Kók­she teńiz jaǵasynyń áleýmettik-ekono­mıkalyq damýy talqylandy

Balqash óńirindegi bir jaǵymdy jańalyq – Gúlshat aýylynda «jasyl» teh­no­logııalardy damytý baǵytyndaǵy joba qolǵa alyndy. Taıaýda osy eldi mekende qýaty 40 mVt kún elektr stansasy iske qo­sylmaq. Bul sharýamen Qaraǵandy obly­syn­daǵy jobalaryn júzege asyrýǵa 80 mıl­lıon dollar ınvestısııa quıyp otyr­ǵan ıspanııalyq «Riser Energy» kompanııasy aınalysady.

– Byltyr Balqashta ónerkásip 8 pa­ıyzǵa, qurylys sektoryndaǵy ósim 13 pa­ıyzǵa artty, – deıdi Aleksandr Aglıý­lın. – Alty myń sharshy metr turǵyn- jaı paıdalanýǵa berildi, bólshek saýda men aýylsharýashylyq ónimderiniń ón­di­risi artty. Qala ekonomıkasyna 19 mıl­­lıard teńge ınvestısııa tartyldy. О́ń­deýshi sektordaǵy eńbek ónimdiligi 72 mıl­lıon teńgege jetti.

Ákim málimdegendeı, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde byltyr kúzde Saıaq ken ornynda «Edvans Maınıng Tehnolodjı» JShS eski úıindilerden mys alý jobasy júzege asyryla bastaǵan. Al «Qońyrat» JShS mys óndirý kólemin byltyr 5 myń tonnaǵa arttyrdy. «ICC» jáne «Sary Qazyna» kompanııalarynda shıkizat óńdeý jumystary qarqyn alǵan.

Qala ekonomıkasyna shaǵyn jáne orta bıznesten byltyr 14,5 mıllıard teńge kiris kirgen. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń aıasynda jeti jobaǵa jalpy somasy 535 mıllıon teńge qarjylaı qoldaý kórsetilipti.

– Byltyr qala bıýdjetine túsken 600 mıl­lıon teńge kiristi biz turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashylyq pen áleý­met­tik salanyń problemalaryn sheshýge jum­sadyq, – deıdi Balqash qalasy­nyń ákimi. – Al bıyl áleýmettik salaǵa jalpy bıýd­jet­tiń 55 paıyzyn baǵyt­tap otyr­­myz. Qol­danylǵan sharalar­dyń ar­qas­yn­da jumys­syzdyq deńgeıi bes pa­ıyzǵa azaı­dy. Osy jyldyń 1 mamy­ryn­daǵy máli­­met­ke júginsek, 482 adam jumys­qa tur­ǵy­­­zy­lyp, 389 adam qaıta daıar­laý kýrs­­ta­ry­­­na joldama alǵan. Ále­ýmet­tik kómek­ke qala qazy­nasynan 20 mıllıon teńge qaras­tyrylǵan.

Qala basshysy bilim berý men medısına salalarynyń jaǵdaıyna da toqtaldy. Bıyl bul salaǵa 4 mıllıard teńge bólingen. Onyń 149 mıllıon teńgesine 14 bilim berý mekemesi jóndeýden ótkiziledi. Mektepterdi zamanaýı pándik kabınettermen jabdyqtaý jumystary jalǵasady. Bıyl qala mektepteri sondaı alty kabınetpen jáne tórt robot-tehnıka zerthanasymen qamtamasyz etilmek.

Memleket-jekemenshik áriptestiginiń aıasynda Balqashta bıyl bir balabaqsha jáne kelesi jyly taǵy bir balabaqsha ashy­­lady. Jeke ınvestısııalar esebinen qala­nyń ortalyq aýrýhanasynda MRT ka­bı­neti, al ońaltý ortalyǵynda kınezote­rapııa ashylady. Al densaýlyq saqtaý me­ke­me­lerine jabdyqtar satyp alýǵa memle­ket­tik qazynadan 83 mıllıon teńge qarastyrylǵan.

Qala basshysynyń aıtýynsha, bal­qash­tyqtar turǵyn úı jınaqtaryna kóńil bóle bastaǵan. Turǵyn úı qurylys jınaq bankinen esepshot ashqandardyń sany úsh jarym myń adamnan asqan. Olarǵa «Nurly jer» baǵdarlamasynyń aıasyn­da bıyl 45 páterli eki úı beriledi. Úı kezeginde turǵandardy baspanamen qamtamasyz etý úshin jalpy aýmaǵy 42 myń sharshy metr kóp páterli eki úı qalpyna keltiriledi. Jalǵa beriletin kóp páterli eki úıdiń qurylysy 2019 jylǵa josparlanyp otyr. Olardyń jobalaý-smetalyq qujattamasy qazirdiń ózinde daıyn. Ipotekalyq turǵyn úıler qurylysyn damytý maqsatynda bıyl «Samal» shaǵyn aýdanyndaǵy ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymnyń qurylysyna qujattama ázirlenedi.

Sonymen qatar Balqashta byltyr oblys ákiminiń qoldaýymen bastalǵan jol jóndeý jumystary jalǵasyn tabýǵa tıis. Qalanyń segiz kóshesin qaıta jańǵyrtýǵa qarajat daıyn. Aldaǵy jyly jańadan eki jol tóselmek.

Aǵymdaǵy jyly qalanyń káriz jeli­lerin qaıta qurastyrý jumystarynyń birinshi kezeńi aıaqtaldy. Jylý toraptaryn qaıta qurastyrýdyń jobalaý-smetalyq qujattary ázir bolǵanmen, jumystar kelesi jyly ǵana bastalady.

– Jaqynda ortalyq saıabaqty abattandyrý jumystaryn bastaımyz, – deıdi A.Aglıýlın. – 9 aýlany, trotýarlardy jón­deımiz. Aǵash kóshetteri otyr­ǵyzy­la­dy. Qalanyń ekologııalyq ahýalyn jaq­sar­­týǵa «Qazaqmys» korpora­sııasy­nyń úsh jyldyq baǵdarlamasy da septes­pek. Kom­panııa bul maqsatqa 100 mıl­lıon dollar qarajat bólip otyr. Al zaýyt aýmaǵynan kúkirt angıdrıdi shyǵaryn­dylaryn súzetin kúkirt qyshqyly sehy ashylǵan.

Saıaq kentin aýyz sýmen qamtamasyz etý máse­lesi birazdan beri aıtylyp kele­di. Ákim­niń aıtýynsha, sý irký qury­lys­tarynyń jobalaý-smetalyq quja­tta­masyna bıyl oblystyq bıýdjetten 65 mıllıon teńge bólingen.

Balqashtyń týrıstik áleýeti de zor. Qazir­gi ýaqytta jergilikti áýejaıdyń ushý-qoný jolaǵyn jóndeý jumystary bastalǵan. Qala basshysy aıtqandaı, bul jumystyń týrızmdi damytýdaǵy róli zor. Jóndeý jumystaryn 2019 jyldyń ortasyna deıin aıaqtaý josparlanǵan. Sodan keıin Balqash áýejaıy kez kelgen klasty ushaqtardy qabyldaı alady. 15 mamyrdan bastap «Almaty – Balqash» baǵytyndaǵy ushaqtar qatynaı bas­taǵanyn aıta keteıik. Bul Balqashqa kele­­tin týrıster sanyn arttyrýǵa sep bola­dy degen úmit zor. Byltyr qala­nyń týrızm salasyndaǵy kirisi 224 mıl­lıon teńge boldy. Oǵan «Balqash – Týrızm-2017» forýmynyń kómegi bolǵan eken. Qala basshylyǵy bul forýmdy shilde aıynda taǵy da uıymdastyrmaq.

Taıaý kúnderi Balqashta «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasynyń aıasynda qal­pyna keltirilgen 25 metrlik júzý bas­seıni iske qosylmaq. Kókshe teńizdiń jaǵa­syn­da­ǵy qalanyń, álbette, problemala­ry da bar­shylyq. Biraq biz bul shaǵyn maqal­a­myz­da tek qala basshysynyń ózi málimdegen jaıt­­tardy jarııalaýdy ǵana maqsat ettik.

Qaırat ÁBILDA, «Egemen Qazaqstan»

QARAǴANDY