Dástúr boıynsha mamyr aıynyń ekinshi senbisinde Dúnıejúzilik kúretamyr gıpertonııasy kúni atap ótiledi. Dárigerler «bildirmeı alatyn aýrý» dep at qoıǵan bul derttiń aldyn alý maqsatynda SANTO kompanııasy elimizdiń birqatar qalalarynda «О́mir yrǵaǵy» atty jedel skrınıngter serııasyn ótkizdi. Bul aksııa Oral qalasynda márege jetti.
DDSU málimetterine sáıkes, álemde árbir besinshi eresek adamda joǵary qan qysymy bar. Bul – sońy qazamen aıaqtalatyn ınsýlt pen júrek aýrýlarynyń jartysynan astamyna sebepshi.
Áleýmettik joba aıasynda qajet dep tapqandar qan qysymyn ólshep, holesterın deńgeıin anyqtap, dárigerlerden keńes aldy. Bul bastama kúretamyr gıpertonııasyn, júrek aýrýlaryn dıagnostıkalaý men emdeýdiń, aldyn alýdyń tıimdi tásilderinen halyqty habardar etýge baǵyttaldy. Emhana dárigerleriniń qatysýymen ótkizilgen jedel skrınıngter Atyraý, Oral, Shymkent, Aqtóbe, Qaraǵandy, Saran, Rýdnyı qalalarynda uıymdastyryldy. Skrınıngten ótkenderdiń qan qysymy qalypty deńgeıden aýytqyǵan jaǵdaıda, qatysýshylar sol jerde dárigerden keńes aldy. Sondaı-aq kúretamyr gıpertonııasyna shaldyqtyratyn sebepter men onyń qaýipti saldary jóninde paraqshalar taratyldy.
«О́mir yrǵaǵy» jobasy júrek-qan tamyry júıesindegi aýrýlardy der kezinde anyqtap, turaqty emdelip turýdyń mańyzdylyǵyna jurttyń nazaryn aýdarýǵa baǵyttalǵan. Qazirdiń ózinde jobaǵa myńnan asa adam qatysyp úlgerdi. Mundaı jedel skrınıngter halyqtyń óz densaýlyǵyn oılap, qajet bolǵan jaǵdaıda tıisti em-domdy qabyldaýǵa septesetinine senimdimin», dedi kompanııanyń qoǵammen baılanys jónindegi dırektory Elena Arysheva.
Statıstıkaǵa sensek, Qazaqstanda bul dert ózekti máselege aınalǵan. Elimizdiń eresek turǵyndary arasyndaǵy kúretamyr gıpertenzııasynyń taralý keńdigi 49,8 paıyzdy quraıdy. Osy tusta júrek-qan tamyry júıesimen baılanysty qaýip faktorlary jaıynda turǵyndardyń 25 paıyzy ǵana biletinin atap ótken jón. Onyń ústine dárigerler gıpertenzııaǵa qarsy preparattardy turaqty túrde gıpertonııaǵa shaldyqqandardyń 27 paıyzy ǵana qabyldaıtyndyǵyn alǵa tartady. Olardyń ishinde 22 paıyzy maqsatty kórsetkishke qol jetkizip, qan qysymyn rettep otyrady eken.
Osy rette qan qysymynyń deńgeıi men júrek-qan tamyry júıesindegi aýrýlardyń arasynda ózara baılanys bar ekendigi dáleldengen. Bul jaǵdaıdyń adam qazasyna ákeletini de sırek oqıǵa emes. Kúretamyr gıpertenzııasyna ákeletin faktorlarǵa genetıkalyq beıimdilik, qant dıabeti, ıaǵnı sýsamyr, semizdik, búırek aýrýlary, as tuzyn, ishimdikti shekten tys tutyný, shylym shegý, kúızelis, az qımyldaý jatady. Osyndaı faktorlardyń ortaq áserimen kúretamyr gıpertenzııasy damıdy. Joǵary qan qysymyn emdemese nemese oǵan mán bermese, onyń saldary ne ınfrakt, ne mı ınsýlty, ne búırek qyzmetiniń jetispeýshiligine ákelýi múmkin. Kúretamyr gıpertenzııasynyń «bildirmeı jan alǵysh» degen atqa ıe bolǵany da osymen baılanysty.
Jedel skrınıngter kezinde gıpertonııaǵa shaldyqqan adamdardy ǵana emes, sonymen birge onyń kúrdeli aýrý ekendigi, der kezinde emdemese sońy qaıǵymen aıaqtalatyny týraly málimet berilip, árbir adam óz qan qysymyn baqylap júrýi úshin qajetti daǵdylar úıretilip, qan qysymy tegin ólshendi. Sonymen birge profılaktıkalyq sharalardy qabyldaý, salamatty ómir saltyn ustaný jáne durys tamaqtanýdyń mańyzdylyǵy jóninde jurtshylyqtyń pikirin qalyptastyrýǵa jaǵdaı jasaldy.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY