Shymkentke respýblıkalyq mańyzy bar qala már­­tebesin berý sheshimi qabyldandy

Keshe Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń kezekten tys HHIII sessııasy ótip, kún tártibinde oblystyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy qaraldy. Osy arada sál sheginis jasap, keshe ıaǵnı seı­senbide jumys kúniniń alǵash­­qy saǵatynda Shym­kent qalalyq más­lı­­hatynyń kezekten tys HHIH sessııasy ótkenin aıta kete­lik. Ses­sııada oblys ortalyǵy turǵyn­­darynyń sany bir mıllıonǵa jetýi­ne baılanysty Shymkent qala­syna respýblıkalyq mańyzy bar qala már­­tebesin berý týraly  usynys depý­tat­­tardyń qoldaýyna ıe boldy. Sóı­tip halyq qalaý­lylary qala ákimdi­gimen birlese tarıhı qujatqa qol qoıdy. Bul qujat Oń­­tús­tik Qazaqstan ob­lys­­tyq máslıhatynyń qaraýyna usynyldy. Ses­sııa jumysyna qatys­­qan oblys ákimi J.Túımebaev pen qala ákimi N.Saý­ran­baev qala tur­ǵyn­dary­nyń 1 mıllıonǵa jetýi­­men quttyqtap, res­pýb­lıkalyq mańyzy bar qala mártebesi jańa múm­kin­dikterge jol ashatynyn atap ótti. «Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasymen birneshe jyl buryn Shymkentti mıllıon turǵyny bar ortalyqqa aınaldyrý bastamasy kóterilgen bolatyn. Endi mine, sol maqsat júzege asyp, qala elimizdegi mıllıon halqy bar úsh megapolıstiń birine aınaldy. Bizdiń súıikti qalamyzdyń orny óńir úshin ǵana emes, Qazaqstan úshin de aıryqsha mańyzǵa ıe. Uly Jibek jolynyń boıyn­daǵy bul shahardyń tarıhy men tamyry tym tereńde jatyr. Ortalyq Azııadaǵy san ǵasyr­lyq ǵumyry bar sanaýly qalalar­dyń biri bolǵan Shymkent, endi bire­geıine aı­nalý baǵytyna tústi. Munyń barlyǵy bizge zor maqtanyshpen qatar, úlken jaýap­ker­shilik júkteıdi», – dedi J.Túımebaev. 

Iá, Shymkenttiń mıllıoner qalanyń qataryna qosylý múmkindigi mol ekenin Elbasy birneshe jyl buryn aıtqan bolatyn. Al ótken jyly Ońtústikke sapary barysynda Memleket basshysy Shymkent qalasynyń damý josparymen, jańadan boı kóterip jatqan «Shymkent Sıtı» iskerlik jáne turǵyn úı kesheniniń qurylys jumystarymen tanysqan. Sol saparynda Elbasy Ońtús­tik óńiri búgingi tańda áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan ósip, órkendep kele jatqanyn aıta kele, oblys ortalyǵy Shymkent qala­synyń damýyna da memleket ta­rapynan joǵary deńgeıde kóńil bólinýde ekenin atap ótti. 

Halqy mıllıonǵa jetetin kún­niń alys emestigi de aıtyldy sol joly. Jalpy, Shymkent soń­ǵy besjyldyqta áleýmettik-eko­no­mıkalyq turǵydan órleý men jań­ǵyrýdyń jańa kezeńin ótkerýde. Qalanyń 2020 jylǵa deıingi áleýmettik-ekonomıkalyq damý tujy­rymdamasy sheńberinde at­qa­rylǵan is az emes. Qala aýmaǵy keńeıip, shaharǵa 40-tan astam eldi meken qosylǵaly beri jumys aýqymy da aıtarlyqtaı artty. Bas josparǵa sáıkes, qala shekarasy 3 esege ulǵaıdy.

Iá, Shymkentke qatysty jaq­sy ja­ńalyqty da birinshi bolyp El­basy jarııa etti. Mamyr­da ótken Challenges Summit-2018 fo­rýmynyń jalpy oty­rysyn­da Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qazaqstan­dyq qalalardyń damýy týraly sóz qozǵady. Investısııa úshin kúre­setin eń jaqsy aqyl-oılar, teh­no­logııalar jáne oǵan barlyq qa­jet­ti jaǵdaılardy jasaıtyn m­egapolıster dáýiri týaty­nyn atap ótti. «Bizde buryn mıl­lıon­daǵan halqy bar bir ǵana qala bolatyn. Ol Almaty. Al qazir onyń qataryna Astana men Shymkent qosyldy. Endi elimizdiń úsh qalasynda halyq mıllıonǵa jetti. Bul prosess jalǵasatyn bolady. Sondyqtan da Astananyń 20 jyldyǵyn merekeleý aıasynda 5 shilde kúni Uly Jibek joly boıynda ornalasqan elderdiń iri qalalarynyń forýmyn ótkizý tosynnan qolǵa alynyp otyrǵan joq», – dedi Memleket basshysy. Aıta ketelik, Shymkentte ǵana emes, aýdandarda da demografııalyq ósim jo­ǵary. Osy oraıda, bıylǵy aq­pan­da Saryaǵash jáne Maqtaa­ral aýdandarynyń ókildi jáne at­qarý­shy organdary aýdan aýmaǵyn bólý jolymen aýdandar qurý, olar­ǵa ataý berý, ákimshilik orta­lyq­tary men shekaralaryn bel­gileý týraly birlesken sheshim­der qabyldaǵan da bolatyn. 

