Qostanaıda «Shekara boıyndaǵy yntymaqtastyq – áıelder kásipkerligin damytýdyń jańa múmkindikteri» atty áıelder forýmy ótti. Oblys ákimdigi Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń qoldaýymen uıymdastyrǵan bul alqaly basqosýǵa Reseıdiń Qorǵan, Orynbor, Chelıabi, Qazaqstannyń Aqmola, Aqtóbe, Qaraǵandy jáne Soltústik Qazaqstan oblystaryndaǵy isker ortalardan barlyǵy 250 ókil qatysty.
Forýmdy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Elena Tarasenko ashyp, jıynnyń barsha álem tanyǵan Qazaqstan elordasy – Astana qalasynyń 20 jyldyǵy qarsańynda ótip otyrǵanyn aıta ketti. Kókeıkesti, mańyzdy máselelerdi sheshýge arnalǵan ıgi bastamalardyń barlyǵy da tap osy Astanadan bastalady. Solardyń biri áıelder kásipkerligin damytý úshin ekijaqty tájirıbeler almasyp, ózara tıimdi baılanystar ornatýǵa múmkindik beretin shekaralas aýmaqtardaǵy áıelder forýmy ekenin de atap ótti.
Qashannan aýyly aralas, qoıy qoralas eki elge ortaq másele kóp. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń: «Shekaralas óńirlerde syrtqy saıası, ekonomıkalyq, mádenı jáne basqa da kóptegen máselelerdi qosa alǵanda, óńirlik mańyzdy máseleler toǵysady, kórshiler arasyndaǵy jáne memleketter arasyndaǵy qarym-qatynastar nyǵaıyp, berik bola túsedi», degen sózi de osyǵan saıady. Áıelder kásipkerligi de eki eldiń kórshi oblystary arasynda aqparat, tájirıbe almasýǵa suranyp turatyn másele. Sondyqtan Qazaqstanda EAEO jumysynyń sheńberinde Reseımen shekaralas oblystar kásipkerleriniń jaǵdaıyn jaqsartý jónindegi jumysy belsendi júrgiziledi. Kórshi eki eldiń shekaralas aýmaqtaryndaǵy kásipkerlerdiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy eki jaqtyń da ulttyq ekonomıkasynyń damýyna jáne turǵyndardyń áleýmettik deńgeıiniń kóterilýine yqpal etedi. Bul oraıda 500 myń shaǵyn jáne orta kásiporyndy basqaryp otyrǵan kásipker áıelderdiń róli az emes. Olar 964 myń jumys ornyn ashty. Qostanaı oblysynda da áıelder kásipkerligi damý ústinde, olarǵa qoldaý bar.
– Reseımen 2017 jylǵy syrtqy saýdamyz 1 mıllıard AQSh dollaryn qurady. Bul 2016 jylǵa qaraǵanda 30 paıyzǵa artyq. Taýar aınalymy qurylymynda eksportqa shyǵarý – 52, ımport 48 paıyzdy qurady.О́ńirde syrtqy ekonomıkalyq baılanysty júıeli túrde nyǵaıtyp otyramyz. Sverdlov, Chelıabi, Qorǵan, Orynbor, Kalýga oblystary jáne Tatarstan Respýblıkasy úkimetteri men Qostanaı oblysy ákimdiginiń arasynda saýda-ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq kelisim jasalǵan, – dedi oblys ákimi Arhımed Muhambetov.
О́ńir basshysy oblystaǵy kásipkerliktiń damýynan jáne ınvestısııa tartý jumystarynan qonaqtardy habardar etti. Basqasyn aıtpaǵanda, Qostanaı qalasynda 400 gektar aýmaqty alyp jatqan Indýstrııalyq aımaqtyń bolashaǵy zor. Búginde onyń ınfraqurylymy daıyn boldy. Osy jańa aımaqta mashına jasaý, metall óńdeý, hımııa, qurylys materıaldary óndirisi, aǵash óńdeý ónerkásibi kásiporyndary oryn tebetin bolady. Mamyr aıynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev kelgende 11 jobanyń tusaýkeseri ótti. Osyndaı isterdiń barlyǵynan oblysta áıel-kásipkerler tys qalyp otyrǵan joq. Jalpy, óńirde bıznestiń 49619 nysany bolsa, sonyń 23449 kásipornyn áıel kásipkerler basqarady. Ekologııalyq taza sút pen sút ónimderin óndiretin «DEP» sút zaýytyn aıtsaq sózimiz qurǵaq bolmaıdy. Ol óndirgen ónim qazirde Qazaqstan men odan tys, onyń ishinde Reseıdiń shekaralas aımaqtaryndaǵy tutynýshylarǵa keńinen tanys. Kásiporyndy Lıýbov Ivanovna Drýjınına basqarady. Zaýyt 200-den astam atalymmen ónim shyǵarady, táýligine 400 tonna sút óńdeledi. 2013 jyly kásiporyn «Qazaqstannyń úzdik taýary» baıqaý-kórmesinde «Úzdik azyq-túlik taýary» atalymy boıynsha jeńimpaz atandy.
Elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń aýyl sharýashylyǵy kesheni memlekettik ınspeksııasy komıtetiniń tóraıymy Ajar Qajybekova agrarlyq sektordaǵy áıelderdiń shekaralyq yntymaqtastyqtaǵy bolashaǵy týraly aıtyp ótti. Aýyl áıelderiniń shaǵyn jáne orta bızneste ornyn tabýyna memlekettiń «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy», sondaı-aq halyqaralyq qarjy ınstıtýttary men «Damý» kásipkerlikti damytý qorynyń túrli baǵdarlamalarynyń yqpaly zor boldy.
– Aýyl áıelderiniń shaǵyn kredıtteý jobalaryna erekshe nazar aýdarylady. Úkimet pen Eýropa Qaıta Qurý jáne damý bankiniń arasyndaǵy kelisim aıasynda «Bıznestegi áıel» baǵdarlamasy iske asyrylýda. Osy baǵdarlama boıynsha 12 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes nysandaryna 17 mıllıard teńgedeı zaem berildi. Bul Ortalyq Azııadaǵy áıelder basqaratyn jáne keminde 50 paıyzy qyz-kelinshekter eńbek etetin kásiporyndardy qoldaýǵa baǵyttalǵan jalǵyz baǵdarlama, – dedi Ajar Elemesqyzy.
Forým aıasynda jaıylǵan kórme óńirdegi shaǵyn jáne orta bıznesti damytyp otyrǵan qyz-kelinshekter jumysynyń naǵyz dáleli ispetti edi. Munda kóshin áldeqashan túzep alǵan belgili kásiporyndardy bylaı qoıǵanda, jaqyn jyldary bastaǵan kásibi órge basqan kásipker áıelder eńbegi rıza etedi. Aıgúl Balǵabaeva úıde jumyssyz otyryp qalǵan bolatyn. Sodan «Damý» kásipkerlikti damytý qory týraly estip, odan 1,5 mıllıon teńge grant alyp, atele ashty. Osydan bes jyl buryn eki tiginshimen bastap edi, qazir olardyń sany segizge jetti.
– Jumyssyz otyryp qalmaımyz, el ishi emes pe? Toı bar, qyz uzatý bar, solardyń barlyǵyna kıim, jasaý tigemiz. Onyń syrtynda tenderlerge qatysamyz, olardan da utyp júrmiz. Qarmanǵan adamnyń qarmaǵyna olja ilinbeı qalmaıdy. Eń bastysy, memleket tarapynan qoldaý-kómek bar ǵoı, sony durys paıdalaný kerek. Al mundaı basqosýlar kásipkerler úshin kerek-aq, qanshama aqparat estımiz, ózgeden úırenemiz,– deıdi A.Balǵabaeva.
Forýmda Reseı jaǵynan kelgen meıman, Reseı áıelder odaǵy tóraıymynyń orynbasary Nadejda Remneva, Chelıabi oblystyq áıelder odaǵy uıymynyń tóraıymy Natalıa Baskova, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi Týrızm ındýstrııasy komıtetiniń tóraıymy Maınur Murzamedıeva jáne basqalar ekonomıkanyń túrli salasyndaǵy kásipkerlikti damytýdaǵy áıelderdiń orny týraly aıtyp ótti. Alqaly basqosýǵa qatysýshylar óńir ıntegrasııasy jaǵdaıynda áıel-kásipkerler úshin jańa múmkindikter jáne shekaralyq aýmaqtarda ornalasqan aýyldarda áıelder úshin kásipkerlik múmkindikterin keńeıtý jóninde eki seksııaǵa bólinip, ortaq máseledegi oı-pikirlerin ortaǵa saldy.
Názıra JÁRIMBET, «Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI