Táýelsiz elimizdiń damý qarqynyn, áleýetin álemge pash etken Astananyń 20 jyldyǵy bıyl keń kólemde atalyp ótip jatqany belgili. Sońǵy jıyrma jyldyń kóleminde jas Astana jahan qulaq túrgen aýqymdy oqıǵalardyń ortalyǵyna aınaldy. Ǵalamdyq kelissózder, kezdesýler men basqa da aýqymdy is-sharalar ótip, talaı memleket basshylary, aýzy dýaly saıasatkerler, qarjygerler elordada bas qosyp, álemdik kúrdeli oqıǵalardyń da kúrmeýin sheship jatty. Elbasy Astanany tanytty, Astana qazaqstandyqtar úshin qutty mekenge aınaldy. Elorda tórinde «Astana – beıbitshilik qalasy» atty halyqaralyq konferensııa ótti.
Endi, mine jıyrma jyldyq belestiń alǵashqy qorytyndylary da shyǵa bastady. Bunyń naqty mysaly, Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasy, Syrtqy ister mınıstrligi jáne Elbasy qory uıymdastyrǵan «Astana – beıbitshilik qalasy» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııada álemdik deńgeıdegi saıasatkerler, halyqaralyq uıymdardyń basshylary, ǵalymdar men sarapshylardyń Astanaǵa baılanysty pikiri bir arnada toǵysty. Olar Eýrazııa kindiginde ornalasqan Astananyń geosaıası ortalyq retindegi rólin talqylap, bolashaǵyna baılanysty pikirlerin bildirdi.
Konferensııa jumysyna memlekettik organdardyń, halyqaralyq uıymdardyń, parlamentterdiń ókilderi, qarjy jáne turaqty damý qaýipsizdigi salasyndaǵy halyqaralyq sarapshylar, Túrkııa men Polsha respýblıkalarynan, TMD elderinen kelgen ǵalymdar qatysty.
Jıyndy Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov ashyp, óz sózinde Astananyń órkendeýindegi Elbasynyń rólin atap ótti.
– Men úshin búgingi sharanyń mańyzy joǵary. Astana – táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń perzenti. Astana órkendegen Qazaqstannyń aıryqsha belgisine aınalyp, el damýynyń kóshin bastady, dedi Syrtqy ister mınıstri.
Budan keıin sóz alǵan Astana qalasynyń ákimi Áset Isekeshev bas qalanyń keshegisi men búgingisine, shahardy damytý josparyna keńinen toqtaldy. Jıynǵa qatysýshylardy Astanany «aqyldy qalaǵa» aınaldyrý josparymen de tanystyryp ótti.
– Konferensııaǵa qatysýshylar, ásirese sheteldik qonaqtar Eýrazııa qurlyǵynda asa qarqyndy damyp, iskerlik, saıası jáne mádenı ortalyqqa aınalǵan Astananyń damý josparyna aıryqsha nazar aýdaryp otyr.
Astanany Elbasynyń halyqaralyq áriptestik pen qarym-qatynastardaǵy tıimdi bastamalarynyń arqasynda álemdik qoǵamdastyq moıyndady jáne sanasatyn boldy. Jıyrma jyl kez kelgen qala úshin, onyń ishinde bizdiń Astanamyz úshin de uzaq merzim emes. Osy ýaqyt aralyǵynda qyrýar jumys atqarylyp, en dalada jańadan qala turǵyzyldy, búginde bul shaharda qazaqstandyqtardyń jańa býyny boı túzedi. Osy jyldarda qalanyń halqy 3,5 ese ósip, turǵyndar sany 1 mıllıonnan asty. Ekonomıkaǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 44 ese ósti. Ekonomıka men geografııalyq qarqyndy ósimi qalany zamanaýı ýrbanızasııa, ómir súrý sapasy joǵary jáne ınnovasııalyq jańashyldyqtardyń ortalyǵyna aınaldyrdy. Astanany álemdegi iri-iri saıası jáne dıplomatııalyq ortalyqtarmen teńestirý maqsatynda qalanyń aldyna jańa orasan zor mindetter qoıyldy, – dedi Á.Isekeshev.
Onyń pikirinshe, Astanany ınnovasııa, densaýlyq saqtaý, sáýlet óneri, bilim jáne saýda salalary boıynsha tek Qazaqstan emes, Eýrazııa keńistigindegi ortalyqqa aınaldyrý mindeti tur.
Konferensııanyń «Astana halyqaralyq dıalog alańy: qol jetkizgen nátıjeleri, trendter men damý keleshegi» degen taqyryptaǵy birinshi sessııasyn Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov júrgizip otyrdy. Bul jerde álemge tanymal saıasatkerlerdiń pikirleri búgingi zamanaýı máselelerge dóp tıip, álemdik ıgilikter Astanamen baılanystyrylyp otyrdy. О́z kezeginde Eýropa odaǵynyń Ortalyq Azııa boıynsha ókili Pıter Býrıannyń sózi elimizdiń aımaqtaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyqqa qosyp otyrǵan úlesine baǵa berýmen bastaldy.