Kún tártibine qoıylǵan Ońtústik Qazaqstan oblysynyń orta­lyǵyn Túrkistan qalasyna kóshirý, Shymkent qala­syna respýblıkalyq mańy­zy bar qala mártebesin berý jónin­degi usynys depýtattar tarapy­nan qoldaý tapty. Sessııany qory­tyn­dy­laǵan oblys ákimi qazaq eli úshin ǵana emes, ısi túrki álemine ortaq, qasıetti Túrkistannyń tań­dalýyn halyqtyń zor yqy­las­pen qabyldaǵanyn jetkizdi. «Muny biz Túrkistan, Kentaý qalalarynyń shekaralaryna ózgerister engizý barysynda tur­ǵyndarmen júrgizilgen qoǵam­dyq tyńdaýlar men ózderińizben talqylaý barysynda aıqyn sezinip otyrmyz. Atalǵan másele bo­ıynsha Úkimet janynan qu­ryl­ǵan arnaıy jumysshy top qura­my­men birlese bólýdiń ekono­mı­kalyq tıimdiligine, onyń oblys­tyń, Shymkent, Túrkistan, Kentaý qalalarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna áseri jan-jaqty taldandy. Jalpy 2017 jyldyń qorytyndysymen Shymkent qalasy halqynyń ósimi 39 myń adamdy qurady, onyń ishinde kóshi-qon esebinen 18 myń adammen tolyqty», dedi óńir basshysy. Jyldan jyl­ǵa qalanyń negizgi áleý­met­tik-ekonomıkalyq kórset­kish­teriniń dınamıkalyq ósimi baıqalady. Injenerlik-ınf­ra­q­urylymmen qamtylý deńgeıi de joǵary. Bul oraıda oblys ákimi atalǵan kórsetkishter Shymkent qalasynyń erekshe mártebesin bekitýge tolyq múm­kindik beretinin aıtyp ótti. «Qalaǵa erekshe mártebe berilgen jaǵdaıda, qala bıýd­jetiniń kiristeri 72,1 mlrd teńgege, sýbvensııa 13,4 mlrd teńge kóleminde bol­jamdanýda. Aldyn ala esepteýlerge sáı­kes, Shymkent qalasynyń jer­gilikti bıýdjeti 2025 jylǵa deıin sýbvensııalyq bolyp qala beredi. Qalanyń shtaty 229 birlikke ósetin bolady», – dedi J.Túımebaev.  

Aıta ketelik, tarıhı derekterge júginsek, 1932 jyly Qazaqstan aýmaǵynda 6 oblys, onyń ishinde Ońtústik Qazaqstan oblysy qurylǵan. Iаǵnı, 1932 jylǵy 10 naýryz oblystyń qurylǵan kúni bolyp esepteledi. Al 1938 jyly oblys taǵy da ákim­shi­lik-aýmaq­tyq ózgeristerge ushyrady: onyń quramynan alǵashqyda Qyzyl­orda oblysy, odan soń 1939 jyly Jambyl oblysy bóli­nip shyq­ty. 1962 jyly orta­lyǵy Shym­kent bolyp, Oń­tús­tik Qazaq­stan ólkesi qu­ryl­dy. Onyń quramyna Shym­kent, Jambyl, Qyzylorda oblys­­tary endi. 1964 jyldyń jel­toq­sanynda «ólke» joıylyp, Shymkent oblysy atyn saq­tap qala berdi. 1992 jyly 6 shild­ede Joǵarǵy Keńes qaýly­sy­­men oǵan burynǵy Ońtús­tik Qazaq­stan oblysy aty qaıtaryldy.

Oblys ortalyǵynyń Túrki­stanǵa kóshirilýine baılanysty qala aýmaǵyndaǵy 12 eldi meken Kentaý qala­synyń quramyna ótetin bolady. Sondaı-aq OQO aýma­ǵynan Shymkent qalasy jeke shy­ǵarylmaq. Sonymen jer­gi­likti máslıhat pen atqarý­shy organnyń birlesken sheshimi zań sheńberinde tıisti oryn­darǵa joldanady. Iаǵnı ońtús­tik­qazaqstandyqtar endigi sheshim­di elordadan kútedi.

Ǵalymjan ELShIBAI,

«Egemen Qazaqstan»