Elimizde juqpaly menıngokokk ınfeksııasy halyqty birshama dúrliktirip otyr. Aldyn alý men emdelý sharalary úshin áleýmettik jelide de jetkilikti maǵulmattar usynǵan. Bul indet elimizdiń ǵana emes, shet el dárigerlerin de alańdatyp otyr. Máselen ózge el pedıatorlary da bilgenderimen bólisip, kómek qolyn sozyp otyr.
G M T Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate ZakrytSonyń biri ýkraınalyq belgili pedıatr Evgenıı Komarovskıı Instagram jelisindegi paraqshasynda júrgizgen tikeleı efırinde qazaqstandyqtarǵa menıngıt týraly túsindirip berdi.
Pedıator adamdardyń áli de menıngıttiń ne ekenin tolyǵymen túsinbeıtinin aıtty. «Menıngokokk ınfeksııasy adam aǵzasyna túskende, eshteńe bolmaıtynyn 100 paıyz senimmen aıta alamyn. Adam ony jutqynshaǵynda tasyp júre beredi. Kópshiligi menıngokokktyń jyldam tasymaldaýshysy bola alady. Bul aýrýdyń qaýpi - bala dert jabysqan kúnnen bastap bir táýlikke jetpeı ólip ketýi múmkin. Bala der ýaqytynda aýrýhanaǵa jetkizilse de, zamanaýı aýrýhanada emdelse de ólim qaýpi 10 paıyzdan tómen bolmaıdy. Iаǵnı aýrý juqtyrǵandardyń 10 paıyzy qaıtken kúnde de ólim qushady. Munyń ózin oń kórsetkish deýge bolady, biraq kóp jaǵdaıda asqynǵan menıngokokk sepsısi jaǵdaıynda 20 paıyzy ólip ketedi», deıdi pedıator.
Ata-analar balalaryn ınfeksııadan saqtaý úshin kóp jaǵdaıda vaksına qoldanýda. E.Komarovskııdiń pikirinshe, bul aýrý kezinde ekpe qabyldaý eń tıimdi jol emes. «Menıngokokk ınfeksııasynan ekpe alý - eshqandaı da máseleni sheshpeıdi. Bul ýaqytsha jaǵdaı. Vaksına arqyly balańyzdy A jáne S menıngokokktan saqtasańyz da, V tobyndaǵy menıngokokktan saqtaı almaısyz. Eldiń birde-bir turǵyny menıngokokktyń barlyq nuqsasynan ekpeni taba almaıdy. Ondaı ekpe joq. Ekpe máselesin ýshyqtyrmaýdy usynamyn. Onyń ornyna aldyn alýdyń durys ári paıdaly ádisterin qoldanyńyz», deıdi dáriger.
Ýkraınalyq mamannyń aıtýynsha, ekpe kóp adammen baılanysqa túspegen bala kóp adam júretin jerge bara jatqanda ǵana qajet bolýy múmkin. «Máselen, balańyz mektepte oqyp júrgende synypta 10-15 bala boldy delik. Jasy 15-te delik jáne ol jazda lagerge baratyn bolady. Sol jaqta ol ózi sııaqty 500-deı adammen baılanysqa túsedi. Mundaı jaǵdaıda ekpe alý oryndy», deıdi ol.
Sondaı-aq pedıatr analarǵa balany ekpesiz tıimdi qorǵaýǵa bolatyn sharalar týraly aıtty. «Ekpeden basqa da ádister tolyp jatyr. Bastysy - aldyn alý. Balany sýpermarketterge, teatrlarǵa aparýdyń qajeti joq. Jabyq oryndarda jınalys ótkizbeńizder. Mektepte adam kóp qatysatyn jınalys ótkizgińiz kelse, ony mektep aýlasynda jasańyz. Mindetti túrde bólmeni jeldetip, aýasyn tazartyp turyńyz.
Nazarda ustaıtyn basty jaıt, menıngokokk ınfeksııasy óte kóp bolǵanda, tynys alý joldarynyń shyryshty qabyǵy qurǵaǵan jaǵdaıda ǵana jutqynshaqtan qanǵa ótedi. Aýrý óte jaqyn baılanys kezinde juǵady, biraq bir metrden ary ushpaıdy. Aýrý qushaqtasyp, súıiskende juǵady. Aýany tazartyp, jeldetý – kez kelgen ekpeden paıdaly. Ásirese, balabaqshanyń jatyn bólmesin jaqsylap jeldetý kerek", deıdi ol. Mamannyń aıtýynsha, menıngokokk jabyq oryndarda bolady. Ony kóshede juqtyrý múmkin emes. Sondyqtan aldyn alý sharasy retinde balalardyń taza aýada bolǵany jaqsy.
«TMD-daǵy kez kelgen eldiń erejesi boıynsha, jatyn bólmedegi aýa dymqyldyǵy 40-60 paıyzdaı bolýy, balalar kúnine tórt saǵattaı serýendep, jeke gıgıenasyn jiti qadaǵalaýy qajet. Aýrýdyń aldyn alý sharalarynyń basty ári mańyzdy sharty qoldy muqııat, tazalap jýý. Menıngokokk ınfeksııasy menıngıtten bólek qarapaıym tumaýdy týdyra alady. Sondyqtan qoldy tazalap jýý bakterııalardyń taralýyna jol bermeıdi», deıdi E.Komarovskıı.
Búgingi tańda áleýmettik jelide balalarǵa menıngokokke qarsy antıbıotıkter berý týraly aqparat keń tarap jatyr. Osyǵan oraı pedıator profılaktıkalyq antıbıotıkterdi paıdalanýdyń tıimdiligi joq ekenin aıtty. «Adam antıbıotıkterdi 5 kún, 1 jyl qoldanýy múmkin. Antıbıotık adam qoldanyp júrgen kezde ǵana aǵzany qorǵaıdy. Biraq qoldanyp bite salysymen, bala bakterııalardy qaıta juqtyrýy múmkin. Al antıbıotıkterdi jyldar boıy úzbeı paıdalaný tıimsiz. Sebebi onyń allergııalyq saldary bolýy múmkin», deıdi ol.
Baǵdat ÁShIM,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Jýrnalıstıka jáne saıasattaný fakýltetiniń 1 kýrs stýdenti