– EO aımaqtaǵy geosaıası oıyndarǵa qatysýǵa múddeli emes. Kerisinshe, biz osy aımaqpen keleli qarym-qatynas ornatyp, onyń damýyna, órkendeýine, qaýipsizdigine kóńil aýdaramyz. О́z strategııalarymyzda Eýropa men Azııa qurlyqtary baılanystarynyń mańyzdylyǵyna mán berdik. Bul jerde aldymen pikirimiz bir arnada toǵysqan Qazaqstanǵa, sodan soń О́zbekstanǵa alǵysymyz sheksiz. Qazaqstannyń jaýapkershiligi men kóshbasshylyq róli Eýropa odaǵynyń BUU Qaýipsizdik keńesi aıasyndaǵy ózge áriptesterimen aradaǵy tepe-teńdikti saqtaýyna paıdasyn tıgizip otyr. Sizderdiń elderińiz ártúrli jahandyq syn-qaterlermen kúrestiń ozyq úlgisin kórsetip otyr, – dedi Pıter Býrıan.
Al Italııanyń burynǵy Syrtqy ister mınıstri, qazir EQYU Prıdnestrove shıelenisin retteý boıynsha arnaıy ókili Franko Frattını aldymen elimizdiń atalǵan uıymdy basqarǵan jyldary jetken jetistikterin joǵary baǵalaıtynyn aıtty. Qazaqstannyń sol tustaǵy bastamalary men jańashyldyqtary Eýropadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyq uıymyn jańa beleske shyǵarǵanyna nazar aýdardy.
– Men Astanada ótken EQYU sammıtine Italııa úkimeti men Syrtqy ister mınıstrligi atynan qatystym. Sol kezde Astana deklarasııasynda kórsetilgen aýqymdy maqsattar meni erekshe tánti etti. Endi mine, jyldar óte atalǵan deklarasııa bizge jahandyq deńgeıdegi máselelerge dendep enýge múmkindik bergenin sezinip otyrmyn, – dedi Franko Frattını.
Elimiz táýelsizdik alǵan sátte halyqaralyq bedeldi uıymdardyń kósh basyndaǵy Islam Yntymaqtastyq Uıymyna qosylǵany belgili. Oń-solyn tanyp úlgermegen, bodandyqtan endi bosaǵan jas memleket búginde atalǵan uıymnyń beldi múshesine aınalyp, ótken jyldary basshylyq etip te úlgerdi. Qazir uıymnyń damýy men jańǵyrýyna Qazaqstannyń qosqan úlesin ıslam álemi joǵary baǵalaıdy. Uıymnyń 9-shy Bas hatshysy Ekmelledın Ihsanoglý osy máselege toqtaldy.
– 2011 jyly Astanada ótken Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy mınıstrleriniń jyl saıynǵy kezdesýinde uıymnyń burynǵy Konferensııa ataýy Uıym bop ózgertildi. Sondaı-aq adam quqyqtary jónindegi táýelsiz mekeme qurý týraly kelistik. Onyń ústine IYU Ortalyq Azııa memleketterimen ekonomıkalyq yntymaqtastyq týrasyndaǵy kelisimderge qol jetkizdi. Osynyń ózi Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń barlyq máselelerdi tereń túsinetin kóregen saıasatker ekendigin kórsetedi, – dedi Ekmelledın Ihsanoglý.
Al Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń burynǵy bas hatshysy Muratbek Imanálıev EQYU, IYU, ShYU aıasyndaǵy aýqymdy sammıtter ótken Astananyń álemdik deńgeıdegi Nıý-Iork, Vena, Jeneva shaharlary tárizdi saıası alańǵa aınalǵanyn atap ótti.
– Halyqaralyq aýqymdy is-sharalardyń bel ortasynan tabylatyn Astananyń damýy men órkendeýine Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qosqan úlesi sheksiz. Meni Eýrazııa keńistiginde kóptegen máseleniń Qazaqstan-Reseı-Qytaı arqyly sheshiletindigi qýantady. Bul – Elbasynyń jeke bedeli arqyly jetken jetistik, – dedi Muratbek Imanálıev.
Halyqaralyq konferensııanyń birinshi sessııasynda BUU Bas hatshysynyń Sırııa jónindegi arnaıy ókiliniń orynbasary Ramzı Ezzeldın Ramzı, Germanııanyń 2008-2012 jyldardaǵy EQYU-daǵy ókili Genrı Horsten, EQYU Zertteý ortalyǵy basshysynyń orynbasary Frank Evers, О́zbekstan Prezıdenti janyndaǵy strategııalyq jáne aımaqaralyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory, О́zbekstan Prezıdenti janyndaǵy Qaýipsizdik keńesi hatshysynyń orynbasary Vladımır Norov, Energetıka, tabıǵı resýrstar jáne geosaıasat ortalyǵynyń dırektory, Ǵalamdyq qaýipsizdikti taldaý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri (AQSh) Arıel Koen, Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńes Hatshylyǵynyń atqarýshy dırektory Alen Nerı, «Greenstar Global Energy Corp» kompanııasynyń negizin qalaýshy jáne tóraǵasy Ravı Batralar óz pikirlerin ortaǵa saldy.
Budan soń da konferensııa jumysy «Bolashaqqa baǵdar: «aqyldy» jáne jahandyq ıntegrasııalanǵan qala», «Astananyń qarjy, saýda jáne kólik ınnovasııalyq hab retindegi damýy», «Astanalardyń kóshirilýi: qazaqstandyq tájirıbe jáne álemdik praktıka», «Astanalar mádenıet jáne rýhanııat ortalyqtary retinde», «Astanalar áleýmettik-mádenı qoǵam konteksinde» degen sessııalar boıynsha jalǵasty. Konferensııa sońynda jıynǵa qatysýshylar arnaıy Úndeý qabyldady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»