«Tárbıe tal besikten bastalady» deıdi halyq danalyǵy. Jas bala jas shybyq sııaqty, qalaı ıseń solaı qaraı maıysady. Ulttyq qundylyqtardy boıyna sińirip ósken jas óskin eshqashan elin jerge qaratpaıdy. Ol úshin ár otbasy óz shańyraǵyna myqty bolýy kerek.
Elbasynyń bastamasymen 2014 jyldan beri ótkizilip kele jatqan «Mereıli otbasy» jalpyulttyq baıqaýynda ulttyq bolmys máselesi erekshe nazarǵa alynady. Qyzylorda oblysynda osy baıqaýǵa 361 otbasy qatysty. Saltanatty sharaǵa arnaıy kelgen oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev onyń elimiz úshin qanshalyqty mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.
– Otbasy qundylyǵy qaı kezeńde de, qaı memlekette de saıasattyń eń mańyzdy bóligi bolǵan. Bala týý kórsetkishi boıynsha Syr óńiri respýblıkada tórtinshi orynda keledi. Oblysymyzdaǵy 44 myńnan astam kópbalaly ananyń 27 myńdaıy Batyr Ana. «Bir qolymen besikti, ekinshi qolymen álemdi terbetken» altyn qursaqty analarymyzdyń 14 myńǵa jýyǵy «Altyn alqa», 13 myńdaıy «Kúmis alqa» ıegeri, – dedi oblys basshysy.
Baıqaýdyń aımaqtyq kezeńi máresine jetip, jeńimpazdar men júldegerler marapattaldy. Baıqaýdyń bas júldesi men respýblıkalyq kezeńge joldama Syrdarııa aýdanynyń turǵyndary Báımenovter otbasyna tabystaldy. Birinshi oryndy shıelilik Ishanqulovtar otbasy jeńip aldy. Ekinshi orynǵa jalaǵashtyq Toqsanovtar ıe bolsa, úshinshi oryn Qaraýyltóbe aýylynyń turǵyndary Dosmahanovtar áýletine buıyrdy.
Atalymdar boıynsha: «Jarasymdy januıa» – Nazarovtar otbasy, Qyzylorda qalasy; «Úlgili otbasy» – Baıdáýletovter otbasy, Qyzylorda qalasy; «Tatý otbasy» – Jamanqaraevtar otbasy, Aral aýdany; «Izgilikti shańyraq» – Janadilovter otbasy, Qarmaqshy aýdany; «О́nerli otbasy» – Esimseıitovter otbasy, Shıeli aýdany; «Máýeli báıterek» – Aıtbaevtar otbasy, Shıeli aýdany; «Ulaǵatty otbasy» – Kómekbaevtar otbasy, Qyzylózek aýyldyq okrýgi, Aınakól aýyly; «О́negeli otbasy» – Ábilqasymovtar otbasy, Syrdarııa aýdany, Shirkeıli aýyly úzdik dep tanyldy.
Jaqsy otbasy – ulttyń altyn dińgegi. Otbasylyq jarasymdylyqty buzyp alǵan Eýropa elderindegi qarama-qaıshylyqtardy dúnıe júzi kórip otyr. Ulttyq rýh saqtalý úshin ana sútimen beriletin salt-dástúr, ádet-ǵuryptan irge ajyratýǵa bolmaıdy.
Bir slavıan ultynyń ókili balasyn qazaq balabaqshasyna ákelgen. Qazaq ishinde de óz qaǵynan jerigen qulandaı balasyn, nemeresin adam bolady dep orys, aǵylshyn tilderindegi mektepterge súırep júrgender kóp. Osyny eske alǵan tárbıeshi álgi ata-anadan: «Nege qazaq balabaqshasyn tańdadyńyzdar?», dep suraıdy.
«Biz ulttyq qundylyqtardy saqtap qalýda qate jiberdik. Balalarymyz erjetken soń ushqan uıasyn tez umytady. Ata-anasyna qaraılamaı, óz qyzyǵyn qýyp ketedi. Al qazaq balabaqshasy, qazaq mektebinde oqyǵan qazaq balalarynan baıqaǵanymyz, eshqashan ata-anasy, týǵan-týysynan ajyramaıdy. Qartaıǵanda baǵyp-qaǵady. Qazaq balalarynda meıirim mol. Bizdiń ul da qazaq tárbıesimen óskenin qalaımyz», depti olar.
Qazaqtyń qasıetin abyz aqyn Qadyr Myrza-Álı aıtýdaı aıtyp ketti. Jesirin jaýǵa bermegen, jetimin jylatpaǵan ımandy qazaq jurty ózgelerge osylaı úlgi bolyp otyr. «Mereıli otbasy» osyndaı jaqsy qasıetterimen qundy.
Bas báıge alǵan shańyraqtyń uıytqysy «Altyn alqa», «Kúmis alqa», I, II dárejeli «Ana Dańqy» ordenderiniń ıegeri Sapýra Báımenova:
– Tárbıe rýhanı tazalyqtan bastalady. Ata-ana, eń aldymen, ózara syılastyǵymen, qarapaıymdylyǵymen, qaıyrymdylyǵymen, adaldyq, shynshyldyǵymen, ýádege beriktigimen, rýhanı jáne tán tazalyǵymen erekshelenýi kerek. Osyndaı berekesi aırandaı uıyǵan otbasynyń balalary jaqsy qasıetterdi boıyna sińirip ósedi, – deıdi.
Endi «Syrdarııa aýdanynyń qurmetti azamaty» Raqymjan Báımenovtiń otbasy qyrkúıek aıynda Astana qalasynda ótetin respýblıkalyq kezeńge qatysady.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy