýyna jańa bet­bu­rystar ákel­di. Tańǵalarlyq qysqa merzim ishinde Eýrazııa kindiginde, Esildiń sol jaǵalaýynda ertegidegideı, kóz­diń jaýyn alǵan jahut qala eńse kóterdi. Álemdik sáý­let óneriniń injý-mar­jan­daryn kórki men kelbetinde aıshyqtaǵan búgingi Astana táýel­siz elimiz­diń damýy men gúldenýiniń aıqyn ny­shan­daryn kóz al­dymyzǵa ákeledi. Elorda eli­miz­diń eńsesin, hal­qy­myzdyń rýhyn kóterdi. Eli­miz­diń túkpir-túkpirinen osy qalaǵa qonys aýdarýǵa nıet bildirýshiler kó­be­ıip keledi. Qazaqstannyń Astana­sy­nan bastaý alǵan iri-iri qurylys keshenderi qala­larda, tipti aýyldyq jerlerde de kórinis tapty. Ál-Farabı babamyz: «Mártebesi, rýhy bıik shahar – adamdardy bir-birine jaqsylyq jasaýǵa qushtar, ózderiniń tamasha qadir-qasıetterin baǵalap, ózge jurtty yntyzar etetin qala» degen eken. Elbasynyń Astanany 2030 jylǵa qaraı álemdegi eń ozyq otyz qalanyń qataryna engizý týraly alǵa qoıǵan mindeti danyshpan baba­myz­dyń osy ulaǵatyna jaýap bergendeı. Bizdiń ur­pa­ǵymyz, búgingi jastar oǵan qol jetkizeri sózsiz. Elordanyń ásem kelbeti árbir qazaqtyń da, árbir qonaqtyń da júregine shýaq, janyna jylylyq quıady. Elbasy irgetasyn qalaǵan, Asan baba jelmaıamen izdegen Jeruıyǵyń osy emes pe?! Bul – taǵdyrdyń teńdesi joq syı-sııa­pa­ty. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy ulty­myz­ǵa utymdy, ulysymyzǵa ulyq­ty, bar­sha qa­zaq­standyqtarǵa qutty bolǵaı! Eleýsin SAǴYNDYQOV, Parlament Senatynyń depýtaty.