Úkimet otyrymynda eldi mekenderdi sýmen jabdyqtaý máseleleri qaraldy

Memlekettik bıýdjet tıimdi ıgerilýi tıis

Bıylǵy jyldyń birinshi jarty jyldyǵyndaǵy áleýmettik-ekono­mıkalyq damý men respýb­lıkalyq bıýdjettiń atqarylý qorytyndysy týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenov pen Qarjy mınıstri B.Sultanov, sondaı-aq Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev baıandady. Ol boıynsha ekonomıkanyń salalaryndaǵy 5 aıdaǵy jalpy kórsetkishte ósim baıqalady. El ekonomıkasyna tartylǵan ınvestısııanyń artyp, ınflıasııalyq prosesterdiń baıaýlaýy IJО́-niń 3,9 paıyzǵa jetýine tikeleı yqpal etip otyr. Al jyl basynan beri tabıǵı gaz ón­dirý − 6 paıyzǵa, shıki munaı óndirý – 6,5 paıyzǵa, temir rýdasyn óndirý 6 paıyzǵa artqan. Bul jalpy óndiristik salanyń damýyn kórsetedi. 

Buǵan qosa óńdeý ónerkásibi, onyń ishinde qaǵaz ónimderi óndirisi −14,4 paıyzǵa, hımııa ónerkásibi −11,2 paıyzǵa, temeki ónimderi – 10,5 paıyzǵa, sýsyndar − 8 pa­ıyzǵa, azyq-túlik ónimderi 6,3 paıyzǵa ósken. Sondaı-aq mashına jasaý salasynyń kórsetkishteri 12,2 paıyzǵa artyp, jıhaz óndirisi 6,6 paıyzǵa ulǵaıǵan.

«Jyl basynan beri negizgi ka­pıtalǵa salynǵan ınvestısııa­lar 25,3 paıyzǵa ulǵaıdy. Bul Shym­kent munaı óńdeý zaýytyn jań­ǵyrtýǵa jáne Teńiz ken ornyn bola­shaqta keńeıtý jobasyn iske asyrýǵa negizdelgen. Syrtqy saý­da aınalymy aıtarlyqtaı ósim kórsetip, 21 mlrd AQSh dollaryn qurady. Eksport kórsetkishteri 27 paıyzǵa artty. Bul oraıda shıki­zattyq emes taýarlar eks­porty­nyń ósimi 11,2 paıyzdy qurady. Sonymen qatar eńbek naryǵy kór­setkishteriniń oń dınamı­kasy baıqaldy. Bıyl jyl basynan beri 134,8 myń adam jumysqa ornalas­tyryldy», – dedi T.Súleımenov.

Prezıdenttiń Bes áleýmettik bastamasyn iske asyrý boıynsha ekonomıkany uzaq merzimdi nesıelendirýdi qamtamasyz etý men ıpotekalyq nesıelendirýdi damytý arqyly turǵyn úıdiń qoljetimdiligin arttyrý jaıynda Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev baıandady. 

«Uzaq merzimdi nesıelendirýdi damytý maqsatynda bankterge «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy aıasynda 200 mlrd teńge bólinip, ol qarajat ıpotekalyq nesıelendirýge baǵyt­tala­dy. Bolashaqta bul soma 1 trln teńgege artyp, bankterdiń ıpo­te­kalyq portfeliniń qazirgi kólemin 2 trln teńgege deıin jetkizý kóz­delgen», – dedi D.Aqyshev. 

Alǵashqy bes aıda memlekettik bıýdjettiń atqarylý qorytyndysy týraly Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov málimdep, jergilikti bıýdjet tabystary 120 mlrd teńge somasyna artyǵymen oryndalyp, 957 mlrd teńgeni quraǵanyn aıtty. «Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary 3 684,5 mlrd teńgege ıgerildi. Igerilmegen qarajat 58,4 mlrd teńgeni qurady», – dedi Baqyt Sultanov. Jalpy, memleketten ıgerilmegen qarjy Qorǵanys mınıstrliginde 17,2 mlrd teńgeni, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde 8,5 mlrd teńgeni, al Ishki ister mınıstrliginde 5,4 mlrd teńgeni qurap otyr. Bul rette Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń úlesi 7,8 mlrd teńge bolsa, Qarjy mınıstrliginiń úlesi 3,3 mlrd teńgeni, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń ıgerilmegen somasy − 3,4 mlrd teńgeni Joǵarǵy sottyń úlesi − 1,8 mlrd teńgeni quraǵan. 

Birinshi jarty jyldyqtaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý men respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýynyń qorytyndysy­men tanysqan Premer-Mınıstr Baqyt­jan Saǵyntaev bes aıdyń nátıjesi boıynsha aýyl sharýa­shy­lyǵy jáne ónerkásip salalarynda ósim baıqalǵanyn atap ótti. Sony­men qatar respýblıkalyq obek­tilerdiń qurylysyna bıýdjetten bólingen 275,5 mlrd teńgeniń 15 paıyzy ǵana ıgerilgendigin synǵa alyp, jyl sońyna deıin qalǵan 233,3 mlrd teńgeni tıimdi jumsaýdy tapsyrdy.

