Sekseninde jeli tartyp, bıe saýyp júrgen Jaınaq Qosaqbaev

Qymyzdy qaraǵaıdyń búrimen ystaıdy

Shúkir, el ishinde bar ǵumyryn ata kásibimizge, jyl­qy ósirýge, qymyz daıyn­daýǵa arnap kele jatqan jandar az emes. Solardyń biri – Raıym­bek aýdanyndaǵy Saryjaz aýylynda turatyn Jaınaq Qosaqbaev. Ǵasyrǵa jýyq ǵu­myry ǵıbratqa toly, seksenniń mol ishindegi aqsaqal aýyldyń tómen ja­ǵyndaǵy aınalasyn japy­raǵy jaıqalǵan tal-terek qorshaǵan úıde turady.

Qazirgi sha­rýasy, ár kúngi tirligi adam qyzyǵarlyqtaı. Tip-tik basady. Sergek te shıraq, qa­jyrly qalpynda. Uıytyp alar áńgimesi de jeterlik. 1934 jy­ly Qytaı jerinde dúnıege ke­lipti. 1959 jyly atajurtqa oralypty. Bala kezinen tórt túlikpen tirligi bite qaınasqan qarııa elge kelgennen keıin de ómirin malmen ushtastyrady. Qaınar, Tasashy aýyldarynda jylqy baqty. Ozat jylqyshy atandy. Marapattan da qur qalǵan joq. Jurttyń aldy bolyp «Moskvıch» jeńil kóligine ıe boldy. Onyń bári ótken kúnderiniń eske tutar bir esteligi, aıta júrer áńgimesi ispetti.

Jaınaq atamyzdyń bir úıirden astam jylqysy bar. Jıyrmaǵa tarta iri qarasy, júzge tarta qoı-eshkisi bar. Onyń bárin qysy-jazy ózi qaraıdy. Tóldetedi, tólin ósiredi. Kezektesip mal baǵady. Maldyń, qoranyń ju­mysyn tap-tuınaqtaı júrgizedi. Aýlasynda jaraýly aty tur. Atqa minip, taza aýada malyn baǵyp qaıtady. Kúndelikti bal tatyǵan qymyzyn ishedi. Kúbige qaraǵaıdyń búrimen ystap, babyna keltire da­ıyn­daı­tyn qymyzy qan­daı deseńizshi, shirkin?! Aýlasy­­­nan, shańyraǵynan qymyz­dyń ıisi ańqıdy.

Kúndelikti ómiri eńbekpen, jylqymen, qymyzben ótip kele jatqan Jaınaq atanyń densaýlyǵy jaqsy. Seksenge kelip shaý tartyp, sharshap-shaldyǵyp otyrǵan qarııalardan aýy­ly alys. Bıe saýǵandy da jaqsy kóredi. Qaıraty qaıtpaǵan Jaınaq atany osyndaı qalpynda ustap júrgeni ár kúngi ıgilikti sharýanyń, attyń, qymyzdyń áseri ekeni daýsyz. «Alla qalasa, aldymyzdaǵy shilde aıynyń bas kezinde el-jurtyma mereıli toıymdy jasap beremin. Sol toıda jerdiń tósin dúbirletip alaman báıge uıymdastyramyn. Kóligi bar jeti báıge bersem dep nıettenip otyrmyn. Oǵan shamam jetedi. Toıdyń bolǵany jaqsy. Eldiń basyn qosqanǵa ne jetsin! О́tken ómirime ókinishim joq», deıdi Jaınaq ata syryn ortaǵa salyp.

Attan túspeıtin aqsaqal

Shúkir, ómiri ónegege toly osyndaı qarttardy kórgende qýanasyń. Ultymyzdyń qymyzdaı tamasha sýsynyn ulyqtap, qasterlep júrgen qart. Shyn máninde, erte kóktemnen-aq bıe baılaıdy, babyna keltire qymyz da­ıyndaıdy. Tutynýshylaryn renjitken jeri joq. Qońyr kúzdegi qymyzdarynyń denin shyny ydysqa quıyp, qysqa saqtaıdy. Sóıtip qystaǵy ártúrli qýanyshta, soǵym basy kezinde Jaınaq ata ıisin burqyrata qymyzyn das­tarqan basyna qoıady. Ony kórgen el-jurttyń da tábeti artyp, kóńilderi kóterile túsedi. Jyl saıyn tańdap turyp bir jylqysyn soǵymǵa soıyp alatyn ata­nyń dastarqanynan qazy-qarta, jal-jaıa, sút ónim­deri úzilmeıdi. Jaınaq ata qazir jeti bıe baılap otyr. Bıeleriniń janynda ádemi qulyndary baılaýly tur. Bıeler tórt ýaqyt saýylady. 

Jaınaq ata aýyldaǵy eń ósip-órbigen, ónegeli otaý. Qýanysh, Bolysqan, Qozykórpesh, Amantaı, Áıimhan, Áıken, Lashyn, Móldir sekildi 4 ul, 4 qyzy bir-bir shańyraq. San túrli mamandyq ıeleri. Olardan nemere men shóbere órbip otyr. Tamyry tereń báıterekteı jaıqalyp otyrǵan Jaınaq ataǵa qyzyǵa qaraısyń. Bul ómir boıǵy jıǵan-tergeniniń, qarapaıym eńbeginen tapqan baqytynyń máýeli jemisi ekeni daýsyz.

Nurbúbideı jary 2007 jyly dúnıe salypty. Sodan keıin qazirgi ýaqtyly shaıyn, tamaǵyn qamdap, jylylap tósegin salyp beretin Maıradaı anamen kóńil jarastyrypty. Júzinen analyq meıirimi tógilgen, keń peıildi, ystyq qushaqty Maıranyń boıynda kóripkeldik qasıeti bar eken. Qumalaq ashady. Kóktem shyǵa qymyzyn daıyndaıdy. Jaqsylap sary maı, qurtyn jınaıdy. Suraǵandardy da renjitpeıdi. Eń bastysy, aýyl tirligine jany qumar, maldy aýyldyń sharýasyna etene jaqyn qarapaıym ananyń da ár kúni iske toly. Jaınaq ata ekeýiniń sharshap-shaldyǵyp otyrǵanyn kór­meısiń. Qymyz ıisi ańqyp, ómir oty janǵan shańyraqtan kóńilimiz kóterile attandyq.

 Qanat BIRJANSAL,

 jýrnalıst

 Almaty oblysy