Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń keńeıtilgen otyrysy ótti

Otyrys Memlekettik qyz­met isteri jáne sybaılas jem­­­qorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń el azamat­tary­nyń, sondaı-aq memleket­tik qyz­metshilerdiń konstıtý­sııa­lyq quqyqtaryn qamtamasyz etýdegi róline arnaldy. 

Jıynnyń negizgi baıandamasyn Alık Shpekbaev jasady. Ol qylmystyq zańnamaǵa en­gi­zilgen, azamattardyń kons­tı­týsııalyq quqyqtaryn qor­ǵaý­dy kúsheıtýge baǵyttal­ǵan birqatar jańashyldyqtar­men bólisti. Agenttik basshy­sy­nyń aıtýynsha, Memle­ket basshysynyń tapsyrma­syn júzege asyrý maqsatyn­da qylmystyq jáne qylmystyq is júrgizý zań­na­masyn izgi­lendirý, repres­sıv­­tiligin tómen­­­detý maq­sa­tyn­da birqatar ke­shendi sharalar atqarylýda. Máselen, qylmystyq prosestiń rep­res­­sıvtiligin tómendetý maq­sa­tynda egde jastaǵy kúdikti azamat­tardy, múgedekterdi, jas ba­lalardy asyrap júrgen áıel­derdi, sondaı-aq Qazaqstan aza­mat­tyǵy bar, turǵylyqty jeri aıqyn azamattardy ustaý ba­rynsha tómendetilgen. Bas bos­tan­dyǵyn shekteýmen baılanysty emes bultartpaý sharalaryn belsendi qoldaný jıilegen. 

Bıyl Qylmystyq ister kodeksiniń 128-baby negizin­de ustalǵandar sany 186-dan 93-ke deıin, tutqyndalǵandar sany 135-ten 62-ge deıin eki ese­ge qysqarypty. Osy oraı­da agenttik tarapynan azamat­­tar­dyń konstıtýsııalyq quqyq­taryn qorǵaýdy kúsheıtý maq­satynda qylmystyq ister júr­gi­zetin organdarǵa kinásiz­dik pre­zý­m­psııasy qaǵıdat­tary saq­talýyna kepildik berý usynylyp otyr. Al bıyldan bas­tap qylmystyq zańnamaǵa aza­mat­tardyń quqyqtaryn qorǵaý kúsheıtýge baǵyttalǵan birqatar ózgerister engizilgen. Mysaly, tulǵalardy sottan tys ustaý merzimi 48 saǵatqa qys­qartylyp, bıznesti qorǵaý as­pektisinde ekonomıkalyq qyl­mys­tar boıynsha tulǵalar­dy qamaýǵa alýǵa tyıym salyndy. Bul sharalardyń barlyǵy quqyq qorǵaý áleýetin arttyryp, ha­lyq­tyń tergeý oryndaryna seni­min qalyptastyrýǵa baǵyttalyp otyr. 

Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Alık Shpekbaevtyń aıtýynsha, osydan úsh jyl buryn iri kólemde para bergen 69 adam ustalsa, byltyr atalǵan kórsetkish 165 adamǵa jetken. «Máselen, aýyr jáne asa aýyr qylmys úshin 79 adam uzaq merzimge bas bostandyǵynan aıyryldy. 15 qylmysker 8 jyldan astam ýaqytqa qamalsa, 3 adam 10 jylǵa deıingi merzimge túrmege otyrdy. Al 5 adam 10-15 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Tipti 20 jylǵa sot­talǵan­dar bar. Osy oraıda barlyq azamattardy para bermeýge shaqyramyz. О́ıtkeni para berý para alǵanmen birdeı qylmys ekenin eske salǵym keledi», dedi ol. Ol úshin zańda 15 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan. Osy oraıda komıssııa múshesi, Parlament Senatynyń depýtaty Birǵanym Áıtimova jańa­dan jumysqa ornalasqan memlekettik qyzmetkerlerdi jemqorlyqtan qorǵaý qajet­tiligin jetkizdi. Sonymen qatar qazirgi kúni agenttik otbasy men mansap arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaýǵa baılanys­ty birqatar sharalardy qolǵa alýda. Ikemdi jumys keste­sin apro­basııadan ótkizýdiń alǵash­qy qatysýshylary kishken­taı balalary bar áıel qyz­met­­kerler bolmaq. Bul bastamany Prezıdent janyndaǵy Áıel­der isteri jáne otbasylyq-demo­gra­fııalyq saıasat jónindegi ult­tyq komıssııa qýana qoldap otyr. Sebebi eldegi memlekettik qyz­me­t­shilerdiń teń jartysy, atap aıt­saq, 55 paıyzy áıelder kórinedi. Olardyń úshten biri mem­­­lekettik apparattyń bas­qa­rý­­­shy tetikterinde qyzmet atqarady. 

Otyrysta budan ózge mem­lekettik qyzmetshilerdiń áleý­met­tik-quqyqtyq qorǵalýyn kúsheı­týdiń qoldanystaǵy eńbek zańnamasyn jetildirý­diń ózekti máseleleri de qaral­dy. Komıssııa otyrysyn­da tujyrymdalǵan usynym­dar Memleket basshysynyń, Par­lament pen Úkimet nazaryna jetkizilmek.

Venera TÚGELBAI, «Egemen Qazaqstan»