Aýyz sýmen qamtýdyń jańa tetikteri usynyldy

Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek aýyl­dyq eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtýdyń jańa mehanızmderin usynyp, bıyl bekitilgen Qazaq­stannyń 2025 jylǵa deıingi stra­tegııalyq damý jospary ja­ıynda baıandady. Onda atal­ǵan merzimge deıin halyqty orta­lyq­tandyrylǵan sýmen jabdyqtaý qalalardy 100 paıyzǵa, aýyldyq jerlerdi 80 paıyzǵa deıin qamta­masyz etý kózdelgen. Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýyn­da Úkimetke aýyldardy aýyz sýmen qamtý úshin jyl saıyn 100 mlrd teńgege deıin qarajat bólý kerek­tigin tapsyrylǵan bolatyn. Atalǵan mindetterdi oryndaý úshin mınıstr «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasyna birqatar ózgerister engizý qajet dep esep­teıdi. 

«Sektordy odan ári damytý­dyń jańa baǵyttary men jobalardy qarjylandyrýdyń jańa mehanızmderin qarastyrý qajet. Sondaı-aq ındıkatorlardy ózek­tendirý, sý arnalarynyń óndi­ristik prosesterine keshendi teh­no­logııalyq jańǵyrtý júrgizý kerek. Buǵan qosa sýmen jabdyqtaý júıelerin tolyq avtomattandyrý jáne bıýdjet shyǵyndaryn azaıtý maqsatynda zamanaýı tehnologııalardy qoldaný kerek», – dedi mınıstr. J.Qasymbektiń aıtýynsha, sýmen jabdyqtaý júıelerin tolyq jabdyqtap, avtomattandyrý óndiristik ysyrapty 15 paıyzǵa deıin, sýdyń paıdasyz aǵyp ketýin 2 paıyzǵa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi. Osynyń esebinen jyl sa­ıyn 35,7 mlrd teńge únemdelmek. 

Sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý sektoryn kommersııalandyrý boıynsha «Nurly jol» baǵ­darlamasynda bastalǵan qaı­tarymdy qarjylandyrý meha­nızmderin odan ári qoldaný aldaǵy ýaqytta da jalǵasady. Buǵan qosa Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankimen (EQDB) áriptestik aıasynda sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júıelerin jańǵyrtý bo­ıynsha jalpy quny 24,4 mlrd teńge bolatyn 13 joba iske asyrylýda.

Memlekettik qyzmetter elektrondy formatqa kóshedi

Úkimet otyrysynda qaral­ǵan úshinshi másele – shaǵyn jáne orta kásipkerlikti sıfrlandyrý. Shaǵyn jáne orta kási­kerlikti qoldaý boıynsha «Sıfr­ly Qazaqstan» memlekettik baǵ­dar­lamasynyń is-sharalaryn oryndaý barysy týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleı­menov baıandady. Onyń aıtýynsha, egov.kz portalynda bıznes­ke jáne halyqqa usynylatyn 746 memlekettik qyzmettiń 452-si avtomattandyrylǵan, onda 6,8 mln-nan astam paıdalanýshy tirkelgen, olar 190 mln-nan astam qyzmet alǵan. Buǵan qosa mobıldi qosymshany paıdalanǵan 3,3 mln-nan astam qoldanýshyǵa 10 mln-nan astam qyzmet kórsetilgen. 

«Bıznes úshin ashyq sıfrly platformany qurý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Bul — kassalyq jáne býhgalterlik esep júrgizý, personaldy basqarý, taýarlar men qyzmetter qozǵa­lysyn baqylaý, resýrstardy shyǵyndaý monıtorıngi, elektron­dy qujattar aınalymy syndy qyzmetterdi júzege asyrady. Biz­diń boljamdarymyzǵa sáıkes, 2022 jylǵa qaraı 100-den astam IT-kom­panııa servısterin platformada jarııalaıdy», – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

«Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Eldar Jumaǵazıev bolsa, qalalar men aýdandardaǵy qurylǵan bıznes-ortalyqtardyń sıfrly júıege kóshýi jaıynda maǵlumat ber­di. Onyń aıtýynsha, aýyldyq jerlerde qyzmetin júrgizetin kásipkerlerdiń quzyretin kóterý úshin bıyldan bastap sıfrly saýattylyqty arttyrýǵa oqytý baǵ­­darlamasy iske qosylady. Jyl sa­ıyn oqytýmen 15 myńnan astam kásipker qamtylatyn bolady, búgingi tańda bul baǵdarlama bo­ıynsha 7 myńnan astam adam oqy­tyldy. Sonymen qatar bıyl­ǵy jyldyń ekinshi jarty jyldyǵy­­nan bastap qanatqaqty rejim­de Ult­tyq kásipkerler palatasy Astana jáne Almaty qalalaryn­daǵy kásipkerlerge qyzmet kór­setý ortalyqtarynyń jumysyn tolyq elektrondy formatqa kóshirýdi josparlap otyr. Bul baǵyttaǵy júıeli jumystardyń júrgizilýi aldymen qaǵazbastylyqtan arylý­ǵa, bıznesti tekserýdi 30 paıyz­ǵa qysqartýǵa múmkindik beredi. Sıfrly júıe qoldanysqa engen soń, 2022 jylǵa qaraı kásipkerlik salasyndaǵy shyǵyndar 8,4 mlrd teńgege qysqarmaq.